Fotoğrafım veya Eserim İzinsiz Kullanıldı: Telif Hakkı İhlalinde Ne Yapmalıyım?
Çektiğin bir fotoğrafı bir haber sitesinde ya da bir firmanın reklamında gördün, ama kimse senden izin almadı. Ya da yazdığın bir yazı, çizdiğin bir illüstrasyon ya da bestelediğin bir müzik başkasının adıyla paylaşılıyor. "Benim eserimi izinsiz kullanana ne yapabilirim, tazminat isteyebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde telif hakkının ne olduğunu ve ihlal edildiğinde neler yapabileceğini anlatıyoruz.
Telif hakkı nedir?
Telif hakkı, fikir ve sanat eserlerini meydana getiren kişilerin eserleri üzerindeki haklarıdır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na göre eser sahiplerinin mali ve manevi hakları korunur. Bu koruma eserin bütününü ve parçalarını kapsar.
Eser sahibi kimdir?
Bir eserin sahibi, onu meydana getiren kişidir. Yani fotoğrafı çeken, yazıyı yazan, müziği besteleyen kişi o eserin sahibidir.
Hangi eserler korunur?
Kanun kapsamında korunan eserler arasında:
- Kitaplar, makaleler, şiirler gibi yazılı eserler,
- Bilgisayar programları,
- Müzik eserleri,
- Resimler, çizimler, grafik eserler, karikatürler,
- Fotoğrafik eserler,
- Mimarlık eserleri,
- Sinema eserleri
bulunur.
Tescil gerekir mi?
Eser, meydana getirildiği anda korunmaya başlar. Telif hakkından yararlanmak için eserini bir yere tescil ettirmen gerekmez. Ancak ileride ispat kolaylığı için eserini oluşturduğun tarihi gösteren belgeleri (orijinal dosyalar, taslaklar, yayın tarihleri gibi) saklamalısın.
Koruma süresi
Eser sahibinin mali hakları, sahibinin yaşadığı süre boyunca ve ölümünden sonra yetmiş yıl devam eder. Birden fazla eser sahibi varsa, süre hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıldır. Koruma süresi bittikten sonra herkes eserden yararlanabilir.
İzin almadan kullanılabilen durumlar
Kanun bazı sınırlı durumlarda eserin izin almadan kullanılmasına imkan tanır. Örneğin bir eserin kar amacı güdülmeden yalnızca kişisel kullanım için çoğaltılması mümkündür. Ancak bu kullanım, hak sahibinin meşru menfaatlerine haklı bir sebep olmadan zarar veremez.
Bir haber sitesinin, bir şirketin ya da bir sosyal medya hesabının ticari amaçla senin eserini kullanması bu kapsamda değildir.
Telif hakkı ihlal edilirse ne yapabilirsin?
Tecavüzün durdurulması
Manevi ve mali hakları ihlal edilen kişi, ihlal edene karşı tecavüzün durdurulması (ref'i) için dava açabilir. Bu davada ihlal edenin kusurlu olması şart değildir. İhlal bir işletmenin çalışanı tarafından yapılmışsa, işletme sahibine karşı da dava açılabilir.
Üç kat bedel
Eserini yazılı izin almadan çoğaltan, yayan ya da internet gibi araçlarla umuma iletenden, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceğin bedelin ya da rayiç bedelin en çok üç katını isteyebilirsin. Örneğin fotoğrafının lisans bedeli 2.000 lira ise, en çok 6.000 lira talep edebilirsin.
Maddi ve manevi tazminat
- Manevi hakların ihlal edildiyse (örneğin adın belirtilmeden eserin kullanıldıysa), manevi tazminat isteyebilirsin.
- Mali hakların ihlal edildiyse ve ihlal eden kusurluysa, haksız fiil hükümlerine göre maddi tazminat isteyebilirsin.
- Ayrıca ihlal edenin bu kullanımdan elde ettiği karın sana verilmesini de isteyebilirsin. Bu durumda üç kat bedel talebin bu tutardan indirilir.
Suç duyurusu
Telif hakkı ihlali aynı zamanda suçtur. Kanuna göre:
- Bir eseri hak sahibinin yazılı izni olmadan işleyen, çoğaltan, yayan ya da umuma ileten kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ya da adli para cezası alır.
- Başkasına ait bir eseri kendi eseri gibi gösteren kişi altı aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezası alır. Bu fiil eseri dağıtarak ya da yayımlayarak işlenirse hapis cezasının üst sınırı beş yıldır.
- Bir eserden kaynak göstermeden alıntı yapan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezası alır.
Şikayet şartı
Bu suçlar şikayete bağlıdır. Şikayetin geçerli olabilmesi için eser sahibi olduğunu kanıtlayan belge ve delilleri Cumhuriyet başsavcılığına vermen gerekir. Bu belgeler şikayet süresi içinde verilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Genel kural olarak şikayet süresi, fiili ve faili öğrendiğin tarihten itibaren altı aydır.
Delilleri nasıl toplamalısın?
- İzinsiz kullanımın ekran görüntülerini tarih ve bağlantı adresiyle birlikte al.
- Mümkünse noter ya da e-tespit hizmetleriyle internet sayfasının tespitini yaptır.
- Eserin sana ait olduğunu gösteren orijinal dosyaları, taslakları ve ilk yayın tarihlerini sakla.
- Fotoğraflarda orijinal yüksek çözünürlüklü dosya ve dosya bilgileri önemli bir delildir.
Kısaca yapılacaklar
- Eserinin sana ait olduğunu gösteren belgeleri sakla.
- İzinsiz kullanımı tarih ve bağlantı adresiyle belgele.
- İhlal edene noter aracılığıyla ihtarname gönderip kullanımın durdurulmasını ve bedel ödenmesini iste.
- Uzlaşma olmazsa fikri ve sınai haklar mahkemesinde dava aç.
- Ceza davası açılmasını istiyorsan altı ay içinde delillerinle birlikte savcılığa şikayette bulun.
- İnternetteki içeriğin kaldırılması için platformlara da bildirimde bulun.
Dayanak mevzuat
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 4: Fotoğrafik eserler, resimler, grafik ve karikatür eserleri güzel sanat eseri olarak korunur.
- 5846 sayılı Kanun m. 8 ve m. 13: Eserin sahibi onu meydana getirendir; eser sahibinin mali ve manevi menfaatleri eserin bütünü ve parçaları üzerinde korunur.
- 5846 sayılı Kanun m. 27: Koruma süresi eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren yetmiş yıl devam eder.
- 5846 sayılı Kanun m. 38: Eserler kar amacı güdülmeksizin kişisel kullanım için çoğaltılabilir; bu kullanım hak sahibinin meşru menfaatine zarar veremez.
- 5846 sayılı Kanun m. 66: Hakları ihlal edilen kişi kusur şartı aranmaksızın tecavüzün ref'i davası açabilir.
- 5846 sayılı Kanun m. 68: İzinsiz kullanandan sözleşme bedelinin veya rayiç bedelin en çok üç katı istenebilir.
- 5846 sayılı Kanun m. 70: Manevi hakları ihlal edilen manevi tazminat, mali hakları ihlal edilen kusur halinde maddi tazminat ve elde edilen karın verilmesini isteyebilir.
- 5846 sayılı Kanun m. 71: İzinsiz işleme, çoğaltma, yayma ve umuma iletme bir yıldan beş yıla; başkasının eserine kendi adını koyma ve kaynak göstermeden iktibas altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir.
- 5846 sayılı Kanun m. 75: Bu suçlar şikayete bağlıdır; hak sahipliğini kanıtlayan belgeler şikayet süresi içinde savcılığa verilmelidir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73/1-2: Şikayete bağlı suçlarda şikayet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
En çok sorulan sorular
Fotoğrafım izinsiz kullanıldı, ne kadar tazminat isteyebilirim?
Fotoğrafının izinsiz kullanılması halinde, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceğin bedelin ya da rayiç bedelin en çok üç katını isteyebilirsin. Ayrıca adın belirtilmediyse manevi tazminat da talep edebilirsin.
İnternette bulduğum fotoğrafı kullanabilir miyim?
İnternette yayımlanmış olması, bir fotoğrafın serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. Fotoğrafı ticari amaçla ya da herkese açık şekilde kullanmak için kural olarak hak sahibinden yazılı izin alman gerekir.
Eserimi tescil ettirmem gerekiyor mu?
Hayır. Eser, meydana getirildiği andan itibaren korunur. Ancak ispat kolaylığı için eserin sana ait olduğunu gösteren belgeleri saklamalısın.
Kaynak göstererek alıntı yapmak suç mu?
Kanunun izin verdiği sınırlar içinde, kaynak göstererek yapılan alıntılar serbesttir. Ancak bir eserden kaynak göstermeden alıntı yapmak altı aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezası gerektiren bir suçtur.
Telif hakkı ihlalinde şikayet süresi ne kadar?
Telif hakkı suçları şikayete bağlıdır. Genel kurala göre şikayet süresi, fiili ve faili öğrendiğin tarihten itibaren altı aydır. Şikayetle birlikte eser sahibi olduğunu kanıtlayan belgeleri de savcılığa vermelisin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.