Gece Vardiyasında Çalışanların Hakları: Gece Çalışması Kaç Saat Olabilir?
Bir fabrikada, hastanede, güvenlik ya da çağrı merkezinde gece vardiyasında çalışıyorsun. İşveren seni her gece on iki saat çalıştırıyor ve vardiyan hiç değişmiyor. Gece çalışması sağlık açısından ağır bir yüktür ve kanun gece çalışanlara özel koruma sağlar. Bu rehberde gece çalışan işçilerin haklarını anlatıyoruz.
Gece çalışması nedir?
Çalışma hayatında "gece", en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönemdir (4857 s.K. md. 69).
Bu dönemde yapılan çalışmalar gece çalışması sayılır.
Gece çalışmasının süresi
İşçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez (4857 s.K. md. 69).
Yani gece vardiyasında, işçiyi günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırmak kural olarak yasaktır. Bazı sektörlerde, örneğin turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde, işçinin yazılı onayı alınarak bu sürenin aşılabileceğine ilişkin özel düzenlemeler bulunur.
Bu kurala aykırı olarak çalıştırıldıysan, yedi buçuk saati aşan süreler için fazla çalışma ücreti isteyebilirsin.
Vardiya değişimi
Vardiyalı çalışılan işlerde, bir hafta gece çalıştırılan işçinin, ondan sonra gelen hafta gündüz çalıştırılması gerekir. Yani işçiler, gece ve gündüz vardiyalarında sırayla çalıştırılmalıdır (4857 s.K. md. 69).
İşçinin sürekli olarak gece vardiyasında çalıştırılması, kural olarak kanuna aykırıdır. Ancak bazı sektörlerde, gece ve gündüz postalarının iki haftalık süreler hâlinde değiştirilmesine ilişkin istisnalar bulunur.
Vardiya değişiminde dinlenme
Vardiya değiştirilirken işçiye, kesintisiz en az on bir saat dinlenme süresi verilmelidir.
Sağlık kontrolü
Gece çalışacak işçilerin, işe başlamadan önce gece çalışmasına uygun olduklarını gösteren bir sağlık raporu alınmalıdır. Gece çalışan işçiler, en geç iki yılda bir düzenli olarak sağlık kontrolünden geçirilmelidir.
Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğu raporla belgelenirse, işveren seni mümkünse gündüz işinde çalıştırmakla yükümlüdür.
Gece çalıştırılamayacak işçiler
- On sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler sanayiye ait işlerde gece çalıştırılamaz.
- Gebe olduğunu sağlık raporuyla belgeleyen kadın işçiler, gebeliğin tespitinden doğuma kadar geçen sürede gece çalıştırılamaz.
- Emziren kadın işçiler, doğumdan sonra belirli bir süre boyunca gece çalıştırılamaz.
- Gece çalışmasının sağlığına zarar vereceği raporla belgelenen işçiler.
Gece çalışmasının ücreti
Kanunda gece çalışması için ayrıca zamlı ücret ödenmesine ilişkin genel bir kural yoktur. Ancak:
- İş sözleşmende ya da toplu iş sözleşmesinde gece zammı öngörülmüşse, bu zammı alırsın.
- Gece çalışmasının yedi buçuk saati aşması hâlinde, aşan süreler için fazla çalışma ücreti ödenir.
- Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenir.
Hakların ihlal edilirse
- Çalışma saatlerini, vardiya çizelgelerini ve puantaj kayıtlarını sakla.
- Yöneticinle yaptığın yazışmaları ve vardiya programlarını gösteren mesajları sakla.
- Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne ya da CİMER'e şikâyette bulunabilirsin.
- Fazla çalışma ücretlerin ödenmiyorsa, arabulucuya ve ardından iş mahkemesine başvurabilirsin.
- Bu ihlaller ağır ve sürekli ise, iş sözleşmeni haklı sebeple feshederek kıdem tazminatını isteyebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Gece çalışmanın yedi buçuk saati aşıp aşmadığını kontrol et.
- Vardiyalarının haftalık olarak değiştirilip değiştirilmediğine bak.
- Düzenli sağlık kontrollerinin yapıldığından emin ol.
- Çalışma saatlerini gösteren kayıtları sakla.
- Fazla çalışma ücretlerin ödenmiyorsa arabulucuya başvur.
En çok sorulan sorular
Gece çalışması hangi saatleri kapsar?
En geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla on bir saatlik dönemi kapsar.
Gece vardiyasında en fazla kaç saat çalıştırılabilirim?
Kural olarak yedi buçuk saat; aşan süreler için fazla çalışma ücreti isteyebilirsin.
Sürekli gece vardiyasında çalıştırılabilir miyim?
Kural olarak hayır. Bir hafta gece çalışan işçi sonraki hafta gündüz çalıştırılmalıdır.
Vardiya değişiminde ne kadar dinlenme hakkım var?
Kesintisiz en az on bir saat dinlenme süresi verilmelidir.
Hamile işçi gece çalıştırılabilir mi?
Hayır. Gebeliğini raporla belgeleyen kadın işçi gebeliğin tespitinden doğuma kadar gece çalıştırılamaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.