Gizli Tanık Nedir? Kimliği Saklı Tanık Hangi Davalarda Dinlenir?
Hakkındaki iddianamede "gizli tanık Bulut'un beyanı" diye bir ifade var. Kim olduğunu bilmediğin biri seni suçluyor ve bu kişinin kim olduğunu öğrenemiyorsun. Ya da tam tersi: bir örgüt suçuna tanık oldun, ifade vermek istiyorsun ama sana veya ailene zarar gelmesinden korkuyorsun. "Gizli tanık nedir? Kimler gizli tanık olabilir? Sadece gizli tanık ifadesiyle ceza verilebilir mi?" diye soruyorsun. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu ve Tanık Koruma Kanunu'na göre gizli tanığı anlatıyoruz.
Gizli tanık nedir?
Gizli tanık, kimliğinin ortaya çıkması kendisi veya yakınları için ağır bir tehlike oluşturacağı için kimlik bilgileri saklı tutulan tanıktır. Tanığın gerçek adı ve adresi dosyada yer almaz; beyanı farklı bir isim altında tutanağa geçirilir. Kişisel bilgileri savcı, hâkim veya mahkeme tarafından ayrıca muhafaza edilir.
Kimliği saklı tutulan tanık da olayları nasıl ve hangi vesileyle öğrendiğini açıklamak zorundadır. Yani "duydum" demek yetmez; bilginin kaynağını anlatmalıdır.
Hangi davalarda gizli tanık dinlenir?
Gizli tanık her davada kullanılamaz. Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre kimliği saklı tanık ve tanığın diğer taraflar olmadan dinlenmesi yalnızca bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanabilir.
Tanık Koruma Kanunu'ndaki koruma tedbirleri ise şu suçlarda uygulanabilir:
- Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve alt sınırı on yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren suçlar
- Bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenen ve alt sınırı iki yıl veya daha fazla hapis gerektiren suçlar
- Terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar
Yani basit bir kavga, hakaret ya da sıradan bir dolandırıcılık davasında gizli tanık kullanılamaz.
Kimler korunabilir?
- Ceza davasında tanık olarak dinlenen kişiler
- Tanık olarak dinlenen suç mağdurları
- Bu kişilerin eşi (boşanmış olsa bile), nişanlısı, yakın akrabaları ve yakın ilişki içinde olduğu kişiler
Koruma için tanığın veya yakınlarının hayatı, vücut bütünlüğü ya da mal varlığı ağır ve ciddi bir tehlike altında olmalı ve korunmaları zorunlu bulunmalıdır.
Hangi koruma tedbirleri alınabilir?
- Kimlik ve adres bilgilerinin gizli tutulması, tebligat için ayrı bir adres belirlenmesi
- Duruşmada diğer taraflar olmadan dinlenme ya da ses ve görüntüsü değiştirilerek özel bir ortamda dinlenme
- Fiziki koruma sağlanması
- Daha ağır hallerde kimlik bilgilerinin değiştirilmesi, işyerinin veya okulunun değiştirilmesi, başka bir yerde yaşamasının sağlanması, geçici maddi yardım
Soruşturmada bu tedbirlere savcı, dava aşamasında savcının veya tanığın istemi üzerine ya da kendiliğinden mahkeme karar verir. Acil hallerde, tanığın istemiyle, savcıdan karar alınana kadar kolluk amiri geçici fiziki koruma sağlayabilir.
Sanık olarak hakların nelerdir?
Gizli tanık kullanılan bir davada sanıksan şu kuralları bil:
- Soru sorma hakkın saklıdır. Tanık ayrı bir odada ve ses-görüntü aktarımıyla dinlense bile, avukatın aracılığıyla soru yöneltebilirsin. Hâkim yalnızca tanığın kimliğini ortaya çıkaracak soruların sorulmasını engelleyebilir.
- Tanığın verdiği beyanlar, kimliğini açığa çıkarmayacak şekilde sana ve avukatına açıklanır.
- Kimliği gizli tutulan veya ayrı ortamda dinlenen tanığın beyanı tek başına hükme esas alınamaz. Yani yalnızca gizli tanık ifadesiyle mahkûmiyet kararı verilemez; bu beyanın başka delillerle desteklenmesi gerekir.
- Koruma tedbirleri savunma hakkını kısıtlayacak şekilde uygulanamaz.
Savunmanda gizli tanığın beyanındaki çelişkileri, bilgiyi nereden öğrendiğini ve beyanı destekleyen başka delil olup olmadığını özellikle tartışmalısın.
Tanık olarak korunmak istiyorsan
Örgüt suçlarıyla ilgili bir olaya tanık olduysan ve tehdit altındaysan, ifade verirken savcıya korktuğunu ve hangi tehlikeyle karşı karşıya olduğunu açıkça anlat. Koruma tedbiri istediğini söyle. Tehdit mesajları, arama kayıtları gibi belgeleri sakla. Genel tanıklık yükümlülüklerin için Hakkını Sor'daki tanık olarak çağrıldım rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Davandaki suçun örgüt suçu veya ağır bir suç olup olmadığını kontrol et; değilse gizli tanık kullanılamaz.
- Sanıksan gizli tanığa avukatın aracılığıyla soru sor.
- Gizli tanık beyanının başka delillerle desteklenip desteklenmediğini savunmanda tartış.
- Tanıksan ve tehdit altındaysan savcıdan koruma tedbiri iste.
- Tehdit içeren mesaj ve kayıtları sakla.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 58: Kimliğinin ortaya çıkması kendisi veya yakınları için ağır tehlike oluşturacak tanığın kimliği saklı tutulur ve tanık bilgiyi nasıl öğrendiğini açıklamakla yükümlüdür; gerekirse hazır bulunma hakkı olanlar olmadan ses ve görüntü aktarımıyla dinlenir, soru sorma hakkı saklıdır; bu hükümler yalnızca örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanır.
- 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu m. 3, 4: Koruma tedbirleri ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve alt sınırı on yıl ve üzeri hapis gerektiren suçlar ile örgüt ve terör örgütü faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda; tanıklar, tanık olarak dinlenen mağdurlar ve yakınları için ağır ve ciddi tehlike varsa uygulanır.
- 5726 sayılı Kanun m. 5, 6: Kimlik ve adresin gizlenmesi, ayrı ortamda veya ses ve görüntü değiştirilerek dinlenme, fiziki koruma, kimlik değişikliği ve yer değiştirme gibi tedbirler sayılır; kararı soruşturmada savcı, kovuşturmada mahkeme verir.
- 5726 sayılı Kanun m. 9: Korunan tanığa sorulacak sorular tedbirlerle orantılı olmalıdır; kimliği gizli veya ayrı ortamda dinlenen tanığın beyanı tek başına hükme esas alınamaz ve tedbirler savunma hakkını kısıtlayacak şekilde uygulanamaz.
En çok sorulan sorular
Gizli tanık nedir?
Kimliği kendisi veya yakınları için tehlike oluşturacağı için saklı tutulan ve beyanı farklı bir isim altında kaydedilen tanıktır.
Her davada gizli tanık dinlenebilir mi?
Hayır. Kimliği saklı tanık yalnızca örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda kullanılabilir.
Sadece gizli tanık ifadesiyle ceza verilebilir mi?
Hayır. Gizli tanığın beyanı tek başına hükme esas alınamaz; başka delillerle desteklenmesi gerekir.
Gizli tanığa soru sorabilir miyim?
Evet. Soru sorma hakkın saklıdır; hâkim yalnızca tanığın kimliğini ortaya çıkaracak soruları engelleyebilir.
Gizli tanığın kim olduğunu öğrenebilir miyim?
Hayır. Tanığın gerçek kimlik bilgileri savcı veya mahkeme tarafından ayrıca saklanır ve sana açıklanmaz; yalnızca beyanları açıklanır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.