Gördüğüm Suçu Bildirmezsem Ceza Alır mıyım? Suçu Bildirmeme Suçu
Komşunun evinden sürekli çığlık sesleri geliyor, iş yerinde bir arkadaşının hırsızlık yaptığını gördün ya da bir yakının bir suça karıştığını öğrendin. "Bildirmezsem ben de suçlu olur muyum?" diye soruyorsun. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre suçu bildirmeme suçunu, kimlerin bildirmek zorunda olduğunu ve bildirimi nasıl yapacağını anlatıyoruz.
Her suçu bildirmemek suç değildir
Pek çok kişi gördüğü her suçu bildirmek zorunda olduğunu düşünür. Oysa kanun, sıradan vatandaş için bildirim yükümlülüğünü yalnızca iki durumla sınırlar:
- İşlenmekte olan, yani o anda devam eden bir suç
- İşlenmiş olsa bile verdiği zararın hâlâ sınırlandırılabileceği bir suç
Örneğin şu anda bir evde birinin dövüldüğünü duyuyorsan ya da birinin zorla bir yerde alıkonulduğunu biliyorsan, bunu bildirmen gerekir. Ama yıllar önce işlenmiş ve sonuçları tamamen ortaya çıkmış bir suçu sonradan öğrenmen, sıradan bir vatandaş olarak seni bildirim yükümlülüğü altına sokmaz.
Cezası ne?
- İşlenmekte olan ya da sonuçları hâlâ sınırlandırılabilecek bir suçu yetkili makamlara bildirmeyen kişi bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Mağdur on beş yaşını bitirmemiş bir çocuk, bedensel veya ruhsal bakımdan engelli ya da hamileliği nedeniyle kendini savunamayacak durumdaki biriyse ceza yarı oranında artırılır.
Çocuk istismarı ve aile içi şiddet gibi durumlarda bildirim bu yüzden özellikle önemlidir.
Yakınlarını bildirmek zorunda değilsin
Tanıklıktan çekinebilecek kişiler bu suçtan dolayı cezalandırılmaz. Ceza muhakemesinde tanıklıktan çekinebilecek kişiler şunlardır:
- Nişanlı
- Evlilik bağı kalmasa bile eş
- Kan veya kayın hısımlığından üstsoy ve altsoy: anne, baba, çocuk, torun, kayınvalide, kayınpeder, gelin, damat
- Üçüncü dereceye kadar kan hısımları: kardeş, amca, dayı, hala, teyze, yeğen
- İkinci dereceye kadar kayın hısımları: örneğin eşinin kardeşi
- Aralarında evlatlık bağı bulunanlar
Yani eşinin, çocuğunun ya da kardeşinin işlediği suçu bildirmediğin için cezalandırılmazsın. Ancak bir suçu önleme konusunda kanundan doğan özel bir yükümlülüğün varsa, örneğin küçük çocuğunun velisi olarak onu korumakla yükümlüysen, bu yükümlülüğe aykırılıktan sorumluluğun ayrıca doğabilir.
Kamu görevlileri ve sağlık çalışanları için kural daha sıkıdır
- Kamu görevlisi: Kamu adına soruşturulması gereken bir suçun işlendiğini göreviyle bağlantılı olarak öğrenen ve bunu bildirmeyi ihmal eden veya geciktiren kamu görevlisi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası alır. Polis veya jandarma gibi adli kolluk görevlilerinde ceza yarı oranında artırılır.
- Sağlık çalışanı: Görevi sırasında bir suç belirtisiyle karşılaşan ve bunu bildirmeyen ya da geciktiren doktor, diş hekimi, eczacı, ebe, hemşire ve diğer sağlık çalışanları bir yıla kadar hapis cezası alır. Örneğin darp izi taşıyan bir hastayı tedavi eden doktor durumu bildirmelidir.
Bu iki grupta, suçun işlenmekte olması şartı aranmaz; geçmişte işlenmiş bir suçu da bildirmek zorundadırlar.
Suçu nereye ve nasıl bildirirsin?
- Acil durumlarda 112'yi ara.
- Cumhuriyet başsavcılığına veya karakola, jandarmaya başvurabilirsin.
- Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yaptığın bildirim de savcılığa gönderilir.
- Bildirimi yazılı dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapabilirsin.
Suç duyurusu dilekçesinin nasıl yazılacağı için Hakkını Sor'daki suç duyurusu rehberine bakabilirsin.
Bildirim yaparken dikkat et
- Gördüğün ve duyduğun olayları olduğu gibi anlat; tahmin ve yorumlarını gerçekmiş gibi yazma.
- Birinin suçsuz olduğunu bile bile onu suçlamak iftira suçunu oluşturur. Bildiğini dürüstçe aktarman bu riskten seni korur.
- Mümkünse tarih, saat, yer ve olaya tanık olan diğer kişileri belirt.
- Fotoğraf veya video çekebildiysen bunları sakla ve ver; ancak bunun için kendini tehlikeye atma.
Kısaca yapılacaklar
- Suçun şu anda işlenip işlenmediğini ya da zararın hâlâ önlenebilir olup olmadığını değerlendir.
- Acil durumda hemen 112'yi ara.
- Bildirimi savcılığa, karakola veya jandarmaya yap.
- Gördüklerini tarih, saat ve yer bilgisiyle dürüstçe anlat.
- Kamu görevlisi veya sağlık çalışanıysan göreviyle ilgili öğrendiğin suçları gecikmeden bildir.
- Yakınının suçunu bildirmek zorunda olmadığını, ama suçu önleme yükümlülüğün varsa bunun saklı kaldığını unutma.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 278: İşlenmekte olan ya da neticeleri sınırlandırılabilecek bir suçu bildirmeyen kişi bir yıla kadar hapisle cezalandırılır; mağdur çocuk, engelli veya hamileyse ceza yarı oranında artar; tanıklıktan çekinebilecek kişilere ceza verilmez.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 279: Göreviyle bağlantılı olarak öğrendiği suçu bildirmeyi ihmal eden veya geciktiren kamu görevlisi altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır; adli kolluk görevlisinde ceza yarı oranında artar.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 280: Görevi sırasında suç belirtisiyle karşılaşıp bildirmeyen veya geciktiren sağlık mesleği mensubu bir yıla kadar hapisle cezalandırılır.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 45: Şüpheli veya sanığın nişanlısı, eşi, üstsoy ve altsoyu, üçüncü derece dahil kan ve ikinci derece dahil kayın hısımları ile evlatlık bağı olanlar tanıklıktan çekinebilir.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158: İhbar veya şikayet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa, yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir; valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar savcılığa gönderilir.
En çok sorulan sorular
Gördüğüm her suçu bildirmek zorunda mıyım?
Hayır. Sıradan vatandaş için yükümlülük, işlenmekte olan ya da zararı hâlâ sınırlandırılabilecek suçlarla sınırlıdır.
Suçu bildirmemenin cezası ne?
Bir yıla kadar hapis cezasıdır. Mağdur çocuk, engelli veya hamileyse ceza yarı oranında artırılır.
Eşimin veya çocuğumun suçunu bildirmek zorunda mıyım?
Hayır. Tanıklıktan çekinebilecek yakınlar bu suçtan dolayı cezalandırılmaz.
Doktor darp edilen hastayı bildirmek zorunda mı?
Evet. Görevi sırasında suç belirtisiyle karşılaşan sağlık çalışanı bunu yetkili makamlara bildirmek zorundadır.
Suçu bildirdiğim kişi suçsuz çıkarsa ben sorumlu olur muyum?
Gördüğünü dürüstçe bildirdiysen hayır. Ancak birinin suçsuz olduğunu bile bile suçlarsan iftira suçu oluşur.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.