Grev Hakkı: Greve Katılan İşçi İşten Çıkarılabilir mi?
İşyerinde toplu iş sözleşmesi görüşmeleri tıkandı ve sendika grev kararı aldı. "Greve katılmak zorunda mıyım, grevde maaş alır mıyım, katılırsam işten çıkarılır mıyım?" diye düşünüyorsun. Ya da sendikasız bir şekilde arkadaşlarınla iş bırakmayı düşünüyorsun ve bunun sonuçlarını merak ediyorsun. Bu rehberde grev hakkını, kanuni ve kanun dışı grevi ve grevdeki işçinin haklarını anlatıyoruz.
Grev nedir?
Kanuna göre grev; işçilerin topluca çalışmayarak işyerindeki faaliyeti durdurmak ya da önemli ölçüde aksatmak amacıyla, aralarında anlaşarak ya da bir kuruluşun kararına uyarak işi bırakmasıdır.
Kanuni grev
Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde, işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını korumak ya da geliştirmek amacıyla, kanuna uygun olarak yapılan greve kanuni grev denir.
Kanun dışı grev
Kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışıdır. Örneğin sendika kararı ve toplu sözleşme uyuşmazlığı olmadan, işçilerin kendi aralarında anlaşarak işi bırakması kanun dışı grev sayılabilir.
Grev kararı nasıl alınır?
Grev kararı, toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde arabuluculuk aşamasından sonra düzenlenen uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınabilir. Karar, bu süre içinde altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilecek bir tarihte uygulamaya konulabilir.
- Bu sürede grev kararı alınmaz ya da uygulama tarihi karşı tarafa bildirilmezse, sendikanın toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer.
- Grev kararı işyerinde hemen ilan edilir.
- Bildirilen tarihte başlamayan grev hakkı düşer.
Grevin yasak olduğu işler
Kanuna göre şu işlerde grev yapılamaz:
- Can ve mal kurtarma işleri,
- Cenaze işleri ve mezarlıklar,
- Şehir şebeke suyu, elektrik, doğalgaz, petrol üretimi ve dağıtımı ile bazı petrokimya işleri,
- Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca doğrudan işletilen işyerleri,
- Kamu kuruluşlarınca yürütülen itfaiye hizmetleri ve hastaneler,
- Başladığı yolculuğu yurt içindeki varış yerinde bitirmemiş ulaştırma araçları.
Erteleme
Kanuni bir grev, genel sağlığı ya da milli güvenliği bozucu nitelikteyse Cumhurbaşkanı tarafından altmış gün süreyle ertelenebilir.
Grevdeki işçinin hakları
Katılma serbestisi
İşçiler greve katılıp katılmamakta serbesttir. Greve katılmayan ya da katılmaktan vazgeçen işçilerin işyerinde çalışması hiçbir şekilde engellenemez. Ancak işveren bu işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir.
İşyerinden ayrılma
Greve katılan işçiler işyerinden ayrılmak zorundadır. Greve katılan işçilerin işyerine giriş çıkışı engellemeleri yasaktır.
İş sözleşmesi askıda kalır
Kanuni greve katılan işçilerin iş sözleşmeleri grev süresince askıda kalır. Yani grev nedeniyle işten çıkarılamazsın.
Ücret
İşveren, grevin başlamasından önce işleyen ücretlerini ve eklerini olağan ödeme gününde ödemek zorundadır. Ancak grev süresince işveren tarafından ücret ve sosyal yardımlar ödenmez. Bu süre kıdem tazminatı hesabında da dikkate alınmaz.
Yerine işçi alınamaz
İşveren, kanuni bir grev süresince iş sözleşmeleri askıda kalan işçilerin yerine sürekli ya da geçici olarak başka işçi alamaz ya da başkalarını çalıştıramaz.
Zorunlu çalışacak işçiler
Üretim ya da satışa yönelik olmamak kaydıyla, işyeri güvenliğini, makine ve malzemelerin bozulmamasını ya da hayvan ve bitkilerin korunmasını sağlayacak sayıda işçi grev sırasında çalışmak, işveren de bunları çalıştırmak zorundadır. Bu işçilerin listesi işyerinde önceden ilan edilir.
Kanun dışı grevin sonuçları
Kanun dışı grev yapılması halinde işveren:
- Grev kararına katılan, grevi teşvik eden, greve katılan ya da devamını teşvik eden işçilerin iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir.
- Grev nedeniyle uğradığı zararların, greve karar veren sendikadan ya da sendika kararı yoksa greve katılan işçilerden tazminini isteyebilir.
Bu yüzden sendika kararı ve kanuni şartlar olmadan iş bırakmak, kıdem tazminatı almadan işten çıkarılmana yol açabilir.
Tespit davası
Taraflardan her biri, bir grevin kanun dışı olup olmadığının tespitini her zaman mahkemeden isteyebilir. Mahkeme bir ay içinde karar verir.
Kısaca yapılacaklar
- Grevin sendika kararıyla ve kanuni süreçle yapılıp yapılmadığını öğren.
- Grev kararının işyerinde ilan edildiğini kontrol et.
- Greve katılıp katılmamaya özgürce karar ver.
- Greve katıldıysan işyerinden ayrıl ve giriş çıkışları engelleme.
- Grev öncesi ücretlerinin ödenip ödenmediğini takip et.
- Sendika kararı olmadan topluca iş bırakmanın sonuçlarını önceden değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m. 58: Grev, işçilerin faaliyeti durdurmak amacıyla topluca işi bırakmasıdır; toplu sözleşme uyuşmazlığında kanuna uygun yapılan grev kanunidir, şartları gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışıdır.
- 6356 sayılı Kanun m. 60: Grev kararı uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınır ve altı iş günü önceden bildirilen tarihte uygulanır; süresinde alınmazsa yetki düşer; bildirilen tarihte başlamayan grev hakkı düşer.
- 6356 sayılı Kanun m. 62-63: Can ve mal kurtarma, cenaze, şebeke suyu, elektrik, doğalgaz, kamu itfaiyesi ve hastaneler gibi işlerde grev yapılamaz; genel sağlık ve milli güvenliği bozan grev altmış gün ertelenebilir.
- 6356 sayılı Kanun m. 64-65: İşçiler greve katılıp katılmamakta serbesttir; greve katılanlar işyerinden ayrılır ve giriş çıkışı engelleyemez; zorunlu işlerde yeterli sayıda işçi çalışır.
- 6356 sayılı Kanun m. 67-68: Kanuni grevde iş sözleşmeleri askıda kalır; grev süresince ücret ödenmez ve bu süre kıdeme sayılmaz; işveren grevdeki işçilerin yerine işçi alamaz.
- 6356 sayılı Kanun m. 70-71: Kanun dışı grevde işveren katılan işçilerin sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir ve zararını tazmin ettirebilir; grevin kanun dışı olup olmadığının tespiti mahkemeden istenebilir.
En çok sorulan sorular
Greve katılmak zorunda mıyım?
Hayır. Kanuna göre işçiler greve katılıp katılmamakta serbesttir. Greve katılmayan işçilerin çalışması engellenemez, ancak işveren bu işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir.
Grevde maaş alır mıyım?
Grev süresince işveren tarafından ücret ve sosyal yardım ödenmez. Ancak grevin başlamasından önce işleyen ücretlerin olağan ödeme gününde ödenmesi gerekir.
Kanuni greve katıldığım için işten çıkarılabilir miyim?
Hayır. Kanuni greve katılan işçilerin iş sözleşmeleri grev süresince askıda kalır. Ayrıca işveren grevdeki işçilerin yerine başka işçi alamaz.
Sendikasız iş bırakmak suç mu?
Kanuni şartlar gerçekleşmeden yapılan iş bırakma kanun dışı grev sayılır. Bu durumda işveren, greve katılan işçilerin iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir ve zararlarını tazmin ettirebilir.
Hastanede çalışanlar grev yapabilir mi?
Kanuna göre kamu kuruluşlarınca yürütülen hastanelerde grev yapılamaz. Grev yasağı olan diğer işler arasında şebeke suyu, elektrik, doğalgaz ve itfaiye hizmetleri de bulunur.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.