Günde Kaç Saat Çalışmak Yasal? Haftalık 45 Saat, Günlük 11 Saat ve Denkleştirme
İşe girdin ve işveren "haftada altı gün, sabah sekizden akşam yediye kadar" dedi. Ya da bazı haftalar çok uzun, bazı haftalar kısa çalıştırılıyorsun ve fazla mesai alamıyorsun. "Günde kaç saat çalışmak yasal? Haftalık sınır ne? Denkleştirme ne demek?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde İş Kanununa göre çalışma sürelerini anlatıyoruz.
Haftalık sınır: 45 saat
İş Kanununa göre normal çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmadıysa bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit olarak bölünür.
- Haftada altı gün çalışılıyorsa günde 7,5 saat
- Haftada beş gün çalışılıyorsa günde 9 saat
Bu süreye ara dinlenmeleri dahil değildir. Yani günde 9 saat çalışılan bir işyerinde, öğle arasıyla birlikte işyerinde geçen süre 10 saat olabilir.
Günlük sınır: 11 saat
Taraflar anlaşırsa haftalık 45 saat, günlere farklı şekilde dağıtılabilir. Örneğin bazı günler 10 saat, bazı günler 6 saat çalışılabilir. Ancak hiçbir gün 11 saati aşamaz.
Fazla mesai dahil olsa bile günlük çalışma 11 saati geçemez.
Denkleştirme nedir?
Denkleştirme, bazı haftalarda 45 saatten fazla, bazı haftalarda daha az çalışılması ve iki aylık dönemde haftalık ortalamanın 45 saati geçmemesidir.
Örneğin bir hafta 50 saat, ertesi hafta 40 saat çalıştıysan, ortalama 45 saat olduğu için 50 saatlik hafta fazla mesai sayılmaz.
Denkleştirme için:
- Tarafların anlaşması gerekir. İşveren tek taraflı denkleştirme uygulayamaz.
- Denkleştirme süresi iki aydır. Toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.
- Turizm sektöründe bu süre dört aydır ve toplu iş sözleşmesiyle altı aya kadar uzatılabilir.
İş sözleşmende denkleştirme maddesi varsa dikkatlice oku.
Fazla mesai
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesaidir ve her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir. Örneğin saat ücretin 100 lira ise fazla mesainin saati 150 liradır.
Sözleşmende haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışmalar "fazla sürelerle çalışma" sayılır ve yüzde yirmi beş zamlı ödenir.
Fazla mesainin kuralları:
- Fazla mesai için işçinin onayı alınmalıdır.
- Yılda toplam 270 saatten fazla fazla mesai yaptırılamaz.
- İstersen zamlı ücret yerine her fazla mesai saati için bir buçuk saat serbest zaman kullanabilirsin.
- Gece çalışmasında fazla mesai yaptırılamaz.
Fazla mesai ücretinin nasıl isteneceğini Hakkını Sor'daki fazla mesai rehberinde bulabilirsin.
Gece çalışması
Gece, saat 20.00'den sabah 06.00'ya kadar olan ve en fazla on bir saat süren dönemdir. Gece çalışması kural olarak yedi buçuk saati geçemez. Bunu Hakkını Sor'daki gece çalışması rehberinde bulabilirsin.
Ara dinlenmesi
Günlük çalışma süresine göre ara dinlenmesi verilmelidir:
- Dört saate kadar olan işlerde 15 dakika
- Dört saatten fazla, yedi buçuk saate kadar olan işlerde yarım saat
- Yedi buçuk saatten fazla olan işlerde bir saat
Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz. Ayrıntıları Hakkını Sor'daki ara dinlenmesi rehberinde bulabilirsin.
Hafta tatili
Haftalık çalışma günlerinde çalıştıysan, yedi günlük bir dönem içinde en az 24 saat kesintisiz dinlenme hakkın vardır. Hafta tatili gününde çalıştırılmanın ücretini Hakkını Sor'daki hafta tatili ve bayram ücreti rehberinde bulabilirsin.
Özel çalışma süreleri
- Yer altı maden işlerinde çalışma süresi günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.
- Çocuk ve genç işçiler için daha kısa süreler uygulanır. Bunu çocuk işçi rehberinde bulabilirsin.
- Sağlık açısından riskli bazı işlerde yönetmelikle günde yedi buçuk saat veya daha az çalışma öngörülebilir.
Kısaca yapılacaklar
- İş sözleşmende haftalık çalışma süresini ve denkleştirme maddesini kontrol et.
- Haftalık 45 saat ve günlük 11 saat sınırlarını bil.
- Giriş-çıkış saatlerini kaydet; kart basma, mesaj veya fotoğraf delil olabilir.
- 45 saati aşan çalışmalar için yüzde elli zamlı ücret iste.
- Fazla mesaiye onay verip vermediğini kontrol et; onayını geri alabilirsin.
- Hakların ödenmezse arabulucuya başvur.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 63/1: Çalışma süresi haftada en çok 45 saattir; aksi kararlaştırılmamışsa haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür; yer altı maden işlerinde günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.
- 4857 sayılı Kanun m. 63/2: Tarafların anlaşmasıyla haftalık çalışma süresi, günde 11 saati aşmamak koşuluyla farklı dağıtılabilir; iki aylık sürede haftalık ortalama normal süreyi aşamaz, bu süre toplu iş sözleşmesiyle dört aya, turizm sektöründe dört aydan altı aya kadar artırılabilir.
- 4857 sayılı Kanun m. 41: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve saat ücreti yüzde elli zamlı ödenir; 45 saatin altındaki sözleşmesel süreyi aşan çalışmalar yüzde yirmi beş zamlı ödenir; işçi zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir; fazla çalışma için işçinin onayı gerekir ve yılda 270 saati aşamaz.
- 4857 sayılı Kanun m. 46/1: İşçilere yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilir.
- 4857 sayılı Kanun m. 68: Dört saate kadar işlerde 15 dakika, yedi buçuk saate kadar işlerde yarım saat, daha uzun işlerde bir saat ara dinlenmesi verilir; ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
- 4857 sayılı Kanun m. 69/1: Gece en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla on bir saat olan dönemdir.
En çok sorulan sorular
Günde kaç saat çalışmak yasal?
Normal çalışma haftada 45 saattir. Anlaşmayla günlere farklı dağıtılabilir ama hiçbir gün 11 saati aşamaz.
Haftada 6 gün çalışmak yasal mı?
Evet, haftalık 45 saati aşmamak ve en az 24 saat kesintisiz hafta tatili verilmek şartıyla yasaldır.
Denkleştirme olunca fazla mesai alamaz mıyım?
İki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati geçmiyorsa, bazı haftalarda 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılmaz. Ortalama 45 saati aşarsa fazla mesai ödenir.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
Yılda toplam 270 saat. Fazla mesai için işçinin onayı gerekir.
Öğle arası çalışma saatine dahil mi?
Hayır. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.