Haciz İhbarnamesi (89/1) Geldi: Kaç Gün İçinde Cevap Verilir, Cevap Vermezsem Ne Olur?
Bir sabah e-Devlet'e ya da şirketinin adresine icra dairesinden bir yazı geldi: "89/1 haciz ihbarnamesi". Ya bir borçlunun sende alacağı olduğu düşünülüyor ya da bir başkasının malının sende durduğu. "Ben borçlu değilim ki, neden bana geldi? Cevap vermezsem ne olur, borcu ben mi öderim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde haciz ihbarnamesinin ne olduğunu, 89/1, 89/2 ve 89/3'ün farkını ve süresinde ne yapman gerektiğini anlatıyoruz.
Haciz ihbarnamesi nedir?
Bir alacaklı, borçlusunun başka kişilerdeki alacaklarına ya da başkalarının elinde duran mallarına haciz koydurabilir. Örneğin borçlunun çalıştığı işyerindeki maaşı, bir şirketten alacağı fatura bedeli, bankadaki parası veya kiracısından alacağı kira bu kapsamdadır.
İcra dairesi bu durumda, borçluya borcu olduğu düşünülen kişiye ya da şirkete bir bildirim gönderir. Bu bildirimin adı haciz ihbarnamesidir. İhbarnameyle sana şu söylenir:
- Borçluya olan borcunu artık ona değil, icra dairesine ödeyeceksin.
- Borçluya yapacağın ödeme geçerli sayılmaz.
- Elindeki mal borçluya aitse onu borçluya vermeyecek, icra dairesine teslim edeceksin.
Yani haciz ihbarnamesi sana borçlu olduğun için değil, borçluyla aranda bir para veya mal ilişkisi olduğu düşünüldüğü için gelir.
Birinci ihbarname (89/1)
İlk gelen ihbarnameye uygulamada 89/1 denir. Bunu aldığında yedi gün içinde icra dairesine cevap vermen gerekir.
Şu durumlardan biri varsa bunu yazılı ya da sözlü olarak bildirebilirsin:
- Borçluya hiçbir borcun yoksa
- Borçluya ait bir mal elinde bulunmuyorsa
- İhbarname gelmeden önce borcu zaten ödemişsen
- Mal sende değilse, tükenmişse veya senin kusurun olmadan yok olmuşsa
- Elindeki mal borçluya değil başkasına aitse
- Mal sana rehin olarak verilmişse
Cevap verirken kısa ve açık yaz: "Borçlu ile aramızda herhangi bir borç ilişkisi yoktur" gibi. Şirketlerde bu cevap genellikle muhasebe veya hukuk birimi tarafından verilir. Cevap için herhangi bir harç veya ücret ödemezsin.
Şirketlere ve bankalara gelen ihbarnameler genel merkeze gönderilebilir. Bu durumda merkez, bütün şubeleri kapsayacak şekilde cevap vermek zorundadır.
İkinci ihbarname (89/2)
89/1'e yedi gün içinde itiraz etmezsen, kanun seni borçluya borçlu kabul eder. Yani borç senin zimmetinde ya da mal senin elinde sayılır.
Bunun üzerine sana ikinci bir ihbarname gelir. Bu ihbarnamede de yedi gün içinde itiraz edebilirsin. İtiraz etmezsen zimmetinde sayılan parayı icra dairesine ödemen veya malı teslim etmen istenir.
İkinci ihbarname, ilkini kaçıranlar için bir fırsattır. Ama bunu da kaçırmamaya çalış.
Üçüncü ihbarname (89/3)
İkinci ihbarnameye de süresinde itiraz etmez, parayı ödemez veya malı teslim etmezsen üçüncü bildirim gelir. Bu bildirimde sana şu söylenir:
- On beş gün içinde parayı icra dairesine öde ya da malı teslim et,
- Ya da bu süre içinde menfi tespit davası aç,
- Aksi halde zimmetinde sayılan borcu ödemeye zorlanacaksın.
Bu aşamadan sonra hakkında doğrudan icra işlemi yapılabilir. Yani başkasının borcu yüzünden senin malına haciz gelebilir.
Menfi tespit davası
Üçüncü ihbarnameyi aldıysan ve gerçekten borçluya borcun yoksa menfi tespit davası açabilirsin. Dava, icra takibinin yapıldığı yerde ya da senin yerleşim yerinde açılır.
Davayı açtığına dair belgeyi, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi gün içinde icra dairesine verirsen, hakkındaki icra işlemleri dava sonuçlanana kadar durur.
Bu davada borçluya borcun olmadığını ispat etmek sana düşer. Davayı kaybedersen, dava konusu miktarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminat ödemeye mahkum edilirsin. Bu yüzden davayı açmadan önce elindeki belgeleri iyi değerlendir.
Gerçeğe aykırı cevap verirsen
89/1'e süresinde cevap verdin ama cevabın gerçeğe aykırıysa, alacaklı bunu icra mahkemesinde ispat edebilir. Bu durumda gerçeğe aykırı beyanda bulunduğun için şikayet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ve ayrıca tazminat söz konusu olabilir.
Örneğin borçlu işçinin maaşını ödemeye devam ettiğin halde "işçimiz değildir" diye cevap vermek bu kapsamdadır.
Süreyi bir engel yüzünden kaçırdıysan
Hastalık, doğal afet gibi senin kusurun olmayan bir engel yüzünden süresinde itiraz edemediysen, engelin kalkmasından sonra gecikmiş itiraz yoluna başvurabilirsin. Bu yolun da kısa bir süresi olduğu için hemen harekete geç.
Ödemek zorunda kaldıysan
Gerçekte borcun olmadığı halde süreleri kaçırdığın için ödeme yapmak zorunda kaldıysan, hakkın tamamen kaybolmaz. Borçluya ve kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödediğin paranın veya teslim ettiğin malın iadesini isteyebilirsin. Ancak bu uzun ve masraflı bir yoldur. En doğrusu ilk yedi günü kaçırmamaktır.
İşveren olarak ihbarname aldıysan
İşçinin borcu için gelen ihbarnamelerde genellikle maaşından kesinti yapılması istenir. Bu durumda:
- İşçi gerçekten senin yanında çalışıyorsa bunu, maaşını ve varsa önceki hacizleri bildir.
- Kesintiyi her ay yapıp icra dairesinin hesabına yatır.
- İşçi ayrıldıysa ayrılış tarihini bildir.
Maaşın ne kadarının kesileceğini Hakkını Sor'daki maaş haczi rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Haciz ihbarnamesi gelince tebliğ tarihini not et.
- Borcun yoksa veya mal sende değilse yedi gün içinde icra dairesine bildir.
- 89/1'i kaçırdıysan 89/2'ye yedi gün içinde itiraz et.
- 89/3 geldiyse on beş gün içinde öde ya da menfi tespit davası aç.
- Dava açtıysan belgeyi yirmi gün içinde icra dairesine ver.
- Cevabını gerçeğe uygun ver; yanlış beyan hapis ve tazminat riski taşır.
Dayanak mevzuat
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 89/1: Borçlunun üçüncü kişideki alacağı veya üçüncü kişinin elindeki malı haczedilince, üçüncü kişiye borcu yalnızca icra dairesine ödeyebileceği bildirilir; üçüncü kişi itirazını yedi gün içinde yazılı veya sözlü yapar.
- 2004 sayılı Kanun m. 89/2: Süresinde itiraz edilmezse borç zimmette sayılır, ikinci ihbarname gönderilir ve bu ihbarnameye de yedi gün içinde itiraz edilebilir.
- 2004 sayılı Kanun m. 89/3: İkinci ihbarnameye de uyulmazsa üçüncü kişiye on beş gün içinde ödeme yapması veya menfi tespit davası açması bildirilir; davanın açıldığı yirmi gün içinde belgelenirse icra işlemleri durur, davayı kaybeden en az yüzde yirmi tazminat öder.
- 2004 sayılı Kanun m. 89/4-7: Gerçeğe aykırı cevap veren üçüncü kişi cezalandırılabilir ve tazminata mahkum edilebilir; ödemek zorunda kalan üçüncü kişi borçlu ve kötü niyetli alacaklıdan iadeyi isteyebilir; tüzel kişilerde ihbarname merkeze tüm şubeleri kapsayacak şekilde tebliğ edilebilir.
- 2004 sayılı Kanun m. 338/1: Bu Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı yapan kişi, alacaklının şikayeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
En çok sorulan sorular
89/1 haciz ihbarnamesine kaç gün içinde cevap verilir?
Tebliğden itibaren yedi gün içinde. Cevap yazılı veya sözlü olarak icra dairesine verilebilir.
Haciz ihbarnamesine cevap vermezsem ne olur?
Borçluya borçlu olduğun kabul edilir ve ikinci ihbarname gelir. Ona da itiraz etmezsen sonunda başkasının borcu için senin hakkında icra işlemi yapılabilir.
Borçluyu tanımıyorum, yine cevap vermem gerekir mi?
Evet. "Borçlu ile aramızda herhangi bir borç ilişkisi yoktur" diye cevap vermen yeterlidir. Cevap vermemek seni borçlu durumuna düşürebilir.
89/2 ve 89/3 ne demek?
89/2, ilk ihbarnameye itiraz edilmediğinde gelen ikinci ihbarnamedir. 89/3 ise ikinciye de uyulmazsa gelen ve on beş gün içinde ödeme ya da dava açma süresi veren son bildirimdir.
Haciz ihbarnamesi için ücret öder miyim?
Hayır. Üçüncü kişinin vereceği cevap hiçbir harç ve masrafa tabi değildir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.