Hakarete Uğradıysan Ne Yapmalısın?
Biri sana yüz yüze, mesajla ya da sosyal medyada hakaret ettiyse bunu yanına bırakmak zorunda değilsin. Hakaret Türk Ceza Kanunu'nda suç olarak düzenlenir ve şikâyetin üzerine savcılık soruşturma başlatır. Bu rehberde hakaretin ne zaman suç sayıldığını, cezasını ve şikâyet için izlemen gereken adımları anlatıyoruz.
Hakaret ne zaman suç sayılır?
TCK md. 125'e göre bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek hakaret suçunu oluşturur. Yani iki ayrı durum vardır:
- Sövme: Küfür etmek, aşağılayıcı sıfatlar kullanmak.
- Somut isnat: "Hırsızsın", "rüşvet aldın" gibi kişiyi küçük düşüren belirli bir olay ya da davranış yüklemek.
Her sert söz hakaret değildir. Mahkemeler sözün söylendiği ortamı, taraflar arasındaki ilişkiyi ve kullanılan kelimenin toplumdaki anlamını birlikte değerlendirir. Kaba ama kişiyi aşağılamayan eleştiriler, nezaket dışı sözler veya bir tartışmadaki sert ifadeler her zaman suç sayılmayabilir.
Mesaj ve sosyal medya yoluyla hakaret
Hakaretin yüz yüze yapılması şart değildir. Sana yönelik sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle, örneğin WhatsApp mesajı, sesli mesaj ya da e-posta ile yapılan hakaret de aynı şekilde cezalandırılır (TCK md. 125/2).
Hakaret herkesin görebileceği bir yerde, örneğin herkese açık bir sosyal medya paylaşımında veya yorumunda yapılırsa "alenen" işlenmiş sayılır. Bu durumda ceza artırılır (TCK md. 125/4).
Senin yokluğunda, başkalarına karşı hakkında hakaret içeren sözler söylenmesi de suçtur. Bunun için hakaretin en az üç kişiyle ihtilat edilerek, yani en az üç kişiye ulaşacak şekilde yapılması gerekir (TCK md. 125/1).
Cezası nedir?
Hakaret suçunun temel cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK md. 125/1). Şu durumlarda ceza ağırlaşır:
- Hakaret bir kamu görevlisine görevinden dolayı yapılmışsa.
- Hakaret kişinin dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç veya düşüncelerinden ya da kutsal saydığı değerlerden dolayı yapılmışsa.
- Hakaret alenen, yani herkesin görebileceği şekilde yapılmışsa.
Mahkeme kişinin geçmişine ve olayın özelliklerine göre hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına veya cezanın ertelenmesine karar verebilir.
Karşılıklı hakaret ve haksız tahrik
Tartışmada sen de karşılık verdiysen ya da hakaret senin haksız bir davranışına tepki olarak yapıldıysa hâkim cezayı indirebilir veya hiç ceza vermeyebilir (TCK md. 129). Bu yüzden olayı anlatırken tartışmanın nasıl başladığını dürüstçe ve tarih sırasıyla yaz.
1. Delilleri hemen sakla
Mesajlar silinebilir, paylaşımlar kaldırılabilir. Şikâyet etmeden önce şunları kaydet:
- Mesajların ekran görüntüleri; mümkünse sohbetin dışa aktarılmış hâli.
- Sosyal medya paylaşımının veya yorumun ekran görüntüsü, bağlantı adresi ve tarihi.
- Hakaret eden hesabın kullanıcı adı ve profil bağlantısı.
- Olayı gören veya duyan tanıkların adları ve iletişim bilgileri.
- Sesli mesaj varsa ses dosyasının kendisi.
Ekran görüntüsünde tarih, saat ve karşı tarafın adı ya da numarası görünsün. Dosyaları telefon dışında bir yere de yedekle.
2. Altı ay içinde şikâyet et
Hakaret kural olarak şikâyete bağlı bir suçtur (TCK md. 131). Yani sen şikâyet etmezsen soruşturma başlamaz. Şikâyet süresi, hakareti ve hakaret edeni öğrendiğin tarihten itibaren altı aydır (TCK md. 73). Bu süreyi kaçırırsan şikâyet hakkın düşer.
Kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret ise şikâyete bağlı değildir; savcılık kendiliğinden soruşturur.
Şikâyetini şu yollardan biriyle yapabilirsin:
- Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle.
- Polis veya jandarma karakolunda ifade vererek.
- e-Devlet şifrenle UYAP Vatandaş Portal üzerinden.
Dilekçende olayı tarih ve saatiyle anlat, hakaret içeren sözleri olduğu gibi yaz, delillerini ekle ve şüpheli hakkında hakaret suçundan dolayı kamu davası açılmasını talep et.
Hakaret eden kişinin adını bilmiyorsan, örneğin sahte bir sosyal medya hesabıysa, yine şikâyet edebilirsin. Savcılık hesabın kime ait olduğunu araştırabilir.
3. Uzlaştırma süreci
Şikâyete bağlı hakaret suçlarında dava açılmadan önce dosya uzlaştırmaya gönderilir (CMK md. 253). Bir uzlaştırmacı seni ve karşı tarafı arar, özür dileme veya tazminat ödeme gibi bir edimle anlaşıp anlaşmayacağınızı sorar.
- Anlaşırsan ve karşı taraf sözünü yerine getirirse dosya kapanır.
- Anlaşmak zorunda değilsin. Kabul etmezsen soruşturma devam eder.
4. Manevi tazminat da isteyebilirsin
Ceza davasından ayrı olarak, hakaret yüzünden kişilik hakkın zedelendiği için hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açabilirsin (TBK md. 58). Ceza davasının sonucunu beklemen şart değildir; ancak ceza dosyasındaki deliller tazminat davasında da işine yarar.
Kısaca yapılacaklar
- Mesajların, paylaşımların ve tanıkların kaydını al.
- Hakareti öğrendiğin günden itibaren altı ay içinde şikâyet et.
- Şikâyetini savcılığa, karakola ya da UYAP üzerinden yap.
- Uzlaştırma teklif edilirse kabul edip etmemeye kendin karar ver.
- Gerekirse manevi tazminat için ayrıca dava aç.
En çok sorulan sorular
Her kaba söz hakaret sayılır mı?
Hayır. Mahkemeler sözün söylendiği ortamı, taraflar arasındaki ilişkiyi ve kelimenin toplumdaki anlamını birlikte değerlendirir.
WhatsApp mesajıyla hakaret suç mu?
Evet. Sana yönelik sesli, yazılı ya da görüntülü bir iletiyle yapılan hakaret de suçtur.
Sosyal medyada herkese açık hakaret daha mı ağır?
Evet. Alenen işlenen hakarette ceza artırılır.
Hakaret suçunun cezası nedir?
Temel cezası üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezasıdır.
Ben de karşılık verdiysem ne olur?
Karşılıklı hakaret ya da haksız davranışa tepki hâlinde hâkim cezayı indirebilir ya da hiç ceza vermeyebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.