Haksız Gözaltı ve Tutuklama Nedeniyle Tazminat Nasıl Alınır?
Hakkında bir ceza soruşturması başlatıldı, gözaltına alındın ya da aylarca tutuklu kaldın. Sonunda beraat ettin ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildi. Bu süre içinde işini kaybettin, ailenden ayrı kaldın ve itibarın zedelendi. Bu durumda devletten tazminat isteyebilirsin. Bu rehberde haksız gözaltı ve tutuklama nedeniyle tazminatı anlatıyoruz.
Hangi durumlarda tazminat istenebilir?
Ceza soruşturması ya da kovuşturması sırasında koruma tedbirleri nedeniyle zarara uğrayan kişiler, devletten tazminat isteyebilir (CMK md. 141). Başlıca durumlar şunlardır:
- Kanunda belirtilen şartlar dışında yakalanan, gözaltına alınan ya da tutuklanan kişiler.
- Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan kişiler.
- Kanuni hakları hatırlatılmadan ya da bu haklardan yararlandırılmadan tutuklanan kişiler.
- Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde, makul sürede yargılanmayan kişiler.
- Gözaltına alındıktan ya da tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da beraat kararı verilen kişiler.
- Mahkûm olduğu hâlde, gözaltında ve tutuklulukta geçirdiği süre, aldığı cezadan fazla olan kişiler.
- Hakkında ölçüsüz şekilde arama ya da el koyma tedbiri uygulanan kişiler.
En sık görülen durum: Beraat
Tazminat davalarının büyük bölümü, tutuklu kaldıktan sonra beraat eden ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişiler tarafından açılır. Bu durumda tutuklamanın başlangıçta hukuka uygun olup olmaması önemli değildir; beraat etmen tazminat hakkı doğurur.
Hangi tazminatlar istenebilir?
Maddi tazminat
- Gözaltı ve tutukluluk süresince uğradığın kazanç kaybı.
- Tutukluluk nedeniyle işini kaybettiysen, buna bağlı zararlar.
- Avukatlık ücreti ve diğer savunma masrafları.
- Tutukluluk nedeniyle uğradığın diğer maddi zararlar.
Maddi zararını belgelerle ispat etmen gerekir. Örneğin maaş bordroları, iş sözleşmesi, işten çıkarılma belgesi ve avukatlık ücreti makbuzları.
Manevi tazminat
Gözaltı ve tutukluluk nedeniyle yaşadığın acı, üzüntü, itibar kaybı ve ailenden ayrı kalmanın verdiği sıkıntı için manevi tazminat isteyebilirsin. Mahkeme, manevi tazminatın miktarını tutuklulukta geçen süreye, kişisel ve sosyal durumuna ve olayın etkisine göre belirler.
Tazminat istenemeyen durumlar
Bazı durumlarda tazminat hakkı ortadan kalkabilir. Örneğin:
- Kişi, gözaltına alınmasına ya da tutuklanmasına kendi davranışlarıyla sebep olduysa. Örneğin yetkili makamlara gerçeğe aykırı beyanlarda bulunarak kendini suçlu gösterdiyse.
- Kişi, başka bir suçtan dolayı aynı dönemde zaten tutuklu ya da hükümlüyse.
Süre çok önemli
Tazminat davası, karar ya da hükmün kesinleştiğinin sana tebliğinden itibaren üç ay içinde ve her hâlde kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (CMK md. 142).
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Süreyi kaçırırsan tazminat isteme hakkını kaybedersin. Bu yüzden beraat kararın ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararın kesinleştiğinde vakit kaybetmeden harekete geç.
Davayı nerede açarsın?
- Dava, kural olarak oturduğun yerdeki ağır ceza mahkemesinde açılır.
- Tazminatı gerektiren işlemi o yerdeki ağır ceza mahkemesi yaptıysa, dava o yerde başka bir ağır ceza mahkemesi varsa onda, yoksa en yakın yerdeki ağır ceza mahkemesinde açılır.
- Dava, devlete, yani Hazine'ye karşı açılır.
Dava dilekçende, tutukluluğa ilişkin bilgileri, uğradığın zararları ve talep ettiğin tazminat miktarını belirt. Ceza dosyasının örneğini ve kesinleşme şerhini ekle.
Kısaca yapılacaklar
- Beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararının kesinleşme tarihini öğren.
- Tutuklulukta geçen süreyi ve uğradığın zararları belgelerle hazırla.
- Kesinleşmenin tebliğinden itibaren üç ay içinde dava aç.
- Davayı oturduğun yerdeki ağır ceza mahkemesinde Hazine'ye karşı aç.
- Maddi ve manevi tazminat taleplerini ayrı ayrı belirt.
En çok sorulan sorular
Tutuklu kalıp beraat edersem tazminat alabilir miyim?
Evet. Gözaltı ya da tutuklamadan sonra beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse devletten tazminat isteyebilirsin.
Hangi zararlarımı isteyebilirim?
Kazanç kaybı, işini kaybetmenden doğan zararlar ve avukatlık ücreti gibi maddi zararlar ile manevi zararlarını.
Tazminat davası için süre ne kadar?
Kararın kesinleştiğinin sana tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde açmalısın.
Hangi durumlarda tazminat istenemez?
Tutuklanmana gerçeğe aykırı beyanlarla kendin sebep olduysan ya da aynı dönemde başka bir suçtan tutuklu veya hükümlüysen.
Cezam tutuklulukta geçen süreden az çıktı, tazminat isteyebilir miyim?
Evet. Gözaltı ve tutuklulukta geçen süre aldığın cezadan fazlaysa fazla kısım için tazminat isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.