Hamile Çalışanın Hakları: Doğum İzni, Süt İzni ve İş Güvencesi
Hamile olduğunu öğrendiğinde iş hayatındaki hakların hakkında birçok soru aklına gelebilir: Doğum izni ne kadar, izin süresince maaş alacak mısın, doğumdan sonra işe dönünce süt iznin var mı, işveren hamile olduğun için seni işten çıkarabilir mi? Bu rehberde hamile ve yeni doğum yapmış çalışanların haklarını anlatıyoruz.
Hamilelik sırasında haklar
- Kontrol izni: Gebelik süresince periyodik kontroller için ücretli izin verilir (4857 s.K. md. 74).
- Hafif işlerde çalışma: Doktor raporuyla gerekli görülürse, ücretinde bir indirim yapılmadan daha hafif işlerde çalıştırılman gerekir.
- Gece çalışması: Gebe olduğu sağlık raporuyla belgelenen çalışanlar, gebeliğin tespitinden doğuma kadar gece çalıştırılamaz.
- Fazla mesai: Gebe çalışanlara fazla çalışma yaptırılamaz.
Doğum izni ne kadar?
Kadın çalışanların doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı hafta doğum izni vardır (4857 s.K. md. 74). Çoğul gebelikte doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir.
- Sağlık durumu uygunsa ve doktor onaylarsa, doğumdan önceki üç haftaya kadar çalışabilirsin. Bu durumda çalıştığın süreler doğumdan sonraki izne eklenir.
- Doğumun erken gerçekleşmesi hâlinde, kullanılmayan doğum öncesi izin süresi doğum sonrası izne eklenir.
- Doğum sırasında ya da doğum sonrası annenin ölmesi hâlinde, kullanılmayan izin babaya verilir.
İzin süresince maaş alır mısın?
Doğum izni süresince işveren ücret ödemek zorunda değildir. Ancak şartları sağlıyorsan bu süre için SGK'dan geçici iş göremezlik ödeneği, yani doğum parası alırsın. Bunun için genellikle doğumdan önceki bir yıl içinde belirli bir gün sayısı kadar prim ödenmiş olması gerekir.
Bu ödeneği almak için doktorun düzenleyeceği istirahat raporları SGK'ya iletilir. İşveren, bu süre için seni çalışmadığın gün olarak bildirir.
Ücretsiz izin
Doğum izninin bitmesinden sonra, istersen altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilirsin. Bu süre yıllık izin hesabında dikkate alınmaz. Bu talebi işverene yazılı olarak bildirmen yeterlidir; işveren reddedemez.
Yarım çalışma ödeneği
Doğum izninin bitiminden sonra çocuk bakımı için, ilk doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin talep edebilirsin. Bu süre için şartları sağlıyorsan İŞKUR'dan yarım çalışma ödeneği alırsın.
Süt izni
Kadın çalışanlara, bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir (4857 s.K. md. 74). Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaç parça hâlinde kullanılacağını kendin belirlersin. Süt izni çalışma süresinden sayılır; ücretinden kesinti yapılamaz.
Kısmi süreli çalışma
Doğum izninden sonra, çocuk zorunlu ilköğretim çağına gelinceye kadar kısmi süreli çalışma talep edebilirsin. Bu talep işveren tarafından belirli şartlarla karşılanmak zorundadır. Kısmi süreli çalışmaya geçtikten sonra tam süreli çalışmaya dönmek istersen, bunu işverene bildirebilirsin.
Hamilelik nedeniyle işten çıkarılma
İşveren, gebelik ya da doğum nedeniyle iş sözleşmeni feshedemez ve sana diğer çalışanlardan farklı davranamaz (4857 s.K. md. 5). Bu yasağa aykırı davranan işveren:
- Sana dört aya kadar ücretin tutarında ayrımcılık tazminatı ödemek zorunda kalabilir.
- İş güvencesi şartlarını sağlıyorsan, işe iade davası açabilirsin; gebelik geçerli bir fesih sebebi değildir.
- Ayrıca kıdem ve ihbar tazminatı gibi diğer haklarını da isteyebilirsin.
Hamile olduğunu öğrendikten sonra işten çıkarıldıysan, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmayı unutma.
Evlendikten sonra işten ayrılma
Kadın çalışanlar, evlendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde kendi istekleriyle işten ayrılırsa, en az bir yıllık kıdemleri varsa kıdem tazminatı alabilir.
Kısaca yapılacaklar
- Hamileliğini işverene bildir ve kontrol izni hakkını kullan.
- Doğum izni süresince SGK'dan doğum parası almak için gerekli raporları ilet.
- Doğum izninden sonra ücretsiz izin, yarım çalışma ya da kısmi süreli çalışma seçeneklerini değerlendir.
- İşe dönünce günde bir buçuk saatlik süt iznini kullan.
- Hamilelik nedeniyle işten çıkarıldıysan bir ay içinde arabulucuya başvur.
En çok sorulan sorular
Doğum izni ne kadardır?
Doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftadır; çoğul gebelikte doğum öncesine iki hafta eklenir.
Doğumdan önce daha uzun çalışabilir miyim?
Doktor onaylarsa doğumdan önceki üç haftaya kadar çalışabilirsin; çalıştığın süre doğum sonrası izne eklenir.
Doğum izninde maaşımı kim öder?
İşveren ücret ödemek zorunda değildir; şartları sağlıyorsan SGK'dan geçici iş göremezlik ödeneği alırsın.
Süt izni ne kadardır?
Bir yaşından küçük çocuğunu emzirmen için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir.
Doğum izninden sonra ücretsiz izin kullanabilir miyim?
Evet. İstersen altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilirsin; talebini işverene yazılı bildir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.