Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunludur?
Bazı uyuşmazlıklarda doğrudan mahkemeye gidemezsin; önce arabulucuya başvurman gerekir. Bu şartı bilmeden dava açarsan davan usulden reddedilir ve zaman kaybedersin. Bu rehberde arabuluculuğun ne olduğunu, hangi davalarda zorunlu olduğunu ve sürecin nasıl işlediğini anlatıyoruz.
Arabuluculuk nedir?
Arabuluculuk, tarafların tarafsız ve eğitimli bir arabulucunun yardımıyla bir araya gelerek uyuşmazlığı mahkemeye gitmeden çözmeye çalıştıkları bir yöntemdir. Arabulucu hâkim değildir; karar vermez, kimseyi haklı ya da haksız ilan etmez. Görevi tarafların konuşmasını ve ortak bir çözüm bulmasını kolaylaştırmaktır.
Arabuluculukta anlaşmak zorunda değilsin. Zorunlu olan yalnızca başvurmak ve sürece katılmaktır.
Hangi davalarda zorunlu?
Aşağıdaki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır:
- İşçilik alacakları: Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai, yıllık izin alacakları ve işe iade talepleri (7036 s.K. md. 3). İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları bu zorunluluğun dışındadır.
- Ticari davalar: Bir para alacağı veya tazminat konusu olan ticari uyuşmazlıklar.
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici hakem heyetinin görev alanı dışında kalan tüketici davalarının birçoğu.
- Kira uyuşmazlıkları: Kira bedeli, tahliye ve depozito gibi kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar. İcra yoluyla tahliye bu kapsamın dışındadır.
- Kat mülkiyeti ve komşuluk hukukundan doğan uyuşmazlıklar.
- Taşınır ve taşınmazların paylaşılmasına ilişkin ortaklığın giderilmesi davaları.
Hangi uyuşmazlıkların kapsama girdiği kanun değişiklikleriyle zaman zaman genişlediği için davanın türüne göre bunu kontrol etmen önemlidir.
Nasıl başvurulur?
- Karşı tarafın bulunduğu yerdeki ya da kanunda belirtilen yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurabilirsin.
- Başvuru için kimliğin ve karşı tarafın bilgileri, varsa adresi yeterlidir.
- Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu tarafları arayarak bir toplantı tarihi belirler.
- Toplantılar yüz yüze, telefonla ya da görüntülü olarak yapılabilir.
Ücret
Zorunlu arabuluculukta taraflar anlaşamazsa, ilk iki saatlik arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Bu ücret daha sonra açılan davada yargılama giderine eklenir ve davayı kaybeden tarafa yükletilir.
Taraflar anlaşırsa ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça eşit olarak öderler.
İlk toplantıya mutlaka katıl
Geçerli bir mazeretin olmadan ilk toplantıya katılmazsan ve süreç bu yüzden sona ererse, daha sonra açılan davada haklı çıksan bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilirsin. Ayrıca lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Süreç nasıl biter?
- Anlaşma: Taraflar anlaşırsa bir anlaşma belgesi imzalanır. Bu belge mahkeme kararı gibi icra edilebilir; karşı taraf ödemezse doğrudan icra takibi başlatabilirsin.
- Anlaşmama: Taraflar anlaşamazsa arabulucu bir son tutanak düzenler. Bu tutanakla birlikte mahkemede dava açabilirsin.
Arabuluculuk süreci birkaç hafta içinde tamamlanır. Başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.
Anlaşmadan önce dikkat et
- Teklif edilen tutarın hakkının ne kadarını karşıladığını hesapla.
- Anlaşma belgesinde hangi alacaklarından vazgeçtiğinin yazdığını dikkatle oku. Belgede sayılan alacaklar için sonradan dava açamazsın.
- Emin değilsen imza atmadan önce süre isteyebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Uyuşmazlığının zorunlu arabuluculuk kapsamında olup olmadığını kontrol et.
- Adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvur.
- İlk toplantıya mutlaka katıl.
- Anlaşma belgesini imzalamadan önce dikkatle oku.
- Anlaşma olmazsa son tutanakla dava aç.
En çok sorulan sorular
Hangi davalarda arabuluculuk zorunludur?
İşçilik alacakları ve işe iade, ticari para alacakları, birçok tüketici uyuşmazlığı, kira, kat mülkiyeti, komşuluk ve ortaklığın giderilmesi davalarında.
Arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım?
Hayır. Zorunlu olan yalnızca başvurmak ve sürece katılmaktır.
Arabulucuya nasıl başvururum?
Karşı tarafın bulunduğu yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna kimliğin ve karşı tarafın bilgileriyle başvurabilirsin.
Anlaşamazsak arabulucunun ücretini kim öder?
İlk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve sonra açılan davada yargılama giderlerine eklenir.
İlk toplantıya katılmazsam ne olur?
Geçerli mazeretin olmadan katılmazsan, davada haklı çıksan bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.