Hangi Paylaşımlar Suç? Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama Suçu
Sosyal medyada biri belirli bir bölgeden, dinden ya da mezhepten insanları hedef göstererek "Bunlara saldırın, bunları buradan atın" diye paylaşımlar yapıyor. Ya da yaptığın bir paylaşım nedeniyle hakkında "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" suçlamasıyla soruşturma başlatıldı. "Hangi sözler bu suçu oluşturur, sert eleştiri de suç mu?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçunu, üç farklı halini ve dikkat etmen gerekenleri anlatıyoruz.
Suçun üç hali
Türk Ceza Kanunu bu başlık altında üç ayrı davranışı cezalandırır.
Kin ve düşmanlığa tahrik:
Halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini, başka bir kesim aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik eden kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Ancak bunun için tahrik nedeniyle kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması gerekir.
Halkın bir kesimini aşağılama:
Halkın bir kesimini sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılayan kişiye altı aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
Dini değerleri aşağılama:
Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılayan kişiye, fiil kamu barışını bozmaya elverişliyse, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
Bu suçlar şikayete bağlı değildir; savcılık öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.
Alenilik ve açık tehlike şartı
Suçun her halinde davranışın alenen, yani belirsiz sayıda kişinin görebileceği veya duyabileceği şekilde yapılması gerekir. Herkese açık sosyal medya paylaşımları, mitingler, yayınlar bu kapsamdadır.
Kin ve düşmanlığa tahrik halinde ayrıca kamu güvenliği bakımından açık ve yakın bir tehlike oluşmalıdır. Yani söz, gerçekten bir çatışma, saldırı veya şiddet tehlikesi yaratmaya elverişli olmalıdır. Salt sert, kaba veya rahatsız edici bir ifade tek başına bu hali oluşturmayabilir.
Eleştiri ile suç arasındaki sınır
İfade özgürlüğü, sert, şok edici veya rahatsız edici görüşleri de korur. Bir inancı, siyasi görüşü veya toplumsal grubu eleştirmek tek başına suç değildir. Önemli olan ifadenin:
- Bir kesimi şiddete veya düşmanlığa çağırıp çağırmadığı,
- Eleştirinin ötesine geçip insanları aşağılama amacı taşıyıp taşımadığı,
- Kamu güvenliği veya kamu barışı açısından somut bir tehlike oluşturup oluşturmadığıdır.
Yayın yoluyla işlenmesi halinde ceza yarı oranına kadar artırılır; ancak haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.
Belirli bir kişiye, kökeni veya dini nedeniyle hizmet verilmemesi gibi ayrımcı davranışlar ise ayrı bir suçtur. Bunun için Hakkını Sor'daki nefret ve ayırımcılık suçu rehberine bakabilirsin.
Böyle bir paylaşım görürsen
- Paylaşımın ekran görüntüsünü al; hesap adını, bağlantıyı ve tarihi kaydet.
- Paylaşımı başkalarına iletme.
- Platformun şikayet mekanizmasını kullanarak içeriği bildir.
- Cumhuriyet başsavcılığına veya emniyetin siber suçlarla mücadele birimine ihbarda bulun.
Hakkında soruşturma açıldıysa
- İfadeye avukatınla birlikte git.
- Paylaşımın bağlamını, amacını ve kime yönelik olduğunu açıkla.
- İfadenin eleştiri niteliğinde olduğunu ve şiddete çağrı içermediğini gösteren unsurları sun.
- Paylaşımın erişim sayısını ve somut bir tehlike doğurmadığını gösteren durumları belirt.
Kısaca yapılacaklar
- Kin ve düşmanlık içeren paylaşımları kaydet ve iletme.
- Platforma ve savcılığa bildir.
- Kendi paylaşımlarında eleştiri ile aşağılama arasındaki sınıra dikkat et.
- Soruşturma varsa ifadeye avukatınla git.
- Paylaşımın bağlamını ve somut tehlike oluşmadığını savunmanda ileri sür.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 216/1: Halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı bir kesimini diğer bir kesim aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik eden kişiye, kamu güvenliği açısından açık ve yakın tehlike ortaya çıkarsa bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 216/2: Halkın bir kesimini sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılayan kişiye altı aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 216/3: Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılayan kişiye, fiil kamu barışını bozmaya elverişliyse altı aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 218: Bu bölümdeki suçlar basın ve yayın yoluyla işlenirse ceza yarı oranına kadar artırılır; haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.
En çok sorulan sorular
Halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçunun cezası ne?
Bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Bunun için kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması gerekir.
Bir dini veya grubu eleştirmek suç mu?
Eleştiri tek başına suç değildir. Suç için ifadenin bir kesimi düşmanlığa tahrik etmesi, aşağılaması veya dini değerleri kamu barışını bozacak şekilde aşağılaması gerekir.
Sosyal medya paylaşımı da bu suçu oluşturur mu?
Evet. Herkese açık paylaşımlar alenilik şartını karşılar; diğer şartlar da varsa suç oluşabilir.
Bu suç şikayete bağlı mı?
Hayır. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.
Belirli bir kişiye kökeni nedeniyle hizmet vermemek bu suç mu?
Bu durum ayrı bir suç olan nefret ve ayırımcılık suçu kapsamında değerlendirilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.