Hapis Cezası Paraya Çevrilir mi? Adli Para Cezası ve Seçenek Yaptırımlar
Mahkeme sana birkaç aylık hapis cezası verdi ve avukatın "Bu ceza paraya çevrilebilir" dedi. Ya da yargılanıyorsun ve "Hapis cezası alırsam bunu para cezasına çevirtebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Kanun, kısa süreli hapis cezaları için cezaevine girmeden cezayı karşılamanın birkaç yolunu öngörür. Bu rehberde hapis cezasının adli para cezasına ve diğer seçenek yaptırımlara çevrilmesini anlatıyoruz.
Kısa süreli hapis cezası nedir?
Kanuna göre mahkemenin verdiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis cezasıdır. Paraya çevirme gibi seçenek yaptırımlar, kural olarak bu kısa süreli hapis cezaları için uygulanır.
Hapis cezası neye çevrilebilir?
Mahkeme, kişinin kişiliğini, sosyal ve ekonomik durumunu, yargılama sürecindeki pişmanlığını ve suçun özelliklerini değerlendirerek kısa süreli hapis cezasını şunlardan birine çevirebilir:
- Adli para cezası,
- Mağdurun ya da kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi,
- En az iki yıl süreyle bir meslek edinmek için bir eğitim kurumuna devam etme,
- Cezanın yarısından bir katına kadar süreyle belirli yerlere gitme ya da belirli etkinlikleri yapma yasağı,
- Suç bir ehliyet ya da ruhsatın kötüye kullanılmasıyla işlenmişse, cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ehliyet veya ruhsatın geri alınması ya da meslekten yasaklanma,
- Gönüllü olmak şartıyla, cezanın yarısından bir katına kadar süreyle kamuya yararlı bir işte çalıştırılma.
En sık uygulanan seçenek, hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesidir.
Hapis cezası ne zaman zorunlu olarak çevrilir?
Bazı durumlarda mahkeme, hapis cezasını seçenek yaptırımlardan birine çevirmek zorundadır:
- Daha önce hapis cezası almamış olan kişinin aldığı otuz gün veya daha az süreli hapis cezası,
- Suçu işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş olan kişinin aldığı bir yıl veya daha az süreli hapis cezası (daha önce hapis cezası almamış olmak şartıyla).
Taksirli suçlarda
Taksirli suçlarda, örneğin bir trafik kazasında dikkatsizlik sonucu birinin yaralanmasında, verilen hapis cezası bir yıldan uzun olsa bile, diğer şartlar varsa adli para cezasına çevrilebilir. Ancak bu imkân bilinçli taksir halinde uygulanmaz. Bilinçli taksir, kişinin sonucu öngörmesine rağmen gerçekleşmeyeceğini düşünerek hareket etmesidir.
Hangi durumlarda çevrilemez?
Suçun tanımında hapis cezası ile adli para cezasının seçimlik olarak öngörüldüğü hallerde, mahkeme hapis cezasını tercih ettiyse bu ceza artık adli para cezasına çevrilemez. Çünkü mahkeme zaten iki seçenekten hapsi seçmiş olur.
Adli para cezası nasıl hesaplanır?
Adli para cezası, gün sayısı ile bir gün karşılığı belirlenen tutarın çarpılmasıyla hesaplanır. Kanuna göre bir gün karşılığı tutar, kişinin ekonomik ve şahsi durumuna göre en az yüz, en fazla beş yüz Türk lirası olarak belirlenir.
Örnek
Mahkeme beş aylık (150 günlük) hapis cezasını, bir günü 100 TL'den adli para cezasına çevirirse, ödemen gereken tutar 15.000 TL olur.
Taksitle ödeme
Mahkeme, ekonomik durumunu göz önünde bulundurarak adli para cezasını ödemen için bir yılı geçmeyen bir süre verebilir ya da cezanın taksitle ödenmesine karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit sayısı dörtten az olamaz. Taksitlerden biri zamanında ödenmezse kalan tutarın tamamı istenir.
Çevrilen cezayı ödemezsen
Seçenek yaptırımı yerine getirmezsen
Hüküm kesinleştikten sonra savcılığın tebligatına rağmen otuz gün içinde seçenek yaptırımın gereklerini yerine getirmeye başlamaz ya da başlayıp devam etmezsen, infaz hakimi kısa süreli hapis cezasının tamamen ya da kısmen infazına karar verir ve bu karar hemen uygulanır.
Yerine getirememe nedenin senin elinde değilse
Seçenek yaptırımı senin elinde olmayan nedenlerle yerine getiremezsen, infaz hakimi yaptırımı değiştirir.
Adli sicile işler mi?
Kanuna göre hapis cezası seçenek yaptırıma çevrildiğinde, asıl mahkumiyet çevrilen adli para cezası ya da tedbirdir. Ancak bu da bir mahkumiyet hükmüdür ve adli sicil kaydına işlenir.
Kısaca yapılacaklar
- Yargılama sırasında pişmanlığını ve ekonomik durumunu mahkemeye anlat.
- Ödeme gücün yoksa taksitlendirme talep et.
- Kesinleşen kararı takip et; savcılıktan gelen tebligatı mutlaka oku.
- Seçenek yaptırımı otuz gün içinde yerine getirmeye başla.
- Taksitlerini aksatmadan öde.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 49: Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 50/1: Kısa süreli hapis cezası adli para cezasına, zararın giderilmesine, eğitime devam etmeye, belirli yerlere gitme yasağına, ehliyet veya ruhsatın geri alınmasına ya da kamuya yararlı işte çalışmaya çevrilebilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 50/2-4: Hapis ile adli para cezasının seçimlik olduğu suçlarda hapis tercih edilmişse paraya çevrilmez; daha önce hapis almamış kişinin otuz gün ve daha az, 18 yaşından küçük veya 65 yaşından büyüklerin bir yıl ve daha az hapis cezası zorunlu olarak çevrilir; taksirli suçlarda uzun süreli ceza da paraya çevrilebilir, bilinçli taksirde çevrilemez.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 50/6-7: Seçenek tedbire otuz gün içinde başlanmaz veya devam edilmezse hapis cezası infaz edilir; elde olmayan nedenlerle yerine getirilemezse tedbir değiştirilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 52: Adli para cezasında bir günün karşılığı 100 TL ile 500 TL arasında belirlenir; bir yıla kadar mehil veya en az dört taksit, en fazla iki yıl taksitle ödeme imkânı tanınabilir.
En çok sorulan sorular
1 yıl hapis cezası paraya çevrilir mi?
Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır ve mahkeme tarafından adli para cezasına çevrilebilir. Ancak bu mahkemenin takdirindedir. Daha önce hapis cezası almamış ve suç tarihinde on sekiz yaşından küçük ya da altmış beş yaşından büyükse mahkeme bu cezayı çevirmek zorundadır.
Hapisten çevrilen para cezasını ödemezsem ne olur?
Adli para cezasını ödemezsen, ödenmeyen kısım hapse çevrilir. Ayrıca adli para cezasını ödemediği için cezası hapse çevrilenler denetimli serbestlikten yararlanamaz. Bu konuda sitemizdeki adli para cezası rehberine de bakabilirsin.
Bir günlük adli para cezası ne kadar?
Kanuna göre bir gün karşılığı adli para cezası, kişinin ekonomik ve şahsi durumuna göre en az 100, en fazla 500 TL olarak belirlenir.
Trafik kazasında aldığım 2 yıllık hapis cezası paraya çevrilir mi?
Taksirli suçlarda hapis cezası bir yıldan uzun olsa bile, diğer şartlar varsa adli para cezasına çevrilebilir. Ancak kaza bilinçli taksirle, yani sonucu öngörerek ama gerçekleşmeyeceğini düşünerek yapılan bir hareketle olduysa bu imkân uygulanmaz.
Hem erteleme hem paraya çevirme birlikte olur mu?
Hapis cezası adli para cezasına çevrilirse, çevrilen adli para cezası ertelenemez. Mahkeme, durumuna göre ya paraya çevirme ya da erteleme gibi seçeneklerden birini uygular.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.