Hapis Cezasının Ertelenmesi: Şartları Neler, Denetim Süresinde Nelere Dikkat Etmeli?
Bir ceza davasında yargılanıyorsun ve "Hapis cezası çıkarsa cezaevine girer miyim, cezam ertelenebilir mi?" diye düşünüyorsun. Ya da mahkeme sana hapis cezası verip ertelediğini söyledi ama bunun ne anlama geldiğini tam bilmiyorsun. Bu rehberde hapis cezasının ertelenmesinin şartlarını, denetim süresini ve bu süre içinde nelere dikkat etmen gerektiğini anlatıyoruz.
Hapis cezasının ertelenmesi nedir?
Hapis cezasının ertelenmesi, mahkemenin verdiği hapis cezasının cezaevinde çektirilmemesi ve belirli bir denetim süresine bağlanmasıdır. Hükümlü bu denetim süresini kurallara uygun ve iyi halli olarak geçirirse, cezası infaz edilmiş sayılır. Yani cezaevine hiç girmeden cezan bitmiş olur.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasından farkı
Hapis cezasının ertelenmesinde, mahkeme seni mahkum eder ve bu mahkumiyet adli sicil kaydına geçer; sadece cezanın infazı ertelenir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında ise hüküm hiç açıklanmaz ve denetim süresi iyi geçirilirse dava düşer. Mahkeme önce hükmün açıklanmasının geri bırakılması şartlarını değerlendirir; bu mümkün değilse erteleme gibi diğer seçenekleri değerlendirir.
Erteleme şartları nelerdir?
Ceza süresi
İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az hapis cezası alan kişinin cezası ertelenebilir. Suçu işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olanlar için bu üst sınır üç yıldır.
Daha önce ceza almamış olmak
Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkum edilmemiş olması gerekir.
Pişmanlık ve tekrar suç işlememe kanaati
Mahkemenin, kişinin yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık nedeniyle tekrar suç işlemeyeceği konusunda bir kanaate varması gerekir. Bu yüzden duruşmalardaki tutumun da önemlidir.
Erteleme bir hak değildir
Şartları taşısan bile erteleme mahkemenin takdirindedir. Mahkeme, şartların oluştuğu her durumda cezayı ertelemek zorunda değildir.
Zararın giderilmesi şartı
Mahkeme, cezanın ertelenmesini mağdurun ya da kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi şartına bağlayabilir. Zarar, çalınan malın iade edilmesi, eski hale getirme ya da tazminat ödenmesi yoluyla giderilebilir. Bu durumda zarar giderilene kadar ceza cezaevinde çektirilir. Zarar giderildiğinde, infaz hakimi kararıyla hükümlü derhal serbest bırakılır.
Denetim süresi
Süre ne kadar?
Cezası ertelenen hükümlü için bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere bir denetim süresi belirlenir. Bu süre, verilen ceza süresinden az olamaz. Örneğin bir buçuk yıl ceza alan birinin denetim süresi en az bir buçuk yıl olur.
Denetim süresinde yükümlülükler
Mahkeme, denetim süresi içinde şunlara karar verebilir:
- Bir mesleği olmayan hükümlünün bir eğitim programına devam etmesi,
- Bir mesleği olan hükümlünün bir kamu kurumunda ya da aynı mesleği yapan birinin gözetiminde ücret karşılığı çalıştırılması,
- On sekiz yaşından küçük hükümlünün bir meslek edinmesi için bir eğitim kurumuna devam etmesi.
Mahkeme ayrıca hükümlüye rehberlik edecek bir uzman kişi görevlendirebilir ya da denetim süresinin hiçbir yükümlülük olmadan geçirilmesine de karar verebilir.
Denetim süresinde suç işlersen
Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlersen ya da yükümlülüklerine, infaz hakiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar edersen, ertelenen cezanın kısmen ya da tamamen cezaevinde çektirilmesine karar verilir. Bu yüzden denetim süresi boyunca çok dikkatli olmalısın.
Denetim süresi iyi geçerse
Denetim süresini yükümlülüklere uygun ya da iyi halli olarak geçirirsen, cezan infaz edilmiş sayılır. Ancak mahkumiyetin adli sicil kaydında yer alır. Bu kaydın silinmesi için kanundaki süre ve şartların gerçekleşmesi gerekir.
Kısaca yapılacaklar
- Yargılama sürecinde pişmanlığını mahkemeye göster.
- Mağdurun zararını mümkünse karar verilmeden önce gider.
- Erteleme kararı verildiyse denetim süresini ve yükümlülüklerini not al.
- Denetim süresi boyunca yeni bir suç işlememeye özen göster.
- Yükümlülüklerini aksatma; uyarı gelirse hemen yerine getir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 51/1: İki yıl veya daha az hapis cezası (18 yaşından küçük ve 65 yaşından büyükler için üç yıl) ertelenebilir; kişinin daha önce kasıtlı suçtan üç aydan fazla hapis cezası almamış olması ve tekrar suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 51/2: Erteleme, zararın tamamen giderilmesi şartına bağlanabilir; zarar giderilene kadar ceza infaz kurumunda çektirilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 51/3-6: Bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak ve ceza süresinden az olmamak üzere denetim süresi belirlenir; eğitim, çalışma ve uzman rehberliği gibi yükümlülükler getirilebilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 51/7-8: Denetim süresinde kasıtlı suç işlenmesi veya yükümlülüklere ısrarla uyulmaması halinde ceza infaz edilir; süre iyi halli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.
En çok sorulan sorular
Ertelenen ceza adli sicil kaydına işler mi?
Evet. Hapis cezasının ertelenmesinde mahkumiyet hükmü kurulur ve adli sicil kaydına geçer. Bu yönüyle hükmün açıklanmasının geri bırakılmasından farklıdır.
Ertelenmiş cezayla memur olabilir miyim?
Bazı suçlarda, ceza ertelenmiş olsa bile kamu görevine girmeye engel bir mahkumiyet söz konusu olabilir. Memurluğa engel olup olmadığı, suçun türüne göre ilgili kanunlarda belirlenir. Başvurmadan önce bu konuyu bir avukatla değerlendirmen faydalı olur.
Denetim süresinde trafik cezası alırsam ertelenen cezam infaz edilir mi?
Hayır. Ertelenen cezanın infazı için denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlemiş olman gerekir. Trafik idari para cezası gibi kabahatler suç sayılmaz.
Üç yıl hapis cezası ertelenebilir mi?
Genel kurala göre en fazla iki yıllık hapis cezası ertelenebilir. Ancak suçu işlediği sırada on sekiz yaşından küçük ya da altmış beş yaşından büyük olanlar için bu sınır üç yıldır.
Denetim süresi ne zaman başlar?
Denetim süresi, kural olarak erteleme kararının kesinleşmesiyle başlar. Kararın kesinleştiği tarihi mahkemeden ya da e-Devlet üzerinden öğrenebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.