Hapis Cezasının Ne Kadarı Yatılır? Koşullu Salıverilme ve Denetimli Serbestlik
Bir yakının hapis cezası aldı ve "Bu cezanın ne kadarını cezaevinde geçirecek, ne zaman çıkacak?" diye düşünüyorsun. Mahkemenin verdiği ceza süresi ile cezaevinde kalınan süre çoğu zaman aynı değildir. Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik sayesinde hükümlü, cezasının bir kısmını dışarıda geçirebilir. Bu rehberde bu iki kurumun nasıl işlediğini ve cezaevinden çıkış tarihinin genel olarak nasıl hesaplandığını anlatıyoruz.
Koşullu salıverilme nedir?
Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının belirli bir kısmını cezaevinde iyi halli olarak geçirmesi halinde, kalan kısmını belirli şartlarla dışarıda geçirmesine izin verilmesidir. Bu süre içinde yeniden suç işlemez ve kurallara uyarsa, cezası infaz edilmiş sayılır.
İyi hal şartı
Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için hükümlünün cezaevindeki süresini iyi halli olarak geçirmesi gerekir. İyi hal, cezaevi idaresinin hazırladığı raporla değerlendirilir ve infaz hakimi tarafından karara bağlanır.
Cezanın ne kadarı yatılır?
Genel kural
Kanuna göre süreli hapis cezası alanlar, cezalarının yarısını cezaevinde geçirdikten sonra koşullu salıverilebilir. Örneğin dört yıl hapis cezası alan biri, kural olarak iki yılını cezaevinde geçirdikten sonra koşullu salıverilmeden yararlanabilir.
Müebbet cezalarda
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar otuz yıl,
- Müebbet hapis cezası alanlar yirmi dört yıl
cezaevinde kaldıktan sonra koşullu salıverilebilir.
Üçte iki uygulanan suçlar
Bazı ağır suçlarda koşullu salıverilme için cezanın yarısı değil, üçte ikisinin cezaevinde geçirilmesi gerekir. Bunlar arasında:
- Kasten öldürme suçlarından süreli hapis cezası alanlar,
- Neticesi sebebiyle ağırlaşmış bazı yaralama suçları,
- İşkence ve eziyet suçları,
- Cinsel saldırı, reşit olmayanla cinsel ilişki ve cinsel taciz suçları,
- Özel hayatın gizliliğine karşı suçlar,
- Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk,
- Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar
sayılabilir.
Birden fazla ceza varsa
Birden fazla hapis cezası alanlar için kanun, koşullu salıverilme için cezaevinde geçirilecek sürenin üst sınırlarını ayrıca belirler. Örneğin birden fazla süreli hapis cezası alanlar için bu süre en fazla yirmi sekiz yıldır.
On beş yaşından küçükken geçen süreler
Kasten öldürme, cinsel saldırı, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma gibi bazı suçlar hariç olmak üzere, hükümlünün on beş yaşını doldurana kadar cezaevinde geçirdiği her gün, koşullu salıverilme hesabında iki gün sayılır.
Denetim süresi
Koşullu salıverilen hükümlü, cezaevinde geçirmesi gereken süre kadar bir denetim süresine tabi tutulur. Ancak süreli hapis cezalarında bu süre, cezanın tamamen biteceği tarihi geçemez.
Denetim süresinde neler olur?
İnfaz hakimi, denetim süresinde hükümlünün iki yılı geçmemek üzere bazı yükümlülüklere tabi tutulmasına karar verebilir. Örneğin:
- Belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulunma,
- Belirlenen yerlere gitmeme,
- Belirlenen programlara katılma.
İnfaz hakimi, hükümlünün durumuna göre denetim süresinin hiçbir yükümlülük olmadan geçirilmesine de karar verebilir.
Denetimli serbestlik nedir?
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeden de önce, hükümlünün cezasının bir kısmını cezaevi dışında ama denetim altında geçirmesini sağlayan bir infaz usulüdür.
Kimler yararlanabilir?
Kanuna göre açık cezaevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlüler, talep ederlerse cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmını denetimli serbestlik altında geçirebilir.
Daha uzun süre tanınanlar
- Sıfır-altı yaş arası çocuğu olan kadın hükümlüler, koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kaldığında,
- Ağır hastalık, engellilik ya da yaşlılık nedeniyle hayatını tek başına sürdüremeyen hükümlüler, koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kaldığında
denetimli serbestlikten yararlanabilir. Ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık durumunun Adli Tıp Kurumu raporu ya da Adli Tıp Kurumu'nca onaylanmış bir sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir.
Cezaevinde geçirilmesi gereken asgari süre
Haziran 2025'teki değişiklikle, bu tarihten sonra işlenen suçlar için hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi, koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az onda birini (en az beş gün) cezaevinde geçirmiş olmasına bağlandı.
Kimler yararlanamaz?
Adli para cezasını ödemediği için cezası hapse çevrilenler bu infaz usulünden yararlanamaz.
Denetimli serbestlikteki yükümlülükler
Denetimli serbestlik müdürlüğü, hükümlünün:
- Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırılmasına,
- Bir konut ya da bölgede denetim altında tutulmasına,
- Belirli yerlere gitmemesine,
- Belirli programlara katılmasına
karar verebilir. Uyuşturucu kullanma suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programına katılmak zorundadır.
Kurallara uymazsan
Hükümlü cezaevinden çıktıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmazsa ya da yükümlülüklere uymamakta ısrar ederse, kalan cezasını çekmek üzere açık cezaevine geri gönderilir.
Geçici düzenlemeler
İnfaz Kanunu'nda belirli tarihlerden önce işlenmiş suçlar için zaman zaman geçici düzenlemeler yapılır. Örneğin 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenmiş bazı suçlar için, açık cezaevinde en az üç ay kalmış hükümlülerin denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanabilmesi gibi düzenlemeler bulunmaktadır. Bu düzenlemelerden kimlerin yararlanacağı, suç türüne ve suç tarihine göre değişir. Bu yüzden kesin hesap için infaz savcılığına ya da bir avukata danışmalısın.
Cezaevinden çıkış tarihi nasıl öğrenilir?
Hükümlünün koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihleri, hükmü infaz eden Cumhuriyet başsavcılığının infaz bürosu tarafından hazırlanan müddetnamede (infaz hesaplama belgesinde) gösterilir. Hükümlü ya da avukatı müddetnameyi infaz savcılığından isteyebilir. Müddetnamede hata olduğunu düşünüyorsan, infaz hakimliğine itiraz edebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Kesinleşen cezanın müddetnamesini infaz savcılığından iste.
- Suçun yarım mı yoksa üçte iki oranına mı tabi olduğunu kontrol et.
- Suç tarihine göre geçici düzenlemelerden yararlanılıp yararlanılamayacağını araştır.
- Cezaevinde iyi hali korumaya özen göster.
- Denetimli serbestlik kararı çıkarsa beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvur.
- Müddetnamede hata varsa infaz hakimliğine itiraz et.
Dayanak mevzuat
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A: Açık cezaevindeki iyi halli hükümlüler koşullu salıverilmeye bir yıl, sıfır-altı yaş çocuğu olan kadınlar iki yıl, ağır hasta, engelli veya yaşlı hükümlüler üç yıl kala denetimli serbestlikten yararlanabilir; adli para cezası hapse çevrilenler yararlanamaz; 2025 değişikliğiyle cezaevinde sürenin en az onda birinin geçirilmesi şartı getirilmiştir.
- 5275 sayılı Kanun m. 107: Koşullu salıverilme için iyi hal şarttır; süreli hapis cezalarında cezanın yarısı, sayılan bazı suçlarda üçte ikisi, ağırlaştırılmış müebbette otuz, müebbette yirmi dört yıl cezaevinde geçirilmelidir; denetim süresi cezaevinde geçirilmesi gereken süre kadardır.
- 5275 sayılı Kanun geçici m. 10: 31/7/2023 ve öncesinde işlenen, kanunda sayılan suçlar dışındaki suçlar için açık cezaevinde en az üç ay kalan hükümlüler denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlandırılır.
- 5275 sayılı Kanun geçici m. 11: 105/A maddesindeki 2025 değişikliği, bu değişiklikten önce işlenen suçlara uygulanmaz.
En çok sorulan sorular
5 yıl hapis cezası alan ne kadar yatar?
Genel kurala göre süreli hapis cezalarında cezanın yarısı cezaevinde geçirilir. Yani beş yıl ceza alan biri, iyi halli olursa iki buçuk yıl sonra koşullu salıverilebilir. Ayrıca koşullu salıverilmeye bir yıl kala, şartları taşıyorsa denetimli serbestlikle dışarı çıkabilir. Ancak suç türü üçte iki oranına tabiyse veya geçici düzenlemeler uygulanıyorsa hesap değişir.
Denetimli serbestlik için açık cezaevinde olmak şart mı?
Kural olarak açık cezaevinde bulunmak gerekir. Ancak şartları oluştuğu halde iradesi dışındaki bir nedenle açık cezaevine ayrılamayan iyi halli hükümlüler de diğer şartları taşıyorlarsa yararlanabilir.
Denetimli serbestlikte iken suç işlersem ne olur?
Denetimli serbestlik sırasında suç işlediği iddia edilen hükümlü hakkında, kanunda belirtilen şartlarla denetimli serbestlik kararı geri alınabilir ve kalan cezasını cezaevinde geçirmesine karar verilebilir.
Çocuğu olan kadın hükümlüler için farklı kural var mı?
Evet. Sıfır-altı yaş arası çocuğu olan kadın hükümlüler, koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kaldığında, diğer şartları da taşıyorlarsa denetimli serbestlikten yararlanabilir.
Müddetname nedir, nereden alınır?
Müddetname, hükümlünün cezasının ne zaman başlayıp biteceğini, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerini gösteren belgedir. Hükmü infaz eden Cumhuriyet başsavcılığının infaz bürosundan alınabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.