Harici Taşınmaz Satış Vaadinde Şekle Aykırılık İddiası ve İyi Niyet
1. Giriş ve Şekil Şartının Hukuki Çerçevesi
Taşınmaz devri veya mülkiyetin nakli borcunu doğuran sözleşmeler ile taşınmaz satış vaadi sözleşmelerinin geçerliliği kanunen resmî şekil şartına bağlanmıştır. Nitekim 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 60 ıncı maddesinin üçüncü bendi uyarınca taşınmaz satış vaadi sözleşmesi yapmak noterlerin görevleri arasında sayılmıştır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 29 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince, "Kanunlarda öngörülen istisnalar dışında, önsözleşmenin geçerliliği, ileride kurulacak sözleşmenin şekline bağlıdır."
Yargı kararlarında taşınmaz devri taahhüdü içeren veya haricen düzenlenen satış vaadi sözleşmelerinin kanuni resmî şekle uyulmadığı takdirde kural olarak geçersiz olduğu açıkça ifade edilmektedir. Örneğin Hukuk Genel Kurulu (2020/251 E., 2022/1348 K.), "noterde düzenleme biçiminde yapılmamış olan taşınmaz satış vaadine ilişkin sözleşmeler geçersizdir." tespitini yapmıştır. Benzer şekilde İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesi (2022/287 E., 2023/398 K.), "taşınmaz satış vaadi sözleşmesine yönelik ön sözleşme mahiyetinde mutabakat yapılması da mümkün olup burada da TBK 29/2 mad. gereği sözleşmenin geçerliliği resmi şekilde yapılmış olmasına bağlıdır" gerekçesiyle adi yazılı mutabakatı geçersiz saymıştır. Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi de (2023/45 E., 2026/10 K.), "Emredici kural gereği, resmi şekle uyulmadan yapılan sözleşmeler geçersizdir." değerlendirmesinde bulunmuştur.
Ancak şekil eksikliği nedeniyle geçersizlik yaptırımı mutlak olmayıp, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 2 nci maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı çerçevesinde sınırlandırılmaktadır. 4721 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi uyarınca:
"Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.
Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz."
2. Şekle Aykırılık İddiasının Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı Kapsamında Değerlendirilmesi
Yargı uygulamasında, harici veya adi yazılı sözleşmeyle üstlenilen edimlerin taraflarca tamamen veya ağırlıklı bir biçimde ifa edilmesi ya da taraflardan birinin karşı tarafta haklı bir güven uyandırmasından sonra şekil noksanlığına dayanması dürüstlük kuralına aykırı ve hakkın kötüye kullanılması olarak nitelendirilmektedir.
A. Edimlerin Karşılıklı veya Büyük Bölümünün İfa Edilmiş Olması
Edimlerin karşılıklı yerine getirilmesi durumunda artık şekil eksikliğinin ileri sürülemeyeceği içtihatlarda istikrarlı bir şekilde kabul edilmektedir:
● Hukuk Genel Kurulu (1992/129 E., 1992/237 K.): Kararda aktarılan ve Hukuk Genel Kurulunca benimsenen Yargıtay 15. Hukuk Dairesi bozma ilamında, "Her iki tarafın sözleşmede öngörülen edimlerini yerine getirdikten sonra şekil şartına riayet edilmediğine dayanılarak sözleşmenin geçersizliğinin ileri sürülmesi Medeni Kanunun 2. maddesinde yazılı iyi niyet kurallarıyla bağdaşmaz." ve "O ana değin susan ve hatta kendi edimini de dava konusu dışında yerine getiren taraf artık şekil noksanlığına dayanamaz." ilkelerine yer verilmiştir.
● Yargıtay 7. Hukuk Dairesi (2023/4802 E., 2024/3877 K.): İçtihadı Birleştirme kararına atıfla, kat mülkiyetine tâbi taşınmazlarda yükleniciden haricen bağımsız bölüm satın alınması ve tarafların edimlerini karşılıklı yerine getirmesi hâlinde, "taraflar edimlerini karşılıklı olarak yerine getirmiş olmaları halinde artık sözleşmenin şekle aykırılığının ileri sürülmesi iyi niyet kurallarına aykırı olduğu belirtilmiştir."
● Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (2024/368 E., 2025/1350 K.): Daire, "Kanunda özel bir hüküm bulunmadıkça şekilsizlik nedeniyle geçersiz bir sözleşmenin ifasının da geçersiz kalması genel kural ise de, bu kural, MK'nun 2. maddesinde yazılı dürüstlük kuralına aykırı düşecek tarzda uygulanamaz." ve somut olayda edimlerin ifası karşısında "davalının şekle aykırılık savunmasına itibar edilemeyeceği açıktır" tespitinde bulunmuştur. Aynı Daire önceki bir kararında da (2010/5488 E., 2012/2873 K.), "davacının üzerine düşen edimini yerine getirmesi ve davalının da edimlerin büyük bölümünü yerine getirmesinden sonra, şekle aykırılığa bağlanan geçersizlik müeyyidesi adalet duygularını ağır şekilde örseler." ve "bu kural, kabulün aksine TMK'nun 2 nci maddesinde yazılı dürüstlük kuralına aykırı düşecek tarzda uygulanamaz" ilkesini vurgulamıştır.
● İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi (2019/2205 E., 2021/1750 K.): Daire, "Dava konusu sözleşmenin taşınmaz devri taahhüdü de içermesi nedeniyle geçerli olabilmesi için TBK 237.m. uyarınca resmî şekilde düzenlenmesi gerekli ise de, Yargıtay 11.Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatları uyarınca sözleşmedeki edimlerin büyük bölümü taraflarca karşı çıkılmaksızın yerine getirilmiş ise, sözleşmenin geçersiz olduğu ileri sürülerek sözleşmedeki diğer edimlerin ifasından kaçınılamaz, bu davranış MK 2 'ye aykırıdır." gerekçesiyle şekle aykırılık itirazını reddetmiştir.
● Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi (2024/1453 E., 2024/1527 K.): "davacının üzerine düşen edimini yerine getirmesi ve davalının da edimlerini yerine getirmek üzere harekete geçmesinden sonra, şekle aykırılığa dayanarak geçersizlik iddiasında bulunması dürüstlük kuralına aykırı" ve "sözleşmedeki edimlerin büyük bölümü taraflarca karşı çıkılmaksızın yerine getirilmiş ise, sözleşmenin geçersiz olduğu ileri sürülerek sözleşmedeki diğer edimlerin ifasından kaçınılamaz, bu davranış MK 2 'ye aykırıdır" değerlendirmesini yapmıştır.
● İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (2020/157 E., 2025/386 K.): Mahkeme, "sözleşmedeki edimlerin ağırlıklı bir şekilde yerine getirildiği, özellikle tapu devrinin yapıldığı durumlarda, yerleşik yargı kararları gereğince sözleşmenin geçersizliğini ileri sürmek TMK.'nın 2. Maddesindeki dürüstlük kuralına uygun olmayıp hakkın kötüye kullanılması niteliğindedir." tespitinde bulunmuştur.
B. Tapu Devrinin Gerçekleşmesi veya Güven Uyandırılması
● Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (2024/1236 E., 2025/1249 K.): Adi yazılı sözleşmeye konu tapu devri borcunun sonradan yerine getirilmesi karşısında, "TMK 2. Maddesinde de belirtildiği üzere herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kuralına uymak zorunda olması gerektiği yönündeki kanuni düzenleme ve emsal karar doğrultusunda davalı tarafın sözleşmenin geçersizliği yönündeki savunmasına itibar edilmemiştir."
● Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi (2023/45 E., 2026/10 K.): Mahkeme, taşınmazın tapuda devredilmiş olması karşısında, "resmi şekil şartına uygun olarak yapılmayan dava konusu sözleşme başta geçersiz olsa da, Yargıtay'ın yerleşik uygulaması gereğince davalı Kooperatife taşınmazın tapuda devri ile geçerli hale geldiği, bu nedenle davalı Kooperatifin sözleşmenin geçersiz olduğunu ileri süremeyeceği" sonucuna varmıştır.
● Yargıtay 14. Hukuk Dairesi (2014/16143 E., 2015/1884 K.): Daire, "sözleşmenin taraflarından biri karşı tarafa sözleşmenin ifa olunacağı hususunda tam bir güvence vermiş ve alıcı da buna iyiniyetle inanarak kendisine düşen edimleri yerine getirmiş ise artık sözleşmenin şekil yönünden geçersizliğine dayanılması hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğurur." ilkesini ortaya koymuştur.
● İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (2022/964 E., 2024/259 K.): Alıcının edimlerini ifa edeceği inancıyla hareket etmesine rağmen yüklenicinin kaçınmasını değerlendirerek, "sözleşmenin şekil şartları yönünden geçersiz kabul edilerek aynen ifa veya aynen ifa yerine geçmek üzere ödeme yapmaktan kaçınmasının Türk Medeni Kanunu'nun 2. Maddesinde düzenlenen, dürüst davranma ilkesine aykırı, hakkın kötüye kullanımı sonucunu doğuracağı" sonucuna varmıştır.
3. Dürüstlük Kuralının Uygulanmadığı ve Şekil Eksikliğinin Geçerli Kabul Edildiği Hâller
Her şekle aykırılık iddiası doğrudan hakkın kötüye kullanılması sayılmamaktadır. Edimlerin tamamen ifa edilmediği veya teslim ve ifa olgusunun gerçekleşmediği durumlarda şekil aykırılığı savunması dinlenmektedir:
● Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (2024/4094 E., 2025/2874 K.): Kararda aktarılan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi değerlendirmesinde, "taraflar bu geçersiz sözleşmelerde kararlaştırılan edimlerini tamamen ifa etmediklerinden şekil kurallarına aykırılığı ileri sürmenin hakkın kötüye kullanılması niteliğinde bulunmadığı" kabul edilmiştir.
● İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (2020/77 E., 2023/1148 K.): Mahkeme, "Noter huzurunda olmayıp adi yazılı şekilde yapılan taşınmaz satış vaadi sözleşmeleri geçersizdir." ve "dürüstlük kuralının uygulanabilmesi için geçersiz sözleşmenin tapu malikiyle yapılması ve taşınmazın fiilen tesliminin gerektiği, işbu iki şart gerçekleşmediğinden davacı tarafın bu iddiası kabul görmemiştir" tespitini yaparak tapu tescil talebini reddetmiştir.
● Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (2015/26 E., 2018/671 K.): "edimlerin karşılıklı ifa edilmesi veya bir tarafın güvencesiyle diğer tarafın tümden ifa etmesi halinde artık geçersizlik ileri sürülemeyecektir." ilkesini belirtmiş; ancak bağımsız bölümlerin oluşmadığı, tapunun verilmediği ve ödemenin kısmi kaldığı somut olayda, "sözleşmenin ifa edilmesi nedeniyle TMK 2.maddesi gereğince geçersizliğinin ileri sürülemeyeceği bir durum söz konusu değildir" gerekçesiyle tescil talebini reddetmiştir.
En çok sorulan sorular
Noterde yapılmayan taşınmaz satış vaadi geçerli mi?
Kural olarak hayır. Taşınmaz satış vaadi resmî şekle bağlıdır; haricen yapılan sözleşme geçersizdir.
Şekle aykırılık her durumda ileri sürülebilir mi?
Hayır. Edimler karşılıklı ya da büyük ölçüde yerine getirildiyse şekle aykırılığın ileri sürülmesi dürüstlük kuralına aykırı sayılabilir.
Bedeli ödedim, ev de bana teslim edildi; satıcı sözleşme geçersiz diyebilir mi?
Yargıtay'a göre edimlerin karşılıklı ifa edildiği durumda şekil eksikliğine dayanmak hakkın kötüye kullanılması sayılabilir.
Sözleşme geçersizse ödediğim parayı geri alabilir miyim?
Evet. Geçersiz sözleşme nedeniyle verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyebilirsin.
Bu riskten nasıl korunurum?
Taşınmaz satış vaadini noterde düzenleme şeklinde yap ve mümkünse tapuya şerh ettir.
Hakkını Sor Hukuk Platformu