Hisseli Malı Ortağım Tek Başına Kullanıyor veya Kiraya Veriyor: Paylı Mülkiyette Kim Neye Karar Verir?
Babandan kalan tarlayı üç kardeş hisseli olarak tapuya geçirdiniz. Ama kardeşlerinden biri tarlayı tek başına ekiyor, ürünü kendisi satıyor ve sana bir şey vermiyor. Ya da ortak evi diğer hissedar senin haberin olmadan kiraya verdi. Belki de çatı akıyor, onarım gerekiyor ama ortaklardan biri masrafa katılmak istemiyor. "Hisseli malda kim neye karar verir? Ortağım tek başına kullanabilir mi?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Medeni Kanundaki paylı mülkiyette kullanma ve yönetim kurallarını anlatıyoruz.
Paylı mülkiyet nedir?
Paylı mülkiyette birden fazla kişi, bölünmemiş bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir. Tapuda "1/3 hisse" gibi yazan durum budur.
- Paylar başka türlü belirlenmemişse eşit sayılır.
- Her paydaş kendi payı üzerinde malik gibi hak ve yükümlülüklere sahiptir.
- Payını satabilir, rehin verebilir; alacaklıları da payını haczettirebilir.
Ancak malın tamamı ortaktır. Tarlanın "şu köşesi senin" diye bir ayrım yoktur. Bu yüzden kullanma ve yönetim kuralları önemlidir.
Mirasçıların paylaştırma yapılmadan önceki ortaklığı ise elbirliği mülkiyetidir ve farklı kurallara tabidir. Bu konuyu Hakkını Sor'daki miras ortaklığına temsilci rehberinde bulabilirsin.
Paydaşlar aralarında anlaşabilir
Paydaşlar oybirliğiyle anlaşarak kullanma ve yönetim konusunda kanundan farklı bir düzen kurabilir. Örneğin "Tarlanın kuzeyini sen, güneyini ben ekerim" diye anlaşabilirsiniz.
- Taşınmazlarda bu anlaşma, imzaları noterde onaylanmak koşuluyla tapuya şerh verilebilir.
- Şerh verilirse, sonradan paydaş olan kişileri de bağlar.
Ancak hiçbir anlaşma şu hakları ortadan kaldıramaz:
- Malın kullanılabilirliği ve değerinin korunması için zorunlu yönetim işlerini yapma ve gerekirse mahkemeden önlem isteme
- Malı bir zarar tehlikesinden korumak için hemen alınması gereken önlemleri bütün paydaşlar hesabına alma
Kim neye karar verebilir?
Kanun, yönetim işlerini üçe ayırır:
- Olağan yönetim işleri: Küçük onarımlar, tarımsal işlerin yürütülmesi gibi işler. Her paydaş bunları tek başına yapabilir.
- Önemli yönetim işleri: Malın kiraya verilmesi veya kira sözleşmesinin feshi, tarım türünün değiştirilmesi, toprağın ıslahı, olağanı aşan bakım ve onarım. Bunlar için hem pay hem paydaş çoğunluğu gerekir.
- Olağanüstü yönetim ve tasarruflar: Malın amacının değiştirilmesi, büyük yapı işleri, malın tamamının satılması veya ipotek edilmesi. Bunlar için bütün paydaşların kabulü gerekir.
Pay ve paydaş çoğunluğu demek, hem payların yarısından fazlasına hem de paydaşların sayıca yarısından fazlasına sahip olmak demektir. Örneğin tarlanın 2/3 hissesine sahip tek kişi, 1/6'şar hissesi olan diğer iki paydaşa rağmen tarlayı tek başına kiraya veremez; çünkü pay çoğunluğu olsa da paydaş sayısında çoğunluğu yoktur.
Pay ve paydaş sayısı eşitse, paydaşlardan biri mahkemeye başvurabilir. Hakim, bütün paydaşların menfaatini gözeterek karar verir; gerekirse bir kayyım atar.
Ortağım malı tek başına kullanıyor
Her paydaş, diğerlerinin haklarıyla bağdaştığı ölçüde paylı maldan yararlanabilir. Yani bir paydaş malın tamamını kendine ayırıp diğerlerini dışlayamaz.
Uyuşmazlık varsa yararlanma ve kullanma şeklini hakim belirler. Hakim kullanımı:
- Zamana göre bölebilir: Örneğin yazlık evi her paydaş belli aylarda kullanır.
- Yere göre bölebilir: Örneğin tarlanın belli bölümleri belli paydaşlara bırakılır.
Diğer paydaşlar seni maldan yararlanmaktan engelliyorsa, payın oranında kullanım bedeli, yani ecrimisil de isteyebilirsin. Bu konuyu Hakkını Sor'daki ecrimisil davası rehberinde bulabilirsin.
Masrafları kim öder?
Yönetim giderleri, vergiler ve diğer yükümlülükler, aksine bir anlaşma yoksa paydaşlar arasında payları oranında paylaşılır.
Payına düşenden fazlasını ödeyen paydaş, fazlasını diğer paydaşlardan payları oranında isteyebilir. Örneğin çatı onarımının tamamını sen ödediysen, diğer hissedarlardan paylarına düşeni talep edebilirsin.
Ortaklıktan çıkarma
Yükümlülüklerini ağır şekilde çiğneyen ve ortaklığın devamını diğerleri için çekilmez hale getiren paydaş, mahkeme kararıyla paydaşlıktan çıkarılabilir.
- Davanın açılması için, aksi kararlaştırılmamışsa, pay ve paydaş çoğunluğuyla karar alınması gerekir.
- Mümkünse çıkarılan paydaşın payı maldan ayrılır.
- Ayrılamıyorsa, payın dava tarihindeki değeriyle kendilerine devrini isteyen paydaşlar bu istemi davayla birlikte ileri sürmelidir.
- Payı isteyen kimse yoksa, hakim payın açık artırmayla satışına karar verebilir.
Ortaklıkla birlikte yaşamak artık mümkün değilse, malın tamamen paylaştırılması için ortaklığın giderilmesi davası da açılabilir. Bu davayı Hakkını Sor'daki ortaklığın giderilmesi rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Tapudaki pay oranlarını kontrol et.
- Diğer paydaşlarla kullanım ve masraflar konusunda yazılı anlaşma yap; taşınmazlarda noterde onaylatıp tapuya şerh ettir.
- Kiraya verme gibi önemli işlerde hem pay hem paydaş çoğunluğunun bulunduğundan emin ol.
- Ortağın malı tek başına kullanıyorsa, mahkemeden kullanım şeklinin belirlenmesini iste veya ecrimisil talep et.
- Ortak masrafı tek başına ödediysen, makbuzlarını sakla ve diğerlerinden payını iste.
- Anlaşma tamamen imkânsızsa, ortaklığın giderilmesi davasını değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 688: Paylı mülkiyette birden çok kişi bölünmemiş bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir; paylar aksi belirlenmedikçe eşittir; pay devredilebilir, rehnedilebilir ve haczedilebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 689: Paydaşlar oybirliğiyle kullanma ve yönetim konusunda farklı düzenleme yapabilir; zorunlu yönetim işleri ve acil koruma önlemleri hakkı kaldırılamaz; taşınmazlarda noter onaylı anlaşma tapuya şerh verilebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 690: Her paydaş küçük onarımlar ve tarımsal işler gibi olağan yönetim işlerini yapmaya yetkilidir.
- 4721 sayılı Kanun m. 691: Kiraya verme, kira sözleşmesinin feshi, tarım türünün değiştirilmesi gibi önemli yönetim işleri pay ve paydaş çoğunluğuyla kararlaştırılır; eşitlik halinde hakim karar verir ve kayyım atayabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 692: Malın amacının değiştirilmesi, olağanı aşan yapı işleri ve malın tamamı üzerinde tasarruf, aksi oybirliğiyle kararlaştırılmadıkça bütün paydaşların kabulüne bağlıdır.
- 4721 sayılı Kanun m. 693: Her paydaş diğerlerinin haklarıyla bağdaştığı ölçüde maldan yararlanabilir; uyuşmazlıkta kullanma şeklini, zaman veya yer itibarıyla bölerek, hakim belirler.
- 4721 sayılı Kanun m. 694: Giderler ve vergiler aksine hüküm yoksa paydaşlarca payları oranında karşılanır; fazla ödeyen diğerlerine rücu edebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 695: Paydaşların ve mahkemenin kullanım ve yönetim kararları sonradan paydaş olanları da bağlar; taşınmazlarda bunun için tapuya şerh gerekir.
- 4721 sayılı Kanun m. 696: Yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneyerek ortaklığı çekilmez hale getiren paydaş mahkeme kararıyla paydaşlıktan çıkarılabilir.
En çok sorulan sorular
Hisseli tarlayı ortağım tek başına ekiyor, ne yapabilirim?
Mahkemeden kullanım şeklinin belirlenmesini isteyebilirsin. Seni kullanımdan engelliyorsa, payın oranında ecrimisil de talep edebilirsin.
Ortağım hisseli evi bana sormadan kiraya verebilir mi?
Kiraya verme önemli yönetim işidir; hem pay hem paydaş çoğunluğu gerekir. Bu çoğunluğu tek başına sağlamıyorsa kiraya veremez.
Ortak malın onarım masrafını kim öder?
Aksine bir anlaşma yoksa paydaşlar payları oranında öder. Fazlasını ödeyen paydaş diğerlerinden payına düşeni isteyebilir.
Hissemi diğer ortakların iznini almadan satabilir miyim?
Evet, payını devredebilirsin. Ancak diğer paydaşların önalım hakkı olabileceğini unutma.
Hisseli malın tamamını satmak için ne gerekir?
Malın tamamı üzerinde tasarruf için, aksi oybirliğiyle kararlaştırılmadıkça bütün paydaşların kabulü gerekir. Anlaşılamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.