İbraname Nedir? İmzaladığım İbraname Geçerli mi, Haklarımı Kaybeder miyim?
İşten ayrılırken işveren önüne bir kağıt koydu ve "Bunu imzala, tüm haklarını aldığını yazıyor, yoksa ödeme yapamayız" dedi. Ya da çıkış günü sana hem istifa dilekçesi hem de "işverenden hiçbir alacağım kalmamıştır" yazan bir belge imzalattılar. "İbraname nedir, imzalarsam haklarımı kaybeder miyim, imzaladığım ibraname geçerli mi?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde ibranamenin geçerlilik şartlarını ve imzaladıysan ne yapabileceğini anlatıyoruz.
İbraname nedir?
İbraname, alacaklının borçluyu borcundan kurtardığını, yani "benim senden alacağım kalmadı" dediğini gösteren belgedir. İş hayatında genellikle işten ayrılan işçiye imzalatılır ve işçinin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti gibi alacaklarını aldığını ya da bunlardan vazgeçtiğini gösterir.
İşverenler ibranameyi, işçinin ileride dava açmasını engellemek için kullanmak ister. Ancak kanun, işçiyi korumak için ibranameye sıkı şartlar koymuştur.
İbraname hangi şartlarla geçerli olur?
İşçinin alacaklarına ilişkin bir ibraname ancak şu şartların hepsi birlikte varsa geçerlidir:
- Yazılı olmalıdır. Sözlü ibra geçerli değildir.
- İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren en az bir ay geçtikten sonra yapılmalıdır. İşten çıkış günü ya da sonraki birkaç gün içinde imzalatılan ibraname bu şartı taşımaz.
- İbra edilen alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmalıdır. "Tüm haklarımı aldım" gibi genel ifadeler yeterli değildir.
- Ödeme hak edilen miktarın tamamı olmalı ve banka aracılığıyla yapılmalıdır. Elden yapılan ödemeye dayanan ibraname bu şartı taşımaz.
Bu şartlardan biri bile eksikse ibra sözleşmesi kesin hükümsüzdür. Yani hiç yapılmamış gibi sayılır.
İşe girerken imzalatılan ibraname
Bazı işverenler işe girişte, işçiye boş ya da tarihsiz bir ibraname imzalatır. İş sözleşmesi daha sona ermeden yapılmış bir ibra, "sözleşmenin bitiminden en az bir ay sonra" şartını taşımadığı için geçerli değildir. İmzalarken tarih atılmamış olsa bile, belgenin ne zaman imzalandığını tanık ve diğer delillerle ispat edebilirsin.
Ödenen para gerçek alacaktan azsa
Uygulamada en sık görülen durum şudur: İşveren banka aracılığıyla bir miktar ödeme yapar ve işçiye "tüm alacaklarımı aldım" yazan bir ibraname imzalatır. Ancak ödenen miktar işçinin gerçek alacağından azdır.
Bu durumda kanun açık bir kural koyar: Yapılan ödeme gerçek alacaktan az ise, belge ibraname olarak geçerli olmaz, yalnızca ödenen miktar için makbuz hükmündedir. Yani aldığın para mahsup edilir, geri kalan alacağını yine isteyebilirsin. Makbuz sayılan bu ödemenin de banka aracılığıyla yapılmış olması gerekir.
Örnek: Kıdem tazminatın aslında daha yüksek bir tutar olmasına rağmen işveren daha düşük bir tutarı bankadan yatırdı ve "tüm kıdem tazminatımı aldım" yazan bir belge imzalattı. Bu belge yalnızca yatırılan miktar için makbuz sayılır; aradaki farkı dava yoluyla isteyebilirsin.
İbraname imzalamak zorunda mısın?
Hayır. Hiçbir işçi ibraname imzalamaya zorlanamaz. İşverenin ödeme yapmak için ibraname imzalanmasını şart koşması, imza attırmak için baskı yapması kabul edilebilir bir davranış değildir.
İmzalamak zorunda kalırsan şunlara dikkat et:
- İmzaladığın belgenin bir fotoğrafını çek ya da bir örneğini iste.
- İmza tarihini kendin not et.
- Mümkünse belgeye "ihtirazi kayıtla imzalıyorum" ya da "alacaklarım saklıdır" diye not düş.
- Baskı altında imzalatıldıysa, bunu bilen tanıkları belirle.
Hangi alacaklar için geçerli?
Bu kurallar yalnızca kıdem ve ihbar tazminatı için değil, işçinin iş ilişkisinden doğan tüm alacakları için geçerlidir. Fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili ve bayram ücretleri, ödenmemiş maaşlar bu kapsamdadır.
Kanun ayrıca bu korumayı, işçinin bedensel zararı veya ölümü nedeniyle doğan tazminat alacaklarına, örneğin iş kazası tazminatlarına ve destekten yoksun kalanların tazminatlarına da uygular.
İmzaladığın ibraname geçersizse ne yapmalısın?
- Önce işçi alacaklarında zorunlu olan arabuluculuğa başvur.
- Arabuluculukta anlaşma olmazsa iş mahkemesinde alacak davası aç.
- Davada ibranamenin geçerlilik şartlarını taşımadığını ileri sür: tarihin bir aydan önce olduğunu, alacak kalemlerinin ve miktarlarının yazılmadığını, ödemenin elden yapıldığını ya da eksik olduğunu göster.
- Banka dekontlarını, maaş bordrolarını ve imza tarihini gösteren delilleri sakla.
İşçi alacaklarında zamanaşımı sürelerini Hakkını Sor'daki işçi alacakları zamanaşımı rehberinde, işten ayrılan işçinin haklarını ise istifa eden işçinin hakları rehberinde bulabilirsin. Zorla istifa ettirildiysen zorla istifa rehberine de göz atabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- İbraname yazılı olmalı ve iş sözleşmesi bittikten en az bir ay sonra imzalanmalıdır.
- Alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmalı, ödeme tam ve bankadan yapılmalıdır.
- Şartlardan biri eksikse ibraname kesin hükümsüzdür.
- Ödenen para gerçek alacaktan azsa belge yalnızca makbuz sayılır, farkı isteyebilirsin.
- İbraname imzalamak zorunda değilsin; imzalarsan bir örneğini al ve tarihi not et.
- Alacakların için önce arabulucuya, anlaşma olmazsa iş mahkemesine başvur.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 420/1: İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesi yazılı olmalı, sözleşmenin sona ermesinden en az bir ay geçtikten sonra yapılmalı, alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmeli ve ödeme tam olarak banka aracılığıyla yapılmalıdır; aksi halde kesin hükümsüzdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 420/2: Gerçek alacaktan daha az ödeme yapılmışsa ibra sözleşmesi yalnızca ödenen miktar için makbuz hükmündedir ve bu ödemenin de banka aracılığıyla yapılması gerekir.
- 6098 sayılı Kanun m. 420/3: Bu hükümler, işçinin bedensel zararı veya ölümü nedeniyle doğan tazminat alacakları ile destekten yoksun kalanların tazminat alacaklarına da uygulanır.
En çok sorulan sorular
İbraname imzaladım, yine de dava açabilir miyim?
İbraname kanundaki şartları taşımıyorsa evet. Sözleşme bittikten bir ay geçmeden imzalatıldıysa, alacak kalemleri ve miktarları yazılmadıysa ya da ödeme elden veya eksik yapıldıysa ibraname seni bağlamaz.
İşten çıkış günü imzalatılan ibraname geçerli mi?
Hayır. İbranamenin geçerli olması için iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay geçmiş olması gerekir. Çıkış günü imzalatılan ibraname bu şartı taşımaz.
İbraname imzalamazsam işveren ödeme yapmayabilir mi?
İşverenin kanuni alacaklarını ödemesi ibraname imzalanmasına bağlı değildir. İmzalamasan da alacaklarını arabuluculuk ve dava yoluyla isteyebilirsin.
Eksik ödeme yapılan ibraname ne olur?
Ödeme gerçek alacaktan azsa belge ibraname sayılmaz, yalnızca ödenen miktar için makbuz hükmündedir. Aradaki farkı isteyebilirsin.
Elden yapılan ödeme için imzalanan ibraname geçerli mi?
Hayır. Kanun ödemenin banka aracılığıyla yapılmasını şart koşar. Elden ödemeye dayanan ibraname geçerlilik şartlarını taşımaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.