İddianame Geldi: Ne Anlama Gelir, Ne Yapmalıyım?
Kapına bir tebligat geldi; içinde iddianame ve duruşma günü yazılı bir çağrı kağıdı var. Hakkında dava açıldığını öğrendin ve ne yapacağını bilmiyorsun. "İddianame ne demek, iddianameye itiraz edilir mi, duruşmaya gitmezsem ne olur?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde iddianamenin ne olduğunu ve tebliğ edildiğinde neler yapman gerektiğini anlatıyoruz.
İddianame nedir?
Savcı, soruşturma sonunda topladığı deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa bir iddianame düzenler ve dava açılması için mahkemeye gönderir.
İddianamede şunlar yer alır:
- Şüphelinin ve varsa avukatının kimliği
- Mağdurun, şikayetçinin ve varsa ihbar edenin kimliği
- Yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri
- Suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi
- Suçun delilleri
- Tutukluluk durumu
- Hangi ceza ve tedbirlerin istendiği
Önemli bir kural: İddianamenin sonuç kısmında yalnızca şüphelinin aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da belirtilmelidir.
İddianame mahkemede nasıl incelenir?
Mahkeme, iddianame kendisine verildikten sonra on beş gün içinde soruşturma belgelerini inceler. İddianame şu hallerde savcılığa iade edilir:
- Kanunda sayılan unsurlara aykırı düzenlenmişse
- Suçun ispatına doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenlenmişse
- Önödeme, uzlaştırma veya seri muhakeme usulü uygulanması gerektiği halde uygulanmadan düzenlenmişse
- İzne veya talebe bağlı suçlarda izin alınmadan düzenlenmişse
- On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenmişse
Suçun hukuki nitelendirmesi nedeniyle iddianame iade edilemez. On beş gün içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.
İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar.
İddianameye itiraz edilebilir mi?
Sanık olarak iddianameye doğrudan itiraz edemezsin. İade kararına karşı itiraz hakkı yalnızca savcıya tanınmıştır.
Ancak bu, savunma yapamayacağın anlamına gelmez. İddianamedeki iddialara karşı savunmanı mahkemede yaparsın. İddianamedeki eksiklikleri, örneğin lehine olan delillerin toplanmamış olmasını, duruşmada ve savunmanda ileri sürebilirsin.
İddianame sana nasıl tebliğ edilir?
İddianame, duruşma gününü gösteren çağrı kağıdıyla birlikte sana tebliğ edilir. Dosyada telefon veya e-posta gibi iletişim bilgilerin varsa iddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma tarihi bu yollarla da bildirilebilir.
Çağrı kağıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması gerekir.
Tutuklu değilsen, çağrı kağıdında mazeretsiz gelmezsen zorla getirileceği yazılır. Zorla getirme kararını Hakkını Sor'daki zorla getirme kararı rehberinde bulabilirsin.
İddianame eline geçince ne yapmalısın?
- İddianameyi dikkatle oku ve sana hangi suçun yüklendiğini anla.
- Duruşma tarihini ve mahkemenin adını not et.
- UYAP Vatandaş Portalı üzerinden dosyanı takip edebilirsin.
- Bir avukatla görüş. Bazı suçlarda ve durumlarda sana zorunlu olarak avukat görevlendirilir; maddi durumun yetersizse adli yardımdan yararlanabilirsin.
- Lehine olan delilleri, belgeleri ve tanıkları belirle. Mahkemeden delil toplanmasını isteyebilirsin.
- Duruşmaya mutlaka katıl.
Bazı hafif suçlarda mahkeme duruşma yapmadan basit yargılama usulünü uygulayabilir. Bu durumda sana iki hafta içinde yazılı savunma vermen için tebligat gönderilir. Ayrıntıları Hakkını Sor'daki basit yargılama usulü rehberinde bulabilirsin.
Duruşmaya gitmezsen ne olur?
Mazeretsiz olarak duruşmaya gelmeyen sanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Duruşmaya katılamayacaksan mazeretini belgeleriyle birlikte mahkemeye önceden bildir.
Mahkeme sorgunu yaptıktan sonra, talebin üzerine seni sonraki duruşmalarda hazır bulunmaktan bağışık tutabilir. Ayrıca bazı durumlarda başka bir yerdeki mahkeme aracılığıyla ya da görüntülü iletişim sistemiyle ifade verebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- İddianame, savcının dava açmak için mahkemeye sunduğu belgedir.
- Mahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler; eksikse savcılığa iade eder.
- Sanık iddianameye doğrudan itiraz edemez; savunmasını mahkemede yapar.
- Tebliğ ile duruşma arasında en az bir hafta süre olmalıdır.
- Bir avukatla görüş, delillerini hazırla ve duruşmaya mutlaka katıl.
- Gidemeyeceksen mazeretini önceden belgeleriyle bildir.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 170/2-5: Deliller yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler; iddianamede kimlikler, yüklenen suç, deliller ve tutukluluk durumu gösterilir; sonuç kısmında şüphelinin lehine olan hususlar da ileri sürülür.
- 5271 sayılı Kanun m. 174: Mahkeme on beş gün içinde iddianameyi inceleyerek kanuna aykırı, delil toplanmadan, önödeme, uzlaştırma veya seri muhakeme uygulanmadan, izin alınmadan veya on beş yaş altı çocuklarda sosyal inceleme yapılmadan düzenlenen iddianameyi iade eder; süresinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır; iade kararına savcı itiraz edebilir.
- 5271 sayılı Kanun m. 175: İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve mahkeme duruşma gününü belirler.
- 5271 sayılı Kanun m. 176: İddianame çağrı kağıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir; tutuklu olmayan sanığa gelmezse zorla getirileceği yazılır; tebliğ ile duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunmalıdır.
- 5271 sayılı Kanun m. 196/1: Sorgusu yapılmış sanık veya yetki verdiği müdafii isterse mahkeme sanığı duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutabilir.
En çok sorulan sorular
İddianame gelmesi ne demek?
Savcının hakkında yeterli şüphe bulduğunu ve dava açılması için mahkemeye başvurduğunu gösterir. Mahkeme iddianameyi kabul ederse dava açılmış olur.
İddianameye itiraz edebilir miyim?
Hayır, sanık iddianameye doğrudan itiraz edemez. İddialara karşı savunmanı mahkemede yaparsın.
İddianame ile duruşma arasında ne kadar süre olur?
Çağrı kağıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması gerekir.
İddianame geldi, avukat tutmak zorunda mıyım?
Her durumda zorunlu değildir. Ancak avukatla görüşmen savunman için önemlidir. Bazı durumlarda sana zorunlu olarak avukat görevlendirilir, maddi durumun yetersizse adli yardımdan yararlanabilirsin.
Duruşmaya gitmezsem ne olur?
Mazeretsiz gelmezsen zorla getirilmene karar verilebilir. Gidemeyeceksen mazeretini önceden mahkemeye bildir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.