İhaleye Fesat Karıştırma Suçu: Hangi Davranışlar Suçtur, Cezası Ne?
Firmanla bir belediye ya da kamu kurumu ihalesine girdin ama şartnamedeki niteliklere uygun teklifin bahane bulunarak elendi. Ya da ihaleye giren diğer firmaların aralarında anlaşarak fiyatları belirlediğini düşünüyorsun. Belki de bir ihalede görev aldın ve hakkında soruşturma başlatıldı. "İhaleye fesat karıştırma nedir, hangi davranışlar bu suçu oluşturur, cezası ne?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde ihaleye fesat karıştırma suçunu ve cezalarını anlatıyoruz.
İhaleye fesat karıştırma nedir?
Kamu kurum ya da kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım, satım ya da kiralama ihaleleri ile yapım ihalelerine hile, cebir, tehdit ya da gizli anlaşma gibi yollarla müdahale edilmesi ihaleye fesat karıştırma suçunu oluşturur.
Bu suçu yalnızca kamu görevlisi değil, ihaleye katılan firmalar ve yöneticileri de dahil herkes işleyebilir.
Hangi ihaleler kapsamda?
- Kamu kurum ve kuruluşları adına yapılan ihaleler,
- Kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla yapılan artırma ve eksiltmeler,
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları adına yapılan ihaleler,
- Kamu kurumlarının ya da meslek kuruluşlarının ortaklığıyla kurulmuş şirketler adına yapılan ihaleler,
- Bunların bünyesindeki vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ve kooperatifler adına yapılan ihaleler.
Tamamen özel şirketler arasında yapılan bir ihale bu suçun kapsamına girmez. Ancak koşulları varsa dolandırıcılık gibi başka suçlar gündeme gelebilir.
Hangi davranışlar ihaleye fesat sayılır?
Hileli davranışlar
- İhaleye katılma şartlarını taşıyan kişilerin ihaleye ya da ihale sürecindeki işlemlere katılmasını engellemek,
- İhaleye katılma şartlarını taşımayan kişilerin ihaleye katılmasını sağlamak,
- Şartnamedeki niteliklere sahip olduğu halde teklif edilen malı, bu niteliklere sahip değilmiş gibi değerlendirme dışı bırakmak,
- Şartnamedeki niteliklere sahip olmadığı halde teklif edilen malı, sahipmiş gibi değerlendirmeye almak.
Gizli bilgileri sızdırmak
Tekliflerle ilgili olup ihale mevzuatına ya da şartnameye göre gizli tutulması gereken bilgilere başkalarının ulaşmasını sağlamak da ihaleye fesat karıştırmadır. Örneğin rakip firmaların teklif tutarlarını bir firmaya önceden bildirmek bu kapsamdadır.
Cebir veya tehdit
Cebir ya da tehdit kullanarak veya hukuka aykırı başka davranışlarla, ihaleye katılma şartlarını taşıyan kişilerin ihaleye katılmasını engellemek de bu suçu oluşturur.
Gizli anlaşma
İhaleye katılmak isteyen ya da katılan kişilerin, ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık ya da gizli anlaşma yapmaları ihaleye fesat karıştırma sayılır. Örneğin firmaların önceden anlaşıp birinin yüksek, diğerinin düşük teklif vermesi bu kapsamdadır.
Cezası ne kadar?
- İhaleye fesat karıştıran kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Suç cebir ya da tehdit kullanılarak işlenirse temel cezanın alt sınırı beş yıldan az olamaz. Ayrıca kasten yaralama ya da tehdidin nitelikli halleri varsa bu suçlardan da ceza verilir.
- Suç sonucunda ilgili kamu kurumu açısından bir zarar meydana gelmemişse, cebir ve tehdit halleri dışında ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Menfaat sağlayan görevliler
İhaleye fesat karıştırma nedeniyle menfaat sağlayan görevliler, ayrıca bu menfaatin niteliğine göre, örneğin rüşvet ya da irtikap suçundan da cezalandırılır.
Edimin ifasına fesat karıştırma
İhale sonrasında sözleşmenin yerine getirilmesi aşamasında yapılan hileler ayrı bir suçtur. Kamu kurumlarına karşı taahhüt edilen edimin ifasına fesat karıştıran kişi de üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Örneğin ihale kararında ya da sözleşmede belirtilen nitelikten farklı bir malın teslim edilmesi ya da kabul edilmesi, belirtilen miktardan eksik malın teslim edilmesi ya da kabul edilmesi bu suçu oluşturabilir.
Memurluğa etkisi
İhaleye fesat karıştırma ve edimin ifasına fesat karıştırma suçlarından mahkum olan kişi, affa uğramış olsa bile devlet memuru olamaz. Memurluk sırasında bu suçlardan mahkum olan kişinin memurluğu sona erer.
İhalede haksızlığa uğradığını düşünüyorsan
- İhale belgelerini, şartnameyi, teklifini ve ihale komisyonu kararını sakla.
- Kamu ihale mevzuatındaki şikayet ve itiraz yollarını, öngörülen süreler içinde kullan.
- Firmalar arasında gizli anlaşma ya da bilgi sızdırma şüphen varsa savcılığa suç duyurusunda bulun.
- Delillerini, örneğin yazışmaları, teklif tutarlarındaki olağandışı benzerlikleri ve tanık bilgilerini dilekçene ekle.
Suç duyurusunun nasıl yapılacağını Hakkını Sor'daki suç duyurusu rehberinde bulabilirsin.
Hakkında soruşturma başlatıldıysa
- İfade vermeden önce bir avukattan destek al.
- İhale sürecindeki görevini ve yaptığın işlemleri gösteren belgeleri topla.
- Kurumun zarara uğrayıp uğramadığının tespiti cezayı doğrudan etkilediği için bilirkişi raporunu dikkatle incele.
Kısaca yapılacaklar
- İhale belgelerini, teklifini ve komisyon kararlarını eksiksiz sakla.
- Haksız eleme durumunda ihale mevzuatındaki şikayet ve itiraz sürelerini kaçırma.
- Rakip firmalarla fiyat ya da teklif konusunda hiçbir anlaşma yapma.
- Teklif bilgilerini gizli tut ve gizli bilgi talep edenleri bildir.
- Fesat şüphesi varsa delilleriyle savcılığa suç duyurusunda bulun.
- Soruşturma varsa ifade vermeden önce avukat iste.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 235/1: Kamu kurumları adına yapılan alım, satım, kiralama ve yapım ihalelerine fesat karıştıran kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 235/2: Hileli davranışlarla katılımı engellemek veya sağlamak, teklifleri haksız değerlendirmek, gizli bilgileri sızdırmak, cebir veya tehditle katılımı engellemek ve fiyatı etkilemek için gizli anlaşma yapmak ihaleye fesat sayılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 235/3-5: Cebir veya tehditte alt sınır beş yıldan az olamaz; kurum zarara uğramamışsa ceza bir yıldan üç yıla kadardır; menfaat sağlayan görevliler ayrıca cezalandırılır; hüküm meslek kuruluşları, kamu iştirakli şirketler, vakıflar, dernekler ve kooperatiflerin ihalelerine de uygulanır.
- 5237 sayılı Kanun m. 236: Kamu kurumlarına karşı taahhüt edilen edimin ifasına fesat karıştıran kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 48/A-5 ve 98/b: İhaleye fesat karıştırma ve edimin ifasına fesat karıştırma suçlarından mahkum olanlar affa uğramış olsa bile memur olamaz; memurluk sırasında bu şartı kaybedenlerin memurluğu sona erer.
En çok sorulan sorular
İhaleye fesat karıştırmanın cezası ne kadar?
Temel ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. Cebir ya da tehdit kullanılmışsa alt sınır beş yıldan az olamaz. Kurum zarara uğramamışsa ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Özel şirket ihalesinde fesat karıştırmak bu suçu oluşturur mu?
Hayır. Bu suç kamu kurumları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu iştirakli şirketler ve kanunda sayılan vakıf, dernek ve kooperatiflerin ihaleleri için geçerlidir. Tamamen özel ihalelerde koşullarına göre başka suçlar gündeme gelebilir.
Firmalar arasında fiyat anlaşması yapmak suç mu?
Evet. İhaleye katılan ya da katılmak isteyen kişilerin, ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık ya da gizli anlaşma yapmaları ihaleye fesat karıştırma sayılır.
İhaleye fesat karıştırmadan mahkum olan kişi memur olabilir mi?
Hayır. Bu suçtan mahkum olan kişi affa uğramış olsa bile devlet memuru olamaz.
Edimin ifasına fesat karıştırma nedir?
İhale sonrasında sözleşmenin yerine getirilmesi sırasında, örneğin sözleşmede belirtilenden farklı nitelikte ya da eksik miktarda malın hileli olarak teslim edilmesi ya da kabul edilmesidir. Cezası üç yıldan yedi yıla kadar hapistir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.