İhtiyati Haciz Nedir, Nasıl İstenir?
Alacaklı olduğun biri, sen dava açıp sonuç alana kadar mallarını satabilir, başkasına devredebilir ya da ortadan kaybolabilir. Bu riski önlemenin yolu, borçlunun mallarına önceden haciz konulmasını sağlayan ihtiyati hacizdir. Bu rehberde ihtiyati haczin şartlarını hem alacaklı hem borçlu açısından anlatıyoruz.
İhtiyati haciz nedir?
İhtiyati haciz, alacağın tahsilini güvence altına almak için, dava ya da icra takibi sonuçlanmadan önce borçlunun mallarına geçici olarak haciz konulmasıdır (İİK md. 257). Böylece borçlu bu malları satamaz ya da devredemez.
İhtiyati haciz yalnızca para alacakları için istenebilir. Bir malın teslimi ya da bir işin yapılması gibi talepler için ihtiyati tedbir yoluna başvurulur.
Hangi şartlarda istenebilir?
Vadesi gelmiş alacaklarda
Alacağın vadesi geldiyse ve rehinle güvence altına alınmamışsa, ihtiyati haciz isteyebilirsin. Bunun için ayrıca borçlunun mal kaçırdığını göstermen gerekmez.
Vadesi gelmemiş alacaklarda
Alacağın vadesi henüz gelmediyse, ancak şu durumlarda ihtiyati haciz isteyebilirsin:
- Borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa.
- Borçlu, borcundan kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya ya da kendisi kaçmaya hazırlanıyorsa.
- Borçlu bu amaçla kaçtıysa ya da alacaklının haklarını zarara uğratan hileli işlemler yaptıysa.
Nasıl istenir?
İhtiyati haciz için dava açmadan önce, dava sırasında ya da icra takibiyle birlikte mahkemeye başvurabilirsin.
- Dava açmadan önce başvuruyorsan, asıl davaya bakacak mahkemeye başvurursun.
- Dava açtıysan, davaya bakan mahkemeden istersin.
Başvurunda alacağını ve şartların varlığını gösteren belgeleri sunmalısın. Örneğin sözleşme, senet, fatura ya da borçlunun borcu kabul ettiği yazışmalar. Mahkeme bu belgelere göre alacağın varlığı konusunda yaklaşık bir kanaate varırsa ihtiyati haciz kararı verir.
Teminat
Mahkeme, ihtiyati haciz kararı verirken senden teminat ister. Bu teminat, ihtiyati haczin haksız çıkması hâlinde borçlunun uğrayacağı zararı karşılamak içindir.
- Teminat, kural olarak alacak tutarının yüzde on beşinden az olamaz.
- Alacağın bir mahkeme ilamına dayanıyorsa teminat istenmez.
Karar verildikten sonra süreler
İhtiyati haciz kararı aldıktan sonra süreleri çok dikkatli takip etmelisin:
- Karar, verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesinden uygulanmasını istemelisin. Aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar.
- Dava açmadan önce ihtiyati haciz aldıysan, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde icra takibi başlatmalı ya da dava açmalısın.
Bu sürelere uyulmazsa ihtiyati haciz kendiliğinden kalkar.
Borçluysan ne yapabilirsin?
Karara itiraz
Hakkında ihtiyati haciz kararı verildiyse, şu nedenlerle itiraz edebilirsin:
- Mahkemenin yetkisine.
- İhtiyati haczin şartlarının bulunmadığına.
- İstenen teminatın yetersiz olduğuna.
İtirazını, haciz sırasında hazır bulunduysan haciz tarihinden, bulunmadıysan haciz tutanağının sana tebliğinden itibaren yedi gün içinde, kararı veren mahkemeye yapmalısın.
Teminat göstererek haczi kaldırmak
Haczedilen mallarının yerine, alacak tutarı kadar para ya da banka teminat mektubu yatırarak ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilirsin. Böylece işini ya da mallarını kullanmaya devam edebilirsin.
Haksız ihtiyati haciz nedeniyle tazminat
İhtiyati haciz haksız çıkarsa, yani alacaklı davayı kaybederse, bu haciz nedeniyle uğradığın zararı alacaklıdan isteyebilirsin. Alacaklının yatırdığı teminat bu zarar için güvence oluşturur.
Kısaca yapılacaklar
- Alacaklıysan alacağını gösteren belgeleri topla.
- Vadesi gelmemiş alacakta borçlunun mal kaçırdığını gösteren delilleri hazırla.
- Mahkemenin istediği teminatı yatır.
- Kararı on gün içinde icra dairesinde uygulat.
- Dava açmadan haciz aldıysan yedi gün içinde takip başlat ya da dava aç.
- Borçluysan yedi gün içinde itiraz et ya da teminat göstererek haczi kaldır.
En çok sorulan sorular
İhtiyati haciz hangi alacaklar için istenir?
Yalnızca para alacakları için; malın teslimi gibi taleplerde ihtiyati tedbir istenir.
Vadesi gelmiş alacakta mal kaçırma ispatı gerekir mi?
Hayır. Vadesi gelmiş ve rehinle güvenceye alınmamış alacakta ayrıca mal kaçırma ispatı gerekmez.
Mahkeme benden teminat ister mi?
Evet. Teminat kural olarak alacağın yüzde on beşinden az olamaz; alacak bir mahkeme ilamına dayanıyorsa teminat istenmez.
Kararı aldıktan sonra ne kadar sürede uygulatmalıyım?
Karar tarihinden itibaren on gün içinde icra dairesinden uygulanmasını istemelisin; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar.
Dava açmadan önce ihtiyati haciz aldıysam ne yapmalıyım?
Haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde icra takibi başlatmalı ya da dava açmalısın.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.