İhtiyati Tedbir Nedir, Nasıl İstenir? Tedbir Kararına İtiraz
Dava açmaya hazırlanıyorsun ama karşı taraf o arada evini satabilir, aracını devredebilir ya da inşaata devam edebilir. "Dava bitene kadar mal kaçırılırsa ne olacak, tapuya şerh koydurabilir miyim?" diye endişeleniyorsun. Ya da hakkında bir ihtiyati tedbir kararı verildi ve buna nasıl itiraz edeceğini bilmiyorsun. Bu rehberde ihtiyati tedbiri, nasıl istendiğini ve itiraz yollarını anlatıyoruz.
İhtiyati tedbir nedir?
İhtiyati tedbir, dava sonuçlanana kadar uyuşmazlık konusu mal ya da hak üzerinde mevcut durumun korunması için mahkemenin verdiği geçici bir karardır.
Kanuna göre mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişiklik nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkansız hale geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın ya da ciddi bir zararın doğacağından endişe edilen hallerde ihtiyati tedbir kararı verilebilir.
Örnekler
- Tapu iptal davası açacağın taşınmazın satılmaması için tapu kaydına tedbir şerhi konulması,
- Mirastan pay alacağın bir malın devredilmemesi,
- Komşunun sınırına taşan inşaatın durdurulması,
- Boşanma davasında ortak malların elden çıkarılmasının önlenmesi.
İhtiyati hacizden farkı
İhtiyati haciz, bir para alacağının güvence altına alınması için borçlunun mallarına el konulmasıdır. İhtiyati tedbir ise para dışındaki uyuşmazlıklarda, uyuşmazlık konusu mal ya da hakkın korunması için verilir.
İhtiyati tedbir nereden istenir?
- Dava açılmadan önce, esas hakkında görevli ve yetkili olan mahkemeden,
- Dava açıldıktan sonra ise yalnızca asıl davanın görüldüğü mahkemeden
istenir.
Dilekçede neler yazmalı?
Tedbir isteyen kişi dilekçesinde:
- Dayandığı ihtiyati tedbir sebebini,
- İstediği tedbirin türünü,
- Davanın esası bakımından haklılığını yaklaşık olarak ispat eden delilleri
açıkça göstermek zorundadır. Yaklaşık ispat, hakkının var olduğunu kesin olarak değil, büyük olasılıkla kanıtlaman demektir.
Karşı taraf dinlenmeden karar
Hakların derhal korunmasında zorunluluk bulunan hallerde hakim, karşı tarafı dinlemeden de tedbir kararı verebilir.
Mahkeme hangi tedbirlere karar verebilir?
Mahkeme, tedbire konu mal ya da hakkın muhafaza altına alınması, bir yediemine teslim edilmesi ya da bir şeyin yapılması veya yapılmaması gibi, sakıncayı ortadan kaldıracak ya da zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebilir.
Teminat gösterilmesi
Tedbir isteyen kişi, haksız çıkması halinde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır. Teminatın tutarını ve türünü mahkeme belirler.
Talep resmi bir belgeye ya da başka kesin bir delile dayanıyorsa ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa, mahkeme gerekçesini açıkça belirterek teminat alınmamasına karar verebilir. Adli yardımdan yararlanan kişinin teminat göstermesi gerekmez.
Süreler çok önemli
Bir hafta içinde uygulatmalısın
İhtiyati tedbir kararının uygulanması, kararın sana tefhim ya da tebliğinden itibaren bir hafta içinde talep edilmek zorundadır. Aksi halde, süresinde dava açmış olsan bile tedbir kararı kendiliğinden kalkar.
Tedbir kararı, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki ya da tedbir konusu malın bulunduğu yerdeki icra dairesi aracılığıyla uygulanır.
İki hafta içinde dava açmalısın
Tedbir kararı dava açılmadan önce verildiyse, kararın uygulanmasını istediğin tarihten itibaren iki hafta içinde esas davanı açman ve dava açtığını gösteren belgeyi kararı uygulayan memura vererek dosyaya koydurman gerekir. Aksi halde tedbir kendiliğinden kalkar.
Tedbir ne zamana kadar sürer?
İhtiyati tedbir kararının etkisi, aksi belirtilmedikçe, nihai kararın kesinleşmesine kadar devam eder.
Tedbir kararına itiraz
Kimler itiraz edebilir?
Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbir kararına itiraz edilebilir. Aleyhine tedbir kararı verilen kişi:
- Tedbirin uygulanması sırasında hazır bulunuyorsa uygulamadan itibaren,
- Hazır bulunmuyorsa uygulama tutanağının tebliğinden itibaren
bir hafta içinde, tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir. Tedbirin uygulanması nedeniyle menfaati açıkça zarar gören üçüncü kişiler de tedbiri öğrenmelerinden itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir.
İtiraz, aksine karar verilmedikçe tedbirin uygulanmasını durdurmaz.
Yüzüne karşı verilen karar
Yüzüne karşı aleyhine ihtiyati tedbir kararı verilen taraf, itiraz yerine doğrudan kanun yoluna başvurabilir. Tedbir talebinin reddi kararına karşı da kanun yoluna başvurulabilir.
Teminat göstererek kaldırma
Aleyhine tedbir kararı verilen kişi, mahkemenin kabul edeceği bir teminat gösterirse, mahkeme tedbirin değiştirilmesine ya da kaldırılmasına karar verebilir. Durum ve koşulların değiştiği ispat edilirse, tedbir teminat aranmaksızın da değiştirilebilir ya da kaldırılabilir.
Tedbir kararına uymamanın cezası
İhtiyati tedbir kararına aykırı davranan kişi, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde şikayet edilmesi üzerine, altı aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır.
Haksız tedbirden doğan tazminat
Tedbir isteyen kişinin talep anında haksız olduğu anlaşılırsa ya da tedbir kendiliğinden kalkarsa veya itiraz üzerine kaldırılırsa, tedbir isteyen kişi karşı tarafın bu yüzden uğradığı zararı tazmin etmek zorundadır. Bu tazminat davası, hükmün kesinleşmesinden ya da tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
Kısaca yapılacaklar
- Mal kaçırılma ya da durumun değişme riski varsa dava ile birlikte ya da öncesinde ihtiyati tedbir iste.
- Dilekçende tedbir sebebini, türünü ve haklılığını gösteren delilleri açıkça belirt.
- Mahkemenin belirlediği teminatı yatır.
- Kararı aldıktan sonra bir hafta içinde icra dairesinden uygulanmasını iste.
- Dava açmadan tedbir aldıysan iki hafta içinde esas davayı aç.
- Aleyhine tedbir kararı verildiyse bir hafta içinde itiraz et.
Dayanak mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389: Mevcut durumdaki değişiklik nedeniyle hakkın elde edilmesinin zorlaşacağı veya gecikme nedeniyle ciddi zarar doğacağı endişesi varsa ihtiyati tedbir kararı verilebilir.
- 6100 sayılı Kanun m. 390-391: Tedbir, dava açılmadan önce görevli ve yetkili mahkemeden, sonra asıl davanın mahkemesinden istenir; zorunlu hallerde karşı taraf dinlenmeden karar verilebilir; talep eden tedbir sebebini ve türünü belirtip haklılığını yaklaşık ispat eder; ret kararına ve yüzüne karşı verilen karara karşı kanun yoluna başvurulabilir.
- 6100 sayılı Kanun m. 392: Tedbir isteyen, karşı tarafın muhtemel zararına karşı teminat gösterir; resmi belge veya kesin delil varsa teminat alınmayabilir; adli yardımdan yararlanandan teminat istenmez.
- 6100 sayılı Kanun m. 393 ve 397: Tedbir kararının uygulanması bir hafta içinde istenmezse karar kalkar; dava açılmadan alınan tedbirde iki hafta içinde esas dava açılmalıdır; tedbir nihai karar kesinleşinceye kadar sürer.
- 6100 sayılı Kanun m. 394-396: Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire bir hafta içinde itiraz edilebilir; üçüncü kişiler de itiraz edebilir; teminat gösterilerek veya koşullar değişince tedbir değiştirilebilir ya da kaldırılabilir.
- 6100 sayılı Kanun m. 398-399: Tedbir kararına aykırı davranan altı aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır; haksız tedbirden doğan zarar için bir yıl içinde tazminat davası açılabilir.
En çok sorulan sorular
İhtiyati tedbir ne kadar sürede çıkar?
Kanunda belirli bir süre yoktur. Hakların derhal korunması gereken acil hallerde mahkeme karşı tarafı dinlemeden, kısa sürede karar verebilir.
İhtiyati tedbir için teminat ne kadar?
Teminatın tutarını ve türünü mahkeme belirler. Talep resmi bir belgeye ya da kesin bir delile dayanıyorsa teminat alınmayabilir. Adli yardımdan yararlananlardan teminat istenmez.
Tedbir kararını aldıktan sonra ne yapmalıyım?
Kararın tefhim ya da tebliğinden itibaren bir hafta içinde icra dairesinden uygulanmasını istemelisin. Dava açmadan önce tedbir aldıysan, uygulama talebinden itibaren iki hafta içinde esas davayı da açmalısın. Aksi halde tedbir kendiliğinden kalkar.
Hakkımda verilen tedbir kararına nasıl itiraz ederim?
Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire, uygulama sırasında oradaysan uygulamadan, değilsen tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle itiraz edebilirsin.
Haksız tedbir yüzünden zarara uğradım, tazminat alabilir miyim?
Evet. Tedbir isteyen kişi haksız çıkarsa ya da tedbir kaldırılırsa, bu yüzden uğradığın zararı tazmin etmek zorundadır. Tazminat davasını hükmün kesinleşmesinden ya da tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl içinde açmalısın.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.