İkramiyem Ödenmedi: İşveren İkramiyeyi Kesebilir mi?
Çalıştığın işyerinde yılda birkaç kez ikramiye ödeniyordu. Bu yıl işveren "şirket zor durumda" diyerek ikramiyeyi ödemedi. Ya da yılın ortasında işten ayrıldın ve sana "ikramiye dönemi gelmeden ayrıldığın için hak etmedin" dendi. Bu rehberde ikramiye hakkını ve ödenmediğinde neler yapabileceğini anlatıyoruz.
İkramiye nedir?
İkramiye, işçiye normal maaşının dışında, belirli dönemlerde yapılan ek bir ödemedir. Yılda bir ya da birkaç kez, örneğin bayramlarda ya da yılbaşında ödenebilir.
Kanunda, işverenin ikramiye ödemesini zorunlu kılan genel bir kural yoktur. Ancak ikramiye şu durumlarda bir hak hâline gelir:
- İş sözleşmesinde ikramiye ödeneceği yazılıysa.
- Toplu iş sözleşmesi ikramiye öngörüyorsa.
- İşveren, ikramiyeyi uzun süredir düzenli olarak ödüyorsa ve bu bir işyeri uygulaması hâline gelmişse.
Bu durumlarda ikramiye, ücretin bir parçası sayılır.
İşveren ikramiyeyi kesebilir mi?
İkramiye senin hakkın hâline geldiyse, işveren bunu tek taraflı olarak kaldıramaz ya da azaltamaz. Bu, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik sayılır ve senin yazılı onayını gerektirir.
"Şirket zor durumda" gibi gerekçeler, ödenmesi gereken bir ikramiyenin ödenmemesini haklı kılmaz. İşveren bu durumda da sözleşme ya da işyeri uygulamasından doğan borcunu yerine getirmek zorundadır.
Yıl ortasında ayrılırsan ikramiye alır mısın?
İkramiye ödeme dönemi gelmeden işten ayrıldıysan, çalıştığın süreyle orantılı olarak ikramiye hakkın doğabilir. Buna "kıst ikramiye" denir. Örneğin yılda bir maaş tutarında ikramiye ödenen bir işyerinde, yılın yarısını çalışıp ayrılan bir işçi, kural olarak bu ikramiyenin yarısını isteyebilir.
Ancak toplu iş sözleşmesinde ya da iş sözleşmesinde, ikramiyenin yalnızca belirli bir tarihte işyerinde çalışanlara ödeneceği açıkça kararlaştırılmışsa, durum farklı olabilir. Bu yüzden sözleşmeni dikkatle incele.
Performans primi ve satış primi
Performansa ya da satış hedeflerine bağlı primler, belirlenen hedeflerin gerçekleşmesine bağlıdır. Ancak işveren bu hedefleri gerçekçi olmayan şekilde değiştiremez ya da hedefe ulaşmana rağmen primi ödememezlik yapamaz. Prim sistemi yazılı olarak belirlenmişse ve hedefe ulaştıysan, primi isteyebilirsin.
Kıdem tazminatına etkisi
Düzenli olarak ödenen ikramiyeler, kıdem tazminatı hesaplanırken giydirilmiş ücrete eklenir. Yani yıllık ikramiye toplamının aylık payı, kıdem tazminatına esas ücrete dahil edilir.
İkramiye ödenmezse ne yapmalısın?
- İş sözleşmeni, toplu iş sözleşmesini ve geçmiş bordrolarını incele.
- İkramiyenin düzenli olarak ödendiğini gösteren banka kayıtlarını topla.
- İşverene yazılı olarak başvur ve ödenmeyen ikramiyeyi talep et.
- Ödeme yapılmazsa, alacağın için arabulucuya başvur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açabilirsin.
Haklı fesih
Ücretin bir parçası sayılan ikramiyenin ödenmemesi, koşulları oluşursa iş sözleşmeni haklı nedenle feshetmen için bir gerekçe olabilir. Bu durumda kıdem tazminatını da isteyebilirsin. Fesih bildiriminde, ödenmeyen ikramiyeyi fesih nedeni olarak açıkça yazmalısın.
Zamanaşımı
İkramiye alacakları, ücret alacakları gibi beş yıllık zamanaşımına tabidir. Bu sürenin dolmasını beklemeden hakkını aramalısın.
Kısaca yapılacaklar
- İkramiye hakkının sözleşmeden ya da işyeri uygulamasından doğup doğmadığını incele.
- Geçmiş ikramiye ödemelerini gösteren belgeleri topla.
- İşverene yazılı olarak başvur.
- Ödeme yapılmazsa arabulucuya ve iş mahkemesine başvur.
- İşten ayrılırken kıst ikramiyeni ve kıdem tazminatına etkisini kontrol et.
En çok sorulan sorular
İşveren ikramiye ödemek zorunda mı?
Kanunda genel bir zorunluluk yoktur; ancak sözleşmede, toplu iş sözleşmesinde yazılıysa ya da düzenli ödenip iş yeri uygulamasına dönüştüyse hak hâline gelir.
İşveren "şirket zor durumda" diyerek ikramiyeyi kesebilir mi?
Hayır. Hak hâline gelen ikramiye tek taraflı kaldırılamaz ya da azaltılamaz.
Yıl ortasında ayrılırsam ikramiye alır mıyım?
Çalıştığın süreyle orantılı kıst ikramiye hakkın doğabilir; sözleşmede aksine açık hüküm varsa durum değişebilir.
İkramiye kıdem tazminatını etkiler mi?
Evet. Düzenli ödenen ikramiyelerin aylık payı kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücrete eklenir.
İkramiyem ödenmedi, ne yapmalıyım?
İşverene yazılı başvur; ödeme olmazsa arabulucuya, anlaşma çıkmazsa iş mahkemesine git.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.