İndirimden Önce Zam Yapıp İndirim Göstermek Yasal mı? Efsane Cuma ve Sahte İndirimde Hakların
Kasım indirimleri başladı; her yerde "Efsane Cuma", "Yüzde yetmiş indirim", "Son 2 saat" yazıyor. Aylardır takip ettiğin ürünün fiyatının indirimden birkaç gün önce artırıldığını, sonra "indirimli" diye eski fiyatına satıldığını fark ettin. Ya da sepette indirim uygulanmadı, aldığın ürün ertesi gün daha da ucuzladı. "Bu yasal mı? Paramı geri alabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde indirimli satışlardaki haklarını ve sahte indirime karşı neler yapabileceğini anlatıyoruz.
İndirimli fiyatın yanında eski fiyat yazmalıdır
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a göre indirimli satışa sunulan mal veya hizmetin etiketinde ve fiyat listesinde hem indirimli fiyatı hem de indirimden önceki fiyatı gösterilmelidir.
Ürünün gerçekten indirimden önceki fiyattan daha ucuza satıldığını ispat etmek satıcıya düşer. Yani "Bu indirim sahte" dediğinde, indirimin gerçek olduğunu göstermesi gereken taraf satıcıdır.
İndirimden hemen önce zam yapmak
Uygulamada en sık görülen yöntem, indirim döneminden kısa süre önce fiyatı yükseltip ardından bu yüksek fiyat üzerinden indirim yapmaktır. Ticaret Bakanlığının düzenlemelerine göre indirimden önceki fiyat, indirim uygulamasından önceki otuz gün içinde uygulanan en düşük fiyattır. Bu nedenle birkaç gün önce artırılmış fiyatı "eski fiyat" diye göstermek aldatıcıdır.
Gerçekte olmayan bir indirimi varmış gibi göstermek hem aldatıcı reklam hem de haksız ticari uygulamadır ve yasaktır.
Haksız ticari uygulama sayılabilecek durumlar
- Fiyatı indirimden hemen önce artırıp sonra "indirim" diye eski fiyata satmak
- "Tüm ürünlerde yüzde elli" deyip indirimi yalnızca birkaç üründe uygulamak
- Gerçeğe aykırı "Son 3 ürün", "Sadece bugün" gibi uyarılarla baskı kurmak
- Reklamdaki indirimin sepette veya kasada uygulanmaması
- İndirim şartlarını, örneğin alt limit veya kart şartını gizlemek
Ticari uygulamanın haksız olduğunu ileri sürdüğünde, haksız olmadığını ispat etmek satıcıya düşer.
Kasada veya sepette farklı fiyat çıkarsa
Mağazada etiket veya fiyat listesindeki fiyat ile kasa fiyatı farklıysa senin lehine olan fiyat uygulanır. İnternetten alışverişte de satıcının ilanında ve ön bilgilendirme formunda gösterdiği fiyat esastır; aracı platform da ön bilgilendirmedeki bilgilerin reklamlardaki bilgilerle uyumlu olmasından sorumludur.
Ödemeyi yapmadan önce sepetteki son tutarı ve indirimin uygulanıp uygulanmadığını kontrol et. Ekran görüntüsü almayı unutma.
Ürün ertesi gün daha da ucuzladı, ne yapabilirim?
Fiyatın sonradan düşmesi tek başına satıcıdan fark isteme hakkı vermez. Ancak internetten aldıysan on dört günlük cayma hakkın vardır: Ürünü gerekçe göstermeden iade edip parayı geri alabilir, ardından yeni fiyattan tekrar satın alabilirsin.
Mağazadan alışverişte ise yasal bir cayma hakkı yoktur; mağazanın kendi iade politikası uygulanır.
İnternetten alışverişte cayma ve iade sürelerini Hakkını Sor'daki internetten alınan ürünlerde cayma ve iade rehberinde anlattık.
Satıcı "fiyat hatası" diyerek siparişi iptal ederse
İndirim döneminde bazı satıcılar düşük fiyatla verilen siparişleri "sistem hatası" diyerek iptal edebilir. Satıcının haklı bir neden olmadan satıştan kaçınması yasaktır. Bu durumda neler yapabileceğini Hakkını Sor'daki satıştan kaçınma rehberinde bulabilirsin.
Sahte indirimi nereye şikâyet edersin?
- Sahte indirim, aldatıcı reklam ve haksız ticari uygulamaları Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu denetler. Şikâyetini e-Devlet'teki Tüketici Bilgi Sistemi veya Bakanlığın şikâyet kanalları üzerinden iletebilirsin.
- Reklam Kurulu, uygulamanın durdurulmasına ve idari para cezası verilmesine karar verebilir. Ülke genelindeki haksız ticari uygulamalarda ceza milyonlarca liraya ulaşabilir.
- Sahte indirim yüzünden zarara uğradıysan, örneğin kasada etiketten yüksek fiyat ödediysen, farkın iadesi için tüketici hakem heyetine başvurabilirsin.
Aldatıcı reklamlar hakkında daha ayrıntılı bilgi için Hakkını Sor'daki aldatıcı reklam rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- İndirim döneminden önce takip ettiğin ürünlerin fiyatını not al veya ekran görüntüsü al.
- Etikette eski ve yeni fiyatın birlikte yazıp yazmadığını kontrol et.
- Ödemeden önce sepet ve kasa tutarını kontrol et.
- İlan, sepet ve ödeme ekranlarının görüntüsünü sakla.
- Etiketten yüksek fiyat alındıysa farkı iste.
- İnternetten aldığın ürün ucuzladıysa cayma hakkını değerlendir.
- Sahte indirimi Reklam Kuruluna şikâyet et, zararın için tüketici hakem heyetine başvur.
Dayanak mevzuat
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 48/4 ve 48/6-f: Mesafeli sözleşmelerde tüketici on dört gün içinde gerekçesiz cayabilir; aracı hizmet sağlayıcı, ön bilgilendirmedeki bilgilerin reklamlardaki bilgilerle uyumlu olmasından sorumludur.
- 6502 sayılı Kanun m. 54/2-3: Etiket fiyatı ile kasa fiyatı farklıysa tüketici lehine olan uygulanır; indirimli satışta indirimli fiyat ile indirimden önceki fiyat gösterilir, ürünün önceki fiyattan daha düşük fiyatla satıldığını ispat yükü satıcıdadır.
- 6502 sayılı Kanun m. 61: Tüketiciyi aldatıcı ticari reklam yapılamaz; reklam veren reklamdaki iddiaların doğruluğunu ispatla yükümlüdür.
- 6502 sayılı Kanun m. 62: Aldatıcı veya saldırgan nitelikteki ticari uygulamalar haksızdır ve yasaktır; uygulamanın haksız olmadığını ispat yükü uygulamayı yapandadır.
- 6502 sayılı Kanun m. 63 ve 77/13: Reklam Kurulu haksız ticari uygulamaları denetler; durdurma ve idari para cezası verebilir.
En çok sorulan sorular
İndirimden önce fiyatı artırıp sonra indirim yapmak yasal mı?
Hayır. İndirimden önceki fiyat, indirimden önceki otuz gün içindeki en düşük fiyattır. Önceden artırılmış fiyat üzerinden indirim göstermek aldatıcıdır.
İndirimin sahte olduğunu ben mi ispat etmeliyim?
Hayır. Ürünün gerçekten önceki fiyattan daha ucuza satıldığını ispat etmek satıcıya düşer.
Kasada etiketteki indirimli fiyattan yüksek fiyat çıktı, ne yapmalıyım?
Etiket ile kasa fiyatı farklıysa senin lehine olan fiyat uygulanır. Farkı hemen iste; ödediysen fişini saklayıp iadesi için başvur.
İnternetten aldığım ürün ertesi gün ucuzladı, farkı isteyebilir miyim?
Fark isteme hakkın yoktur, ancak on dört günlük cayma hakkınla ürünü iade edip yeni fiyattan tekrar alabilirsin.
Sahte indirimi nereye şikâyet edebilirim?
e-Devlet'teki Tüketici Bilgi Sistemi veya Ticaret Bakanlığının şikâyet kanalları üzerinden Reklam Kuruluna şikâyet edebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.