YouTube

İrtikap Suçu Nedir? Memur Para İsterse Ne Yapmalı, Cezası Ne?

Bir kamu kurumunda işin var. İlgili memur, dosyanı aylardır bekletiyor ve "bu işler biraz masraflı" diyerek senden para istediğini ima ediyor. Ya da bir görevli, aslında ödemen gerekmeyen bir "harç" adı altında senden para aldı. "İrtikap suçu nedir, rüşvetten farkı ne, parayı verdiysem ben de suçlu olur muyum?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde irtikap suçunu, cezasını ve mağdurun haklarını anlatıyoruz.

İrtikap nedir?

İrtikap, bir kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu ya da güveni kötüye kullanarak bir kişiyi kendisine veya başkasına yarar sağlamaya zorlaması ya da ikna etmesidir. Kısacası kamu görevlisinin, görevini koz olarak kullanarak vatandaştan haksız menfaat elde etmesidir.

Bu suçun faili yalnızca kamu görevlisi olabilir. Menfaati veren kişi ise suçun mağdurudur.

İrtikabın türleri

İcbar suretiyle irtikap

Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak bir kişiyi kendisine veya başkasına yarar sağlamaya ya da bu yolda vaatte bulunmaya zorlayan kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Kanuna göre kişi, kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, haklı bir işinin gereği gibi, hiç ya da en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle kendini mecbur hissederek menfaat sağlamışsa icbar var kabul edilir.

Örneğin bir memurun, ruhsat başvurusunu sebepsiz yere bekletip "işini hızlandırmak için bir şeyler yapmak lazım" diyerek para alması icbar suretiyle irtikap olabilir.

İkna suretiyle irtikap

Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanarak hileli davranışlarla bir kişiyi kendisine veya başkasına yarar sağlamaya ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Örneğin bir görevlinin, aslında olmayan bir "ek harç" ya da "dosya masrafı" uydurarak vatandaştan para alması bu kapsamda değerlendirilebilir.

Hatadan yararlanarak irtikap

Kamu görevlisi, kişinin hatasından yararlanarak yarar sağlarsa ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Örneğin vatandaş yanlışlıkla fazla ödeme yaptığında görevlinin bunu fark edip ses çıkarmadan parayı kendine alması bu kapsamda olabilir.

Ceza indirimi

Elde edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak ceza yarısına kadar indirilebilir.

İrtikap ile rüşvet arasındaki fark

Rüşvette kamu görevlisi ile menfaati veren kişi arasında bir anlaşma vardır ve her iki taraf da suçlu sayılır. İrtikapta ise menfaati veren kişi, kamu görevlisinin baskısı ya da hilesi sonucu bunu yapmıştır ve suçun mağdurudur. Bu yüzden irtikapta menfaati veren kişi cezalandırılmaz.

Rüşvet suçunun ayrıntılarını Hakkını Sor'daki rüşvet suçu rehberinde bulabilirsin.

Nüfuz ticareti

Kamu görevlisi olmayan birinin, "memurla aram iyi, işini hallederim" diyerek senden para alması ise farklı bir suçtur. Bu durumda olayın koşullarına göre nüfuz ticareti ya da dolandırıcılık suçu gündeme gelir.

Denetim görevini ihmal eden amir

İrtikap suçunun işlenmesine kasten göz yuman, denetimle yükümlü kamu görevlisi de suçun müşterek faili olarak sorumlu tutulur. Denetim görevini ihmal ederek suçun işlenmesine imkan sağlayan amir ise ayrıca cezalandırılır.

Memurluğa etkisi

İrtikap suçundan mahkum olan kişi, affa uğramış olsa bile devlet memuru olamaz. Memurluk sırasında bu suçtan mahkum olan kişinin memurluğu sona erer. Ayrıca kasten işlenen suçtan hapis cezası alan kişi, kanunda belirtilen hakları kullanmaktan yoksun bırakılır.

Senden para istendiyse ne yapmalısın?

Parayı verdiysen

Parayı vermiş olman seni suçlu yapmaz. İrtikapta menfaati veren kişi mağdurdur. Ödemeyi gösteren dekont, mesaj ya da tanık bilgileriyle savcılığa başvur. Ödediğin parayı da ceza davasında ya da ayrıca açacağın tazminat davasında geri isteyebilirsin.

Kamu görevlisi hakkında şikayet sürecinin ayrıntılarını Hakkını Sor'daki kamu görevlisini şikayet rehberinde bulabilirsin.

Kısaca yapılacaklar

Dayanak mevzuat

En çok sorulan sorular

İrtikap suçunun cezası ne kadar?

Zorlama yoluyla irtikapta beş yıldan on yıla, hileyle ikna yoluyla irtikapta üç yıldan beş yıla, kişinin hatasından yararlanmada ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

Memura para verdim, ben de suçlu olur muyum?

Memur seni baskıyla ya da hileyle para vermeye yönelttiyse irtikap söz konusudur ve sen mağdur sayılırsın. Ancak memurla karşılıklı anlaşarak para verdiysen bu rüşvet olur ve sen de cezalandırılırsın.

İrtikap ile rüşvet arasındaki fark nedir?

Rüşvette taraflar arasında bir anlaşma vardır ve her ikisi de suçludur. İrtikapta ise kamu görevlisi baskı ya da hile kullanır ve menfaati veren kişi mağdurdur.

İrtikap suçundan mahkum olan memur görevine devam edebilir mi?

Hayır. İrtikap suçundan mahkum olan kişi affa uğramış olsa bile memur olamaz ve memurluğu sona erer.

Memurun benden para istediğini nasıl ispat ederim?

Mesajlar, yazışmalar, tanık ifadeleri ve ödeme belgeleri delil olarak kullanılabilir. Durumu öğrenir öğrenmez savcılığa başvurman, delillerin toplanması için önemlidir.

Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.

Sana bu konuda tavsiye ettiğimiz siteler

Bu konuda bu siteler sana yardımcı olabilir.

Soru sor Danışmanlık al