İş Beklerken ve Yolda Geçen Süre Mesaiden Sayılır mı? Çalışma Süresinden Sayılan Haller
İşyerine gidince saatlerce iş bekliyorsun ama "iş yoksa mesai yok" deniyor. Ya da işveren seni başka bir şehirdeki şantiyeye gönderdi ve yolda geçen saatler mesaiden sayılmıyor. "İş beklerken geçen süre çalışma süresi mi? Servis ve yolda geçen süre mesaiye dahil mi? Emzirme izni çalışma süresinden sayılır mı?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde İş Kanununa göre çalışma süresinden sayılan halleri anlatıyoruz.
Neden önemli?
Bir sürenin çalışma süresinden sayılıp sayılmaması:
- Haftalık 45 saatlik sınırın aşılıp aşılmadığını
- Fazla mesai ücreti alıp alamayacağını
- Günlük 11 saatlik sınırın aşılıp aşılmadığını
doğrudan etkiler. Çalışma süresinden sayılan haller, işçi fiilen iş yapmasa bile çalışmış gibi kabul edilir.
Haftalık ve günlük çalışma süresi sınırlarını Hakkını Sor'daki günde kaç saat çalışmak yasal rehberinde bulabilirsin.
Kanunda sayılan haller
1. Yeraltı ve su altı işlerinde iniş çıkış süreleri
Madenlerde, taş ocaklarında veya her türlü yeraltı ya da su altı işlerinde, işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri, girmeleri ve oralardan çıkmaları için gereken süreler çalışma süresinden sayılır.
2. Başka yere gönderilince yolda geçen süreler
İşveren seni işyerinden başka bir yerde çalışmak üzere gönderirse, yolda geçen süreler çalışma süresinden sayılır. Örneğin İstanbul'daki işyerinden Ankara'daki bir müşteriye gönderildiysen, yolculuk süresi çalışma süresidir.
3. İş beklerken geçen süreler
İşinde ve her an iş görmeye hazır halde bulunduğun halde, çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiğin süreler çalışma süresinden sayılır.
Örneğin:
- Kuryenin sipariş beklerken geçirdiği süreler
- Şoförün yük beklerken geçirdiği süreler
- Teknisyenin arıza çağrısı beklerken işyerinde geçirdiği süreler
- Mağaza çalışanının müşteri olmadığı saatlerde dükkanda beklemesi
"İş yoksa saat yazılmaz" uygulaması bu nedenle hukuka aykırıdır.
4. İşveren tarafından başka işle meşgul edilme
İşveren seni başka bir yere gönderirse, kendi evinde, bürosunda veya kendisiyle ilgili herhangi bir yerde asıl işini yapmadan meşgul ederse, bu süreler çalışma süresinden sayılır. Örneğin fabrika işçisinin patronun evinde tadilat işinde çalıştırılması.
5. Emzirme süreleri
Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirlenen süreler çalışma süresinden sayılır. Süt izni ücretli bir izindir ve çalışma süresinden düşülmez. Bunu Hakkını Sor'daki hamile çalışanın hakları rehberinde bulabilirsin.
6. Uzak işyerlerine toplu taşınma süreleri
Demiryolu, karayolu ve köprü yapımı, onarımı gibi, işçilerin yerleşim yerlerinden uzak işyerlerine hep birlikte götürülüp getirilmesi gereken işlerde, toplu ve düzenli taşınma sırasında geçen süreler çalışma süresinden sayılır.
Servis süresi çalışma süresi mi?
İşin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla sağlanan servislerde geçen süre çalışma süresinden sayılmaz.
Yani:
- Şehir içinde işveren sana bir kolaylık olarak servis sağlıyorsa, serviste geçen süre çalışma süresi değildir.
- Ama iş, uzak bir şantiyede yapılıyor ve oraya ulaşım ancak işverenin toplu taşımasıyla mümkünse, yolda geçen süre çalışma süresidir.
Neler çalışma süresinden sayılmaz?
- Ara dinlenmeleri: Öğle arası gibi dinlenme süreleri çalışma süresinden sayılmaz. Bunu Hakkını Sor'daki ara dinlenmesi rehberinde bulabilirsin.
- Evden işe, işten eve normal yolculuk süresi
- Sosyal yardım amaçlı servis süresi
Kıyafet değiştirme, iş öncesi hazırlık ve iş sonrası temizlik süreleri ise kanunda açıkça sayılmamıştır. Uygulamada bu sürelerin işin zorunlu bir parçası olup olmadığına bakılır.
Fazla mesai hesabına etkisi
Çalışma süresinden sayılan haller, fiili çalışma süresine eklenir. Toplam süre haftalık 45 saati aşarsa, aşan kısım fazla mesaidir ve yüzde elli zamlı ödenir. Bunu Hakkını Sor'daki fazla mesai ücreti rehberinde bulabilirsin.
Nasıl ispat edilir?
- Giriş-çıkış kayıtları, kart basma sistemi
- İş bekleme sürelerini gösteren mesajlar, görev kayıtları
- Görevlendirme yazıları, yol masraf belgeleri
- Araç takip sistemi kayıtları (şoförler için)
- Tanık beyanları
Kısaca yapılacaklar
- İş beklerken geçirdiğin süreleri kaydet.
- Başka yere gönderildiğinde görevlendirme belgesini ve yol süresini not et.
- Emzirme izninin çalışma süresinden düşülmediğini bil.
- Servisin sosyal yardım amaçlı mı yoksa işin gereği mi olduğunu değerlendir.
- Toplam sürenin 45 saati aşıp aşmadığını hesapla.
- Fazla mesai alacakların için önce arabulucuya başvur.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 66: Yeraltı ve su altı işlerinde iniş çıkış süreleri, işyeri dışında çalıştırılmak üzere gönderilmede yolda geçen süreler, her an iş görmeye hazır halde çıkacak işi bekleyerek boş geçirilen süreler, işverence başka yerde veya işle ilgili herhangi bir yerde asıl işi yapmaksızın geçirilen süreler, emziren kadın işçilerin süt verme süreleri ve uzak işyerlerine toplu taşınmada geçen süreler günlük çalışma süresinden sayılır; işin niteliğinden doğmayıp sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilmede araçlarda geçen süre çalışma süresinden sayılmaz.
- 4857 sayılı Kanun m. 63/1: Çalışma süresi haftada en çok 45 saattir.
- 4857 sayılı Kanun m. 41: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her bir saat için normal saat ücretinin yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir.
- 4857 sayılı Kanun m. 68: Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
En çok sorulan sorular
İş beklerken geçen süre mesaiden sayılır mı?
Evet. İşinde ve her an iş görmeye hazır halde çıkacak işi beklerken geçirdiğin süreler çalışma süresinden sayılır.
Serviste geçen süre çalışma süresi mi?
Sırf sosyal yardım amacıyla sağlanan servislerde geçen süre sayılmaz. Uzak işyerlerine işin gereği olarak toplu taşımada geçen süre ise sayılır.
Başka şehre görevlendirildim, yolda geçen süre mesai mi?
Evet. İşveren tarafından işyeri dışında çalıştırılmak üzere gönderildiğinde yolda geçen süreler çalışma süresinden sayılır.
Süt izni çalışma süresinden düşülür mü?
Hayır. Emzirme süreleri çalışma süresinden sayılır.
Öğle arası çalışma süresine dahil mi?
Hayır. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.