İş Güvenliği Önlemi Alınmazsa Çalışmaktan Kaçınma Hakkı
İş yerinde iskele sallanıyor, makinenin koruyucusu sökülmüş, sana kask, eldiven ya da emniyet kemeri verilmiyor. Ustabaşı "Hadi devam et, bir şey olmaz" diyor. "İş güvenliği önlemi alınmazsa çalışmayı reddedebilir miyim, çalışmazsam işten atılır mıyım, maaşım kesilir mi?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde ciddi ve yakın tehlike karşısında çalışmaktan kaçınma hakkını anlatıyoruz.
İşverenin iş güvenliği yükümlülüğü
İşveren, çalışanlarının iş ile ilgili sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bunun için gerekli önlemleri almak, koruyucu ekipmanları vermek, çalışanları eğitmek ve riskleri değerlendirmek zorundadır.
Bu yükümlülük işyerinin büyüklüğüne ya da işin süresine göre ortadan kalkmaz. Kısa süreli ya da geçici işlerde de işveren güvenlik önlemlerini almak zorundadır.
Çalışmaktan kaçınma hakkı nedir?
Kanun, ciddi ve yakın bir tehlikeyle karşı karşıya kalan çalışana, gerekli önlemler alınana kadar çalışmaktan kaçınma hakkı tanır.
Ciddi ve yakın tehlike, örneğin şu durumlar olabilir:
- Güvenlik önlemi alınmadan yüksekte çalıştırılmak
- Koruyucusu olmayan ya da arızalı bir makinede çalıştırılmak
- Gaz kaçağı, yangın ya da göçük riski bulunan bir ortamda çalışmak
- Elektrik tesisatında güvenlik önlemi olmadan çalıştırılmak
- Kişisel koruyucu ekipman verilmeden tehlikeli kimyasallarla çalışmak
Çalışmaktan kaçınma nasıl yapılır?
1. Başvuru yap
Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaştığında:
- İş sağlığı ve güvenliği kurulu olan işyerlerinde kurula,
- Kurul olmayan işyerlerinde ise işverene
başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli önlemlerin alınmasını iste.
Başvurunu mümkünse yazılı yap ve bir örneğini sakla. Mesaj ya da e-posta da delil olabilir.
2. Karar verilmesi
Kurul acilen toplanır, kurul yoksa işveren derhal kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar sana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir.
3. Çalışmaktan kaçınma
Kurul veya işveren senin talebin yönünde karar verirse, gerekli önlemler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilirsin.
Bu süre içinde ücretin ve kanundan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakların korunur. Yani çalışmadığın günler için maaşın kesilemez.
Tehlike önlenemez durumdaysa
Ciddi ve yakın tehlike önlenemeyecek kadar acilse, örneğin bir yangın başladıysa ya da bina çökmek üzereyse, başvuru usulüne uymak zorunda değilsin. İşyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek güvenli bir yere gidebilirsin.
Bu davranışın nedeniyle hakların kısıtlanamaz.
Önlem alınmazsa iş sözleşmesini feshedebilirsin
Talep etmene rağmen gerekli önlemler alınmazsa, iş sözleşmeni tabi olduğun kanun hükümlerine göre feshedebilirsin. İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması, işçi açısından haklı fesih sebebi olarak değerlendirilebilir. Bu durumda kıdem tazminatı da isteyebilirsin.
Kıdem tazminatının şartlarını Hakkını Sor'daki kıdem tazminatı rehberinde bulabilirsin.
Çalışmayı reddettiğin için işten çıkarılırsan
Kanunun tanıdığı bir hakkı kullandığın için işten çıkarılman haklı bir fesih değildir. Bu durumda:
- İş güvencesi kapsamındaysan işe iade davası açabilirsin.
- Kıdem ve ihbar tazminatı isteyebilirsin.
Ancak bunun için tehlikenin gerçekten ciddi ve yakın olduğunu ve usulüne uygun başvuru yaptığını ispat etmen önemlidir. İşe iade davasını Hakkını Sor'daki işe iade rehberinde bulabilirsin.
Nereye şikayet edebilirsin?
İşyerinde iş güvenliği önlemleri alınmıyorsa:
- ALO 170 hattını arayarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirebilirsin.
- CİMER üzerinden şikayette bulunabilirsin.
- Bakanlık iş müfettişleri işyerinde denetim yapabilir.
Hayati tehlike arz eden durumlarda işyerinde işin durdurulmasına karar verilebilir.
Delilleri sakla
- Tehlikeli durumun fotoğraf ve videolarını çek.
- Başvurunu ve işverenin cevabını sakla.
- Olaylara tanık olan iş arkadaşlarının isimlerini not et.
İş kazası geçirdiysen haklarını Hakkını Sor'daki iş kazası tazminatı rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- İşveren iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak ve koruyucu ekipman vermek zorundadır.
- Ciddi ve yakın tehlike varsa kurula ya da işverene başvurarak önlem alınmasını iste.
- Talebin yönünde karar verilirse önlem alınana kadar çalışmaktan kaçınabilirsin; ücretin kesilemez.
- Tehlike önlenemez durumdaysa usule uymadan güvenli yere git.
- Önlem alınmazsa iş sözleşmeni haklı nedenle feshedebilirsin.
- ALO 170 veya CİMER üzerinden şikayette bulunabilirsin.
Dayanak mevzuat
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 13/1: Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışan kurula, kurul yoksa işverene başvurarak durumun tespitini ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilir; karar tutanakla tespit edilip yazılı bildirilir.
- 6331 sayılı Kanun m. 13/2: Talep yönünde karar verilirse çalışan gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir; bu dönemdeki ücreti ve diğer hakları saklıdır.
- 6331 sayılı Kanun m. 13/3: Ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda çalışan usule uymadan işyerini terk ederek güvenli yere gider ve hakları kısıtlanamaz.
- 6331 sayılı Kanun m. 13/4: Talebe rağmen gerekli tedbirler alınmazsa çalışan iş sözleşmesini tabi olduğu kanun hükümlerine göre feshedebilir.
En çok sorulan sorular
İş güvenliği önlemi alınmazsa çalışmayı reddedebilir miyim?
Evet. Ciddi ve yakın tehlike varsa kurula veya işverene başvurarak önlem alınmasını isteyebilir, talebin yönünde karar verilirse önlem alınana kadar çalışmaktan kaçınabilirsin.
Çalışmaktan kaçındığım günlerin maaşı kesilir mi?
Hayır. Kanuna göre çalışmaktan kaçındığın dönemdeki ücretin ve diğer hakların saklıdır.
İşveren önlem almıyor, istifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Talep etmene rağmen gerekli önlemler alınmazsa iş sözleşmeni haklı nedenle feshedebilirsin. Bu durumda şartları varsa kıdem tazminatı isteyebilirsin.
Yangın çıktı, izin almadan işyerinden çıkabilir miyim?
Evet. Tehlike önlenemez durumdaysa başvuru usulüne uymadan işyerini terk ederek güvenli yere gidebilirsin. Bu yüzden hakların kısıtlanamaz.
İş güvenliği eksikliğini nereye şikayet ederim?
ALO 170 hattını arayabilir veya CİMER üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına şikayette bulunabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.