İş Kazası Tazminatı Nasıl Alınır?
İş yerinde ya da iş nedeniyle bir kaza geçirdiysen hem SGK'dan hem de işverenden haklar talep edebilirsin. Kazadan sonraki ilk günlerde yapılanlar, ileride alacağın tazminatı doğrudan etkiler. Bu rehberde iş kazasının ne olduğunu, hangi hakların bulunduğunu ve ne yapman gerektiğini anlatıyoruz.
Hangi kazalar iş kazası sayılır?
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na göre şu durumlarda meydana gelen ve seni bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaylar iş kazasıdır (5510 s.K. md. 13):
- İş yerinde bulunduğun sırada.
- İşveren adına yürüttüğün bir iş nedeniyle, iş yeri dışında olsa bile.
- İşveren tarafından başka bir yere görevli olarak gönderildiğin sırada.
- Emziren kadın çalışanlarda, çocuğu emzirmek için ayrılan sürede.
- İşverenin sağladığı servisle işe gidip gelirken.
Kendi aracınla ya da toplu taşımayla işe gidip gelirken geçirdiğin kazalar ise genellikle iş kazası sayılmaz.
Sigortasız çalıştırılıyor olman haklarını ortadan kaldırmaz. Kaza iş nedeniyle olduysa iş kazası sayılır; sigortasız çalıştırdığı için işveren SGK'ya karşı ayrıca sorumlu olur.
1. Kazayı hemen kayda geçir
- Yaralandıysan önce tedavi ol, hastaneye kazanın iş yerinde olduğunu söyle.
- İşveren kazayı en geç üç iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Bildirim yapılıp yapılmadığını e-Devlet'ten ya da SGK'dan kontrol et.
- Kaza yerini, makineyi ya da ekipmanı fotoğrafla.
- Kazayı gören iş arkadaşlarının adlarını not et.
- Ağır kazalarda kolluk tutanak tutar; savcılık soruşturma başlatır. Bu tutanakları ve bilirkişi raporlarını sakla.
İşveren kazayı bildirmez ya da "iş yerinde olmadı" derse, iş mahkemesinde SGK ve işverene karşı iş kazasının tespiti davası açabilirsin.
2. SGK'dan alabileceğin haklar
- Geçici iş göremezlik ödeneği: Tedavi süresince çalışamadığın her gün için ödenir.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Kaza sonucunda meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10'unu kaybettiysen sana ömür boyu bağlanan gelirdir.
- Ölüm geliri: Kazada hayatını kaybeden çalışanın eşine, çocuklarına ve şartları sağlıyorsa anne babasına bağlanır.
- Tedavi giderleri SGK tarafından karşılanır.
Meslekte kazanma gücü kaybı oranını SGK, yetkili hastanelerden alınan raporlara göre belirler. Bu orana katılmıyorsan itiraz edebilirsin.
3. İşverenden isteyebileceğin tazminatlar
İşveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (6331 s.K. ve TBK md. 417). Kazada işverenin kusuru varsa SGK'nın karşılamadığı zararını işverenden isteyebilirsin:
- Maddi tazminat: Çalışma gücündeki kaybın, gelecekteki gelir kaybın ve SGK'nın karşılamadığı masraflar. SGK'dan aldığın gelir bu tutardan düşülür.
- Manevi tazminat: Yaşadığın acı ve üzüntünün karşılığı.
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Çalışan kazada hayatını kaybettiyse, onun desteğini kaybeden aile üyeleri bu tazminatı isteyebilir.
Kazada senin de kusurun varsa tazminat bu oranda azalır. Kusur oranları dava sırasında iş güvenliği uzmanı bilirkişiler tarafından belirlenir.
4. Arabuluculuk zorunlu değil
İşçilik alacaklarının çoğunda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ise bu zorunluluğun dışındadır (7036 s.K. md. 3). Bu davaları doğrudan iş mahkemesinde açabilirsin.
5. Süreleri bil
İş kazasından doğan tazminat davalarında zamanaşımı süresi on yıldır. Sürekli iş göremezlik söz konusuysa bu süre, iş göremezlik oranının kesinleştiği tarihten itibaren başlar. Yine de tanıklar dağılmadan ve deliller kaybolmadan harekete geçmen sana avantaj sağlar.
Kısaca yapılacaklar
- Tedavi ol, hastaneye kazanın iş kazası olduğunu söyle.
- Kaza yerini fotoğrafla, tanıkları not et.
- İşverenin üç iş günü içinde SGK'ya bildirim yapıp yapmadığını kontrol et.
- Bildirim yapılmadıysa iş kazasının tespiti davası aç.
- SGK haklarını takip et, oranlara itiraz edebileceğini unutma.
- İşverenin kusuru varsa maddi ve manevi tazminat iste.
En çok sorulan sorular
Hangi kazalar iş kazası sayılır?
İş yerinde, işveren adına yürütülen bir iş nedeniyle, görevli gönderilirken ya da işverenin servisiyle işe gidip gelirken olan kazalar.
Sigortasız çalışıyordum, yine de iş kazası sayılır mı?
Evet. Kaza iş nedeniyle olduysa iş kazası sayılır; işveren SGK'ya karşı ayrıca sorumlu olur.
İşveren kazayı ne kadar sürede bildirmeli?
En geç üç iş günü içinde SGK'ya bildirmelidir; bildirilmediyse iş mahkemesinde tespit davası açabilirsin.
SGK'dan hangi hakları alırım?
Geçici iş göremezlik ödeneği, meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10'unu kaybettiysen sürekli iş göremezlik geliri ve tedavi giderleri.
İşverenden tazminat isteyebilir miyim?
Evet. İşveren iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almadıysa kusuru oranında maddi ve manevi tazminat isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.