İşçi Alacaklarında Zamanaşımı: Kıdem, Fazla Mesai ve Yıllık İzin İçin Kaç Yıl Var?
Yıllar önce ayrıldığın bir iş yerinden alamadığın kıdem tazminatı, ödenmeyen fazla mesai ücretleri ya da kullanmadığın yıllık izinler aklına geldi. "Bu hakları hâlâ isteyebilir miyim, işçi alacaklarında zamanaşımı kaç yıl, süre ne zaman başlıyor?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde işçi alacaklarında zamanaşımı sürelerini ve süreyi kaçırmamak için yapman gerekenleri anlatıyoruz.
Zamanaşımı ne demek?
Zamanaşımı, bir alacağın kanunda belirtilen süre içinde istenmemesi halinde, borçlunun ödemekten kaçınabilmesini sağlayan bir savunmadır. Zamanaşımı dolan alacak tamamen ortadan kalkmaz; ama işveren "zamanaşımı doldu" derse mahkeme bu alacağa hükmedemez.
Bu yüzden haklarını istemek için ne kadar süren olduğunu bilmen çok önemlidir.
İşçi alacaklarında zamanaşımı süreleri
Beş yıllık zamanaşımına tabi alacaklar
Hangi kanuna tabi olursa olsun, iş sözleşmesinden kaynaklanan şu alacakların zamanaşımı süresi beş yıldır:
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı
- Kötüniyet tazminatı
- Eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti
Ayrıca ücret alacaklarında da zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu kapsamda şunlar da beş yıllık süreye tabidir:
- Ödenmeyen maaşlar
- Fazla mesai ücreti
- Hafta tatili ve ulusal bayram, genel tatil ücretleri
- İkramiye ve prim gibi dönemsel ödemeler
On yıllık zamanaşımına tabi alacaklar
Kanunda özel bir süre öngörülmeyen alacaklar için genel zamanaşımı süresi on yıldır. Örneğin iş kazası veya meslek hastalığından doğan tazminat alacakları çoğunlukla bu genel süreye göre değerlendirilir. Bu konuda olayın özelliğine göre farklı süreler gündeme gelebileceği için mutlaka uzman desteği al.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu, yani istenebilir hale geldiği tarihte işlemeye başlar.
- Kıdem ve ihbar tazminatı: İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren
- Yıllık izin ücreti: İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren
- Maaş ve fazla mesai ücreti: Her ayın ücretinin ödenmesi gereken tarihten itibaren, her ay için ayrı ayrı
Bu fark önemlidir. Örneğin çalışırken yaptığın fazla mesainin ücreti ödenmediyse, her ayın alacağı için beş yıllık süre o ayın ödeme gününden başlar. İşten ayrıldıktan dört yıl sonra dava açarsan, son beş yıldan daha eski dönemlere ait fazla mesai alacakların zamanaşımına uğramış olabilir.
Kullanılmayan yıllık izinler ise farklıdır. Çalışırken kullanmadığın izinlerin ücreti, iş sözleşmesi sona erince istenebilir hale gelir. Bu yüzden on yıl önceki yıllık izinlerinin ücretini de, işten ayrıldığın tarihten itibaren beş yıl içinde isteyebilirsin.
Zamanaşımı nasıl kesilir?
Zamanaşımı bazı durumlarda kesilir ve süre yeniden başlar:
- İşveren borcu kabul ederse, örneğin kısmi ödeme yaparsa ya da yazılı olarak borcu ikrar ederse
- Dava açarsan
- İcra takibi başlatırsan
Zamanaşımı kesildiğinde, kesilme tarihinden itibaren yeni bir süre işlemeye başlar.
Önce arabulucuya başvurmak zorundasın
İşçi alacakları ve tazminatlarıyla ilgili dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açarsan davan usulden reddedilir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, düzenlenen son tutanakla iş mahkemesinde dava açabilirsin.
İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davalarında ise arabuluculuk zorunlu değildir.
Arabuluculuk sürecini Hakkını Sor'daki zorunlu arabuluculuk rehberinde bulabilirsin.
Süreni kaçırmamak için yapman gerekenler
- İşten ayrıldığın tarihi kesin olarak not et; e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünde çıkış tarihini kontrol et.
- Bordrolarını, banka maaş dökümlerini, yazışmaları ve fazla mesaini gösteren belgeleri sakla.
- Alacağın olduğunu düşünüyorsan beş yılın dolmasını bekleme; mümkün olan en kısa sürede arabulucuya başvur.
- Fazla mesai gibi aylık alacaklarda her geçen ayın en eski alacağını zamanaşımına götürdüğünü unutma.
- İşveren sana kısmi ödeme yaptıysa ya da borcu kabul eden bir yazı verdiyse bunu sakla; bu, zamanaşımını keser.
Kısaca yapılacaklar
- Kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranmama tazminatları ile yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır.
- Maaş ve fazla mesai gibi ücret alacaklarında da zamanaşımı beş yıldır.
- Tazminatlar ve izin ücreti için süre, iş sözleşmesinin sona ermesiyle başlar.
- Ücret alacaklarında süre, her ayın ödeme gününden ayrı ayrı başlar.
- Dava açmadan önce arabulucuya başvurman zorunludur.
- Belgelerini sakla ve süre dolmadan harekete geç.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m. 3: İş sözleşmesinden kaynaklanan yıllık izin ücreti ile kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranmama tazminatlarının zamanaşımı süresi beş yıldır.
- 4857 sayılı Kanun m. 32: Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.
- 4857 sayılı Kanun m. 59: Kullanılmayan yıllık izin ücretine ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146 ve 149: Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir; zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.
- 6098 sayılı Kanun m. 154: Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmen ödeme yapması, dava açılması veya icra takibi başlatılması halinde zamanaşımı kesilir.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3: İşçi alacağı, tazminatı ve işe iade davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; iş kazası ve meslek hastalığı tazminat davalarında bu şart aranmaz.
En çok sorulan sorular
Kıdem tazminatı kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Kıdem tazminatının zamanaşımı süresi beş yıldır ve iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.
Fazla mesai ücretini kaç yıl geriye dönük isteyebilirim?
Fazla mesai ücreti bir ücret alacağıdır ve zamanaşımı süresi beş yıldır. Süre her ayın ödeme gününden ayrı ayrı işlediği için, başvurduğun tarihten geriye doğru son beş yıla ait alacaklarını isteyebilirsin.
Yıllar önce kullanmadığım yıllık izinlerin parasını alabilir miyim?
Evet. Kullanılmayan izinlerin ücretine ilişkin zamanaşımı, iş sözleşmesi sona erdiğinde başlar. İşten ayrıldığın tarihten itibaren beş yıl içinde tüm kullanılmayan izinlerinin ücretini isteyebilirsin.
Zamanaşımı dolduysa hiçbir şey yapamaz mıyım?
İşveren zamanaşımı savunmasında bulunursa mahkeme bu alacağa hükmedemez. Ancak işveren borcu kabul ettiyse veya kısmi ödeme yaptıysa zamanaşımı kesilmiş ve yeniden başlamış olabilir. Bu yüzden durumunu bir avukatla değerlendirmen faydalıdır.
İşçi alacağı için doğrudan dava açabilir miyim?
Hayır. Önce arabulucuya başvurman zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.