İşçi İşyerine Zarar Verdi: Zararı Ödemek Zorunda mı, Maaştan Kesilebilir mi?
İş yerinde kullandığın makine bozuldu, şirket aracıyla kaza yaptın ya da kasadan para eksik çıktı. Patron "zararı maaşından keseceğim" dedi. "İşçi işyerine verdiği zararı ödemek zorunda mı? İşveren maaşımdan kesebilir mi? Bu yüzden işten çıkarılabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde işçinin işverene verdiği zarardan sorumluluğunu anlatıyoruz.
İşçi kusurlu olduğu zarardan sorumludur
Borçlar Kanununa göre işçi, işverene kusuruyla verdiği her türlü zarardan sorumludur.
Burada önemli olan "kusur"dur. İşçinin kusuru yoksa, örneğin makine kendi kendine bozulduysa veya kaza tamamen başka birinin hatasıyla olduysa, işçi sorumlu tutulamaz.
Sorumluluk nasıl belirlenir?
Kanun, işçinin sorumluluğunun belirlenmesinde şunların dikkate alınmasını ister:
- İşin tehlikeli olup olmadığı
- İşin uzmanlık ve eğitim gerektirip gerektirmediği
- İşçinin, işverence bilinen veya bilinmesi gereken yetenek ve nitelikleri
Örneğin yeterli eğitim verilmeden ağır bir makinenin başına geçirilen işçinin sorumluluğu daha az değerlendirilir. İşveren, işçinin yeteneklerini bildiği halde onu uygun olmayan bir işte çalıştırdıysa, bunun sonucuna da katlanır.
Uygulamada mahkemeler, işin olağan riskinden doğan küçük zararları genellikle işveren üzerinde bırakır. Örneğin garsonun arada bir bardak kırması işin doğal riski sayılabilir.
İşveren zararı maaştan kesebilir mi?
Kural olarak hayır. İşveren, işçiden olan alacağını işçinin ücret borcuyla, işçinin rızası olmadıkça takas edemez. Yani "zararı maaşından kestim" diyemez.
Bunun tek istisnası şudur: İşçinin kasten sebep olduğu ve mahkeme kararıyla sabit olan bir zarardan doğan alacak, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir.
Yani işveren maaştan kesinti yapabilmek için:
- Ya senin rızanı almalı
- Ya da zararın kasten verildiğini mahkeme kararıyla ispat etmeli ve yalnızca ücretin haczedilebilir kısmı kadar kesinti yapmalıdır.
Ücretin işveren lehine kullanılacağına ilişkin anlaşmalar da geçersizdir.
Ücret kesme cezası ise ayrı bir konudur ve sınırları vardır. Bunu Hakkını Sor'daki maaştan kesinti rehberinde bulabilirsin.
Rıza konusunda dikkat
İşe girerken imzalatılan matbu sözleşmelerde "verilen zarar maaştan kesilir" gibi maddeler bulunabilir. Uygulamada, zarar doğmadan önce verilen genel nitelikteki onayların geçerliliği tartışmalıdır. Zarar doğduktan sonra seni zorlayarak imzalatılan belgelere de dikkat et. Zorla imzalatılan belgeleri Hakkını Sor'daki bordro imzalamak ve boş kağıda imza rehberinde bulabilirsin.
Zarar yüzünden işten çıkarılabilir misin?
İş Kanununa göre işçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işyerinin malı olan veya eli altında bulunan makine, tesisat veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması, işverene haklı nedenle derhal fesih hakkı verir.
Yani:
- Zarar küçükse, otuz günlük ücretinden azsa bu sebeple derhal fesih yapılamaz.
- Zarar büyükse ve senin isteğin veya savsaman sonucu olduysa, işveren tazminatsız fesih yapabilir.
Bunu Hakkını Sor'daki işverenin haklı nedenle feshi rehberinde bulabilirsin.
İşveren dava açarsa
İşveren zararını tahsil etmek için iş mahkemesinde dava açabilir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Mahkemede:
- Zararın gerçekten oluşup oluşmadığı
- Zararın miktarı
- Senin kusurunun olup olmadığı ve oranı
- İşverenin de kusuru olup olmadığı
incelenir. Bilirkişi raporu alınır. İşverenin de kusuru varsa, örneğin gerekli eğitimi vermediyse veya iş güvenliği önlemlerini almadıysa, tazminat azaltılır.
Kısaca yapılacaklar
- Zarar oluştuğunda olayı ve koşulları yazılı olarak kaydet.
- Kusurun olmadığını gösteren delilleri, tanıkları ve fotoğrafları topla.
- İşverenin maaştan kesinti yapmasına rıza göstermeden önce iyi düşün.
- Rızan olmadan maaşından kesinti yapıldıysa, bunu yazılı olarak itiraz et.
- Eğitim verilmediyse veya iş güvenliği önlemi alınmadıysa bunu belirt.
- Haksız kesinti için arabulucuya başvurarak ücret alacağını iste.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 400: İşçi, işverene kusuruyla verdiği her türlü zarardan sorumludur; sorumluluğun belirlenmesinde işin tehlikeli olup olmaması, uzmanlık ve eğitim gerektirip gerektirmemesi ile işçinin işverence bilinen veya bilinmesi gereken yetenek ve nitelikleri göz önünde tutulur.
- 6098 sayılı Kanun m. 407: İşveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça takas edemez; ancak işçinin kasten sebebiyet verdiği yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacaklar ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir; ücretin işveren lehine kullanılacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir.
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-ı: İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işyerinin malı olan veya eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması işverene haklı nedenle fesih hakkı verir.
- 4857 sayılı Kanun m. 38: İşveren, toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez; kesintiler bir ayda iki gündelikten fazla olamaz.
En çok sorulan sorular
İşçi işyerine verdiği zararı ödemek zorunda mı?
Kusuru varsa sorumludur. Sorumluluğun miktarı işin tehlikeliliği, gerektirdiği uzmanlık ve işçinin nitelikleri dikkate alınarak belirlenir.
İşveren zararı maaşımdan kesebilir mi?
Rızan olmadan kesemez. Ancak kasten verilen ve mahkeme kararıyla sabit olan zarar, ücretin haczedilebilir kısmı kadar kesilebilir.
Şirket aracıyla kaza yaptım, zararı ben mi öderim?
Kusurun oranında sorumlu olabilirsin. Kaza tutanağı, sigorta durumu ve işin niteliği dikkate alınır. Kasko varsa zarar çoğunlukla sigortadan karşılanır.
Verdiğim zarar yüzünden tazminatsız çıkarılabilir miyim?
Zarar senin isteğin veya savsaman sonucu oluştuysa ve otuz günlük ücretinle ödeyemeyeceğin kadar büyükse, işveren haklı nedenle fesih yapabilir.
Kasa açığı çıktı, ödemek zorunda mıyım?
Açığın senin kusurundan kaynaklandığı ispat edilmelidir. Kasaya başkalarının da erişimi varsa, sorumluluğun tartışmalı hale gelir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.