İşçinin Haklı Nedenle Feshi: Hangi Durumlarda Kıdem Tazminatı Alarak İşten Ayrılabilirsin?
Maaşın aylardır gecikiyor, fazla mesailerin ödenmiyor ya da işyerinde sana hakaret ediliyor. Ayrılmak istiyorsun ama "istifa edersem kıdem tazminatımı kaybederim" diye korkuyorsun. "Hangi durumlarda haklı nedenle istifa edip kıdem tazminatı alabilirim? Nasıl yapmalıyım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkını anlatıyoruz.
Haklı nedenle fesih nedir?
Normalde istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak kanunda sayılan haklı nedenlerden biri varsa, işçi iş sözleşmesini ihbar süresini beklemeden hemen feshedebilir. Bu durumda en az bir yıl çalışmışsan kıdem tazminatına hak kazanırsın.
Bu fesih istifa gibi görünse de hukuken istifadan farklıdır. Bu yüzden fesih bildiriminde "istifa ediyorum" değil, haklı nedenini açıkça yazarak "iş sözleşmemi haklı nedenle feshediyorum" demelisin.
Haklı nedenler nelerdir?
Kanun haklı nedenleri üç başlıkta toplar.
Sağlık nedenleri
- Yaptığın iş, işin niteliğinden dolayı sağlığın veya yaşayışın için tehlikeliyse
- Sürekli birlikte çalıştığın işveren veya bir işçi bulaşıcı ya da işinle bağdaşmayan bir hastalığa yakalandıysa
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı haller
Uygulamada en sık rastlanan haklı nedenler bu başlıktadır:
- Maaşın kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmıyor ya da ödenmiyorsa: Ücretin geç ödenmesi, eksik ödenmesi, fazla mesainin, hafta tatili veya bayram çalışmasının ücretinin ödenmemesi bu kapsamdadır.
- Sigorta primlerin gerçek ücretin üzerinden değil asgari ücretten yatırılıyorsa: Yargıtay uygulamasında bu da haklı neden kabul edilmektedir.
- İşveren sözleşme yapılırken seni önemli bir konuda yanılttıysa: Örneğin vaat edilen maaş veya görev verilmediyse.
- İşveren sana veya ailene hakaret ettiyse, onurunu kıracak davranışlarda bulunduysa ya da cinsel tacizde bulunduysa
- İşveren sana veya ailene sataştıysa, tehdit ettiyse veya hakkında asılsız ağır suçlamalarda bulunduysa
- İşyerinde başka bir çalışan veya üçüncü kişi tarafından cinsel tacize uğradın, işverene bildirdin ama önlem alınmadıysa
- Parça başı çalışıyorsan ve işveren sana yeterli iş vermeyip eksik ücreti tamamlamıyorsa, ya da çalışma şartları uygulanmıyorsa
Zorlayıcı nedenler
Çalıştığın işyerinde bir haftadan fazla süreyle işin durmasını gerektiren zorlayıcı bir neden ortaya çıkarsa, örneğin yangın veya sel nedeniyle işyeri kapanırsa, sözleşmeni feshedebilirsin.
Süreye dikkat: Altı iş günü
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallere dayanan fesih hakkını, durumu öğrendiğin günden itibaren altı iş günü içinde kullanmalısın. Ayrıca olayın üzerinden bir yıl geçtiyse bu hak kullanılamaz.
Örneğin işveren sana hakaret ettiyse, en geç altı iş günü içinde sözleşmeni feshetmelisin. Daha sonra bu olaya dayanarak haklı fesih yapamazsın.
Ücretin ödenmemesi ise devam eden bir durumdur. Yargıtay uygulamasında maaş ödenmediği sürece altı iş günlük sürenin işlemediği kabul edilmektedir. Yine de beklemeden harekete geçmek en güvenlisidir.
Nasıl fesih yapılır?
Feshin ispatı sana düşer. Bu yüzden:
- Fesih bildirimini mutlaka yazılı yap. En güvenli yol noterden ihtarname göndermektir. Bunu Hakkını Sor'daki ihtarname rehberinde bulabilirsin.
- Bildirimde haklı nedeni açık ve somut yaz: "Mart, Nisan ve Mayıs aylarına ait ücretlerim ödenmediğinden iş sözleşmemi 4857 sayılı İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca haklı nedenle feshediyorum."
- Kıdem tazminatı ve diğer alacaklarını talep ettiğini de bildirime ekle.
- Banka hesap dökümü, bordrolar, mesajlar ve tanık bilgilerini sakla.
Haklı nedenini kanıtlayamazsan fesih istifa sayılabilir ve kıdem tazminatı alamazsın.
Hangi alacakları alırsın?
Haklı nedenle fesih yaparsan:
- En az bir yıllık kıdemin varsa kıdem tazminatı
- Ödenmeyen maaş, fazla mesai, hafta tatili ve bayram ücretleri
- Kullanılmamış yıllık izin ücretleri
İhbar süresini beklemeden ayrıldığın için ihbar tazminatı alamazsın; ama işverene de ihbar tazminatı ödemezsin.
Ayrıca haklı nedenle fesih yapan işçi işsizlik ödeneğinden yararlanabilir. SGK çıkış kodunun buna uygun girilmesine dikkat et. Bunu Hakkını Sor'daki SGK çıkış kodu rehberinde bulabilirsin.
İşveren ödemezse
Alacakların için önce arabulucuya başvurman gerekir. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açabilirsin. İşçi alacaklarında zamanaşımı süresini Hakkını Sor'daki işçi alacaklarında zamanaşımı rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Durumunun kanundaki haklı nedenlerden birine uyup uymadığını belirle.
- Hakaret gibi tek seferlik olaylarda altı iş günü içinde harekete geç.
- Fesih bildirimini noter aracılığıyla yazılı ve gerekçeli yap.
- "İstifa" değil, "haklı nedenle fesih" ifadesini kullan.
- Bütün delillerini sakla.
- Alacakların ödenmezse arabulucuya, sonra iş mahkemesine başvur.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 24/I: İşin işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olması ya da birlikte çalışılan kişinin bulaşıcı veya işle bağdaşmayan bir hastalığa tutulması işçiye derhal fesih hakkı verir.
- 4857 sayılı Kanun m. 24/II: İşverenin işçiyi sözleşmenin esaslı noktalarında yanıltması, işçiye veya ailesine hakaret, cinsel taciz, sataşma veya tehditte bulunması, işyerinde cinsel tacize karşı önlem almaması ve ücretin kanun veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması veya ödenmemesi işçiye derhal fesih hakkı verir.
- 4857 sayılı Kanun m. 24/III: İşyerinde bir haftadan fazla süreyle işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler işçiye derhal fesih hakkı verir.
- 4857 sayılı Kanun m. 26: Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallere dayanan fesih hakkı, öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her halde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
- 1475 sayılı İş Kanunu m. 14/1: İşçinin haklı nedenle fesih hakkına dayanarak sözleşmeyi sona erdirmesi halinde, her tam yıl için otuz günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir.
En çok sorulan sorular
Maaşım geç yatıyor, kıdem alarak ayrılabilir miyim?
Evet. Ücretin kanun veya sözleşmeye uygun ödenmemesi haklı nedendir. En az bir yıl çalıştıysan kıdem tazminatı alırsın.
Haklı fesih için kaç gün süre var?
Hakaret gibi olaylarda öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde fesih yapılmalıdır. Ücretin ödenmemesi gibi devam eden durumlarda bu sürenin işlemediği kabul edilmektedir.
İstifa dilekçesine ne yazmalıyım?
"İstifa ediyorum" yerine haklı nedeni açıkça belirterek "iş sözleşmemi haklı nedenle feshediyorum" yaz. Noterden göndermek en güvenlisidir.
Haklı fesihte ihbar tazminatı alır mıyım?
Hayır. İhbar süresini beklemeden ayrıldığın için ihbar tazminatı alamazsın, ama kıdem tazminatı ve diğer alacaklarını alırsın.
Haklı fesih yapınca işsizlik maaşı alabilir miyim?
Evet. Şartları taşıyorsan haklı nedenle fesih yapan işçi işsizlik ödeneğinden yararlanabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.