İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve Tazminatlar
İşveren seni geçerli bir sebep göstermeden işten çıkardıysa, yalnızca tazminat isteyebileceğini düşünebilirsin. Oysa belirli şartları sağlıyorsan işine geri dönmeyi ya da işe başlatılmazsan ek tazminat almayı isteyebilirsin. Bu yola işe iade davası denir. Ancak süreleri çok kısadır. Bu rehberde işe iade davasının şartlarını ve sürecini anlatıyoruz.
Kimler işe iade davası açabilir?
İş güvencesinden yararlanabilmek için şu şartların hepsini sağlaman gerekir (4857 s.K. md. 18):
- İş yerinde en az 30 işçi çalışıyor olmalı. Aynı işverenin aynı iş kolundaki iş yerlerinin toplam işçi sayısı dikkate alınır.
- En az altı aylık kıdemin olmalı.
- Belirsiz süreli bir iş sözleşmesiyle çalışıyor olmalısın.
- İşletmenin bütününü yöneten işveren vekili ya da işçi alıp çıkarma yetkisi olan bir yönetici olmamalısın.
Bu şartları sağlamıyorsan işe iade davası açamazsın; ancak kıdem, ihbar ve diğer alacaklarını isteme hakkın devam eder.
Geçerli sebep nedir?
İş güvencesi kapsamındaki bir işçiyi işten çıkaran işveren, bunun için geçerli bir sebep göstermek ve bunu yazılı olarak bildirmek zorundadır. Geçerli sebepler şunlardan kaynaklanabilir:
- İşçinin yetersizliği: Örneğin sürekli düşük performans.
- İşçinin davranışları: Örneğin işe sık sık geç kalma, verilen görevleri yapmama.
- İşletmenin gereklilikleri: Örneğin ekonomik kriz nedeniyle küçülme ya da teknolojik değişiklik.
Sendika üyeliği, hamilelik, şikâyette bulunmak, hastalık nedeniyle kısa süreli devamsızlık gibi nedenler ise geçerli sebep sayılmaz.
İşveren, fesih sebebini ispat etmek zorundadır. Davranış ya da verim düşüklüğüne dayanan fesihlerde, işçinin savunmasının alınması da gerekir.
1. Bir ay içinde arabulucuya başvur
İşe iade için ilk adım, fesih bildiriminin sana tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmaktır (4857 s.K. md. 20). Bu süre hak düşürücüdür; kaçırırsan işe iade hakkını kaybedersin.
- Başvuruyu adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapabilirsin.
- Arabuluculukta işe dönüş, boşta geçen süre ücreti ya da bir miktar tazminat üzerinde anlaşabilirsin.
2. Anlaşamazsan iki hafta içinde dava aç
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açman gerekir. Bu süre de hak düşürücüdür.
Dava kazanılırsa ne olur?
Mahkeme feshin geçersiz olduğuna karar verirse:
- Kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmen gerekir. Bu başvuruyu yapmazsan fesih geçerli sayılır ve işe iade kararının sonuçlarından yararlanamazsın.
- İşveren seni bir ay içinde işe başlatmak zorundadır.
- İşveren seni işe başlatmazsa, mahkemenin belirlediği dört ile sekiz aylık ücretin tutarında işe başlatmama tazminatı ödemek zorunda kalır.
- Her iki durumda da, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığın süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakların ödenir.
İşe başlatılmazsan ayrıca kıdem ve ihbar tazminatı da isteyebilirsin.
İşe başlama başvurusunu doğru yap
On iş günlük başvuru süresi çok önemlidir. Başvurunu:
- Noter, KEP ya da iadeli taahhütlü posta gibi ispatlanabilir bir yolla yap.
- Gerçekten işe dönmek istediğini açıkça belirt. Sadece tazminat almak için yapılan, samimi olmayan başvurular, mahkemeler tarafından geçersiz sayılabilir.
Kısaca yapılacaklar
- İş yerindeki işçi sayısını, kıdemini ve sözleşmenin türünü kontrol et.
- Fesih bildirimini ve fesih sebebini gösteren belgeleri sakla.
- Fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvur.
- Anlaşma olmazsa iki hafta içinde iş mahkemesinde dava aç.
- Karar kesinleşince on iş günü içinde işverene işe başlamak için başvur.
En çok sorulan sorular
İşe iade davası için hangi şartlar gerekir?
İş yerinde en az 30 işçi, en az altı aylık kıdem, belirsiz süreli sözleşme ve üst düzey yönetici olmamak.
İşe iade için ilk adım nedir?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmaktır; bu süre hak düşürücüdür.
Arabuluculukta anlaşamazsak ne yapmalıyım?
Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açmalısın.
Hangi sebepler geçerli fesih sayılmaz?
Sendika üyeliği, hamilelik, şikâyette bulunma ve kısa süreli hastalık devamsızlığı gibi sebepler.
Davayı kazanırsam ne yapmalıyım?
Kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmelisin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.