İşten Ayrılınca Rakip Firmada Çalışabilir miyim? Rekabet Yasağı
İşe girerken imzaladığın sözleşmede "İşten ayrıldıktan sonra iki yıl boyunca aynı sektörde çalışmayacağım" gibi bir madde varsa, bu madde rekabet yasağı sözleşmesidir. Peki bu madde her durumda geçerli mi? İşten ayrıldıktan sonra rakip bir firmada çalışırsan ne olur? Bu rehberde rekabet yasağı sözleşmesinin şartlarını ve sınırlarını anlatıyoruz.
Rekabet yasağı nedir?
Rekabet yasağı, işçinin iş ilişkisi sona erdikten sonra, belirli bir süre ve bölgede işverenle rekabet etmemeyi, yani rakip bir işletmede çalışmamayı ya da rakip bir iş kurmamayı üstlendiği anlaşmadır (TBK md. 444).
Geçerlilik şartları
Rekabet yasağının geçerli olabilmesi için şu şartlar gerekir:
Yazılı olmalı
Rekabet yasağı sözleşmesi yazılı olarak yapılmalıdır. Sözlü olarak kararlaştırılan bir rekabet yasağı geçersizdir.
Ergin bir işçiyle yapılmalı
Sözleşme, sözleşmeyi yaptığı sırada ergin olan, yani on sekiz yaşını doldurmuş bir işçiyle yapılmalıdır.
İşçinin özel bilgilere erişimi olmalı
Rekabet yasağı, ancak iş ilişkisi işçiye müşteri çevresi hakkında bilgi edinme ya da üretim sırlarına veya işverenin yaptığı işlere ilişkin bilgilere erişme imkânı sağlıyorsa ve bu bilgilerin kullanılması işverene önemli bir zarar verebilecekse geçerlidir.
Örneğin bir satış müdürü ya da yazılım geliştiricisi için rekabet yasağı geçerli olabilirken, bu tür bilgilere erişimi olmayan bir işçi için geçersiz sayılabilir.
Sınırlar
Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye sokacak şekilde düzenlenemez (TBK md. 445). Yasak şu açılardan uygun şekilde sınırlandırılmalıdır:
- Yer bakımından: Örneğin "Türkiye'nin her yerinde" gibi çok geniş bir bölge yerine, işverenin faaliyet gösterdiği şehir ya da bölge.
- Zaman bakımından: Rekabet yasağının süresi, özel durumlar dışında iki yılı aşamaz.
- İş türü bakımından: Yasak, yalnızca işverenin faaliyet gösterdiği iş türüyle sınırlı olmalıdır.
Sözleşmedeki yasak aşırı geniş tutulduysa, hâkim bütün durumları değerlendirerek yasağı uygun bir ölçüde sınırlandırabilir. Ayrıca hâkim, işverenin rekabet yasağı karşılığında bir edim üstlenip üstlenmediğini de dikkate alır.
Rekabet yasağı ne zaman sona erer?
Rekabet yasağı şu durumlarda sona erer (TBK md. 447):
- İşverenin, yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararının kalmadığı belirlenirse.
- İşveren, iş sözleşmesini işçinin bir kusuru olmadan, haklı bir sebep olmaksızın feshederse.
- İşçi, iş sözleşmesini işverenden kaynaklanan haklı bir sebeple feshederse. Örneğin maaşının ödenmemesi ya da sigortasının yatırılmaması gibi.
Yani işveren seni haksız yere işten çıkardıysa, kural olarak rekabet yasağına uymak zorunda değilsin.
Rekabet yasağını ihlal edersen
Geçerli bir rekabet yasağını ihlal edersen (TBK md. 446):
- İşverenin bu yüzden uğradığı zararı karşılaman gerekir.
- Sözleşmede cezai şart kararlaştırıldıysa, cezai şartı ödeyerek yasaktan kurtulabilirsin. Ancak uğranılan zarar daha fazlaysa, işveren aşan kısmı da isteyebilir.
- Sözleşmede yazılı olarak açıkça kararlaştırıldıysa ve işverenin menfaatleri bunu gerektiriyorsa, işveren cezai şart ve tazminatın yanında rekabete aykırı davranışına son verilmesini de isteyebilir.
Cezai şartın miktarı çok yüksekse, hâkim bu miktarı indirebilir.
Uyuşmazlık olursa
Rekabet yasağından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olup olmadığını uyuşmazlığın türüne göre kontrol et.
Kısaca yapılacaklar
- İş sözleşmende rekabet yasağı maddesi olup olmadığını kontrol et.
- Yasağın yazılı, ergin olarak imzalanmış ve süre, yer, iş türü bakımından sınırlı olup olmadığına bak.
- İşten nasıl ayrıldığını belgele; haksız fesih ya da haklı nedenle istifa yasağı sona erdirebilir.
- Yeni işe başlamadan önce yasağın kapsamını değerlendir.
- Cezai şart istenirse aşırı olup olmadığını değerlendir.
En çok sorulan sorular
Rekabet yasağı sözleşmesi her durumda geçerli mi?
Hayır. Yazılı yapılmalı, işçi ergin olmalı ve işçinin müşteri çevresine ya da iş sırlarına erişimi bulunmalıdır.
Rekabet yasağı en fazla kaç yıl olabilir?
Özel durumlar dışında iki yılı aşamaz.
"Türkiye'nin her yerinde" yazan yasak geçerli mi?
Aşırı geniş tutulan yasağı hâkim yer, zaman ve iş türü bakımından uygun ölçüde sınırlandırabilir.
İşveren beni haksız çıkardıysa yasağa uymalı mıyım?
Kural olarak hayır. İşveren haklı sebep olmadan feshettiyse rekabet yasağı sona erer.
Maaşım ödenmediği için ayrıldım, yasak devam eder mi?
Hayır. İşverenden kaynaklanan haklı bir sebeple feshettiysen rekabet yasağı sona erer.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.