İstinafa Gidince İcra Durur mu? Tehiri İcra ve Karar Bozulunca Paranın İadesi
Aleyhine bir mahkeme kararı çıktı ve karşı taraf, karar kesinleşmeden icra takibi başlattı. Sen kararı istinafa veya temyize götürdün. "Üst mahkemeye gidince icra durur mu? Teminat yatırmam gerekir mi? Karar bozulursa ödediğim parayı geri alabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde ilamlı icrada icranın geri bırakılmasını ve kararın bozulması halinde icranın iadesini anlatıyoruz.
Kesinleşmemiş karar icraya konulabilir mi?
Para alacaklarına ilişkin mahkeme kararları, kural olarak kesinleşmeden de icra takibine konulabilir. Yani istinaf veya temyiz yoluna gitmen, kendiliğinden icrayı durdurmaz.
Bazı kararlar ise kesinleşmeden icra edilemez; örneğin aile hukukuna ve taşınmaz mülkiyetine ilişkin kararlar. Bunu Hakkını Sor'daki ilamlı icra rehberinde bulabilirsin.
İcranın geri bırakılması (tehiri icra)
İlama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu, icranın durdurulmasını isteyebilir. Bunun için şu teminatlardan birini göstermesi gerekir:
- Hükmolunan para veya eşyanın resmi bir mercie depo edildiğini ispat etmek
- Hükmolunan para veya eşya değerinde, icra mahkemesinin kabul edeceği taşınır veya taşınmaz rehni göstermek
- Hisse senedi veya tahvil göstermek
- Geçerli bir banka teminat mektubu (banka kefaleti) vermek
- Hükmolunan para ve eşyayı karşılayacak malının zaten haczedilmiş olması
Uygulamada en sık banka teminat mektubu veya nakit depo yöntemi kullanılır.
Nasıl yapılır?
- İstinaf veya temyiz başvurunu yaptıktan sonra icra dairesine başvur.
- İcra müdürü, icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı alman için sana uygun bir süre verir. Bu süre ancak zorunluluk halinde uzatılabilir.
- Teminatı göster ve icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı al.
- Karar, hükmü veren mahkemeye ve icra dairesine bildirilir.
Devlet veya adli yardımdan yararlanan kişiler için teminat gösterme zorunluluğu yoktur. Adli yardımı Hakkını Sor'daki adli yardım rehberinde bulabilirsin.
Nafaka kararlarında icranın geri bırakılması için süre verilmez. Yani nafaka kararı, istinaf veya temyize gidilse bile icra edilmeye devam eder.
Üst mahkeme kararından sonra teminat ne olur?
- Bölge adliye mahkemesi başvurunu haklı bulursa, teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar verir.
- Yargıtay kararı bozarsa, bozmadan sonra davayı yeniden inceleyecek mahkeme, bozmanın niteliğine göre teminatın geri verilip verilmeyeceğine kesin olarak karar verir.
- Bölge adliye mahkemesi başvurunu kesin olarak esastan reddeder veya Yargıtay kararı onarsa, teminattaki para alacaklının istemi üzerine ona ödenir. Mal ve haklar paraya çevrilir.
- Bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararına karşı temyiz yolu açıksa, temyiz süresi dolana kadar icranın geri bırakılması kararının etkisi devam eder.
İlam alacaklısının teminat üzerinde öncelik hakkı vardır.
Karar bozulursa icra durur
Bir mahkeme kararı bölge adliye mahkemesince kaldırılır veya Yargıtayca bozulursa, o karara dayanan icra işlemleri olduğu yerde durur. Yani yeni haciz konulamaz, satış yapılamaz.
Ancak durma, daha önce yapılmış işlemleri kendiliğinden geri almaz. Örneğin konulmuş hacizler, kararın sonucuna kadar yerinde kalabilir.
Ödediğin parayı geri alabilir misin? İcranın iadesi
Karar icra edildikten, yani sen ödemeyi yaptıktan veya malın satıldıktan sonra:
- Karar bölge adliye mahkemesince kaldırılır veya yeniden esas hakkında karar verilir ya da Yargıtayca bozulursa ve
- Hiç veya o kadar borcun olmadığı kesin bir ilamla ortaya çıkarsa,
ayrıca dava açmana gerek kalmadan icra tamamen veya kısmen eski haline iade edilir. Yani alacaklıya ödenen para sana geri ödenir.
Burada önemli nokta, borçlu olmadığının veya daha az borçlu olduğunun kesin bir ilamla, yani kesinleşmiş bir kararla tespit edilmesidir. Yalnızca bozma kararı yeterli değildir; bozmadan sonra verilen yeni kararın kesinleşmesi gerekir.
Üçüncü kişilerin iyi niyetle kazandıkları haklar korunur. Örneğin icra ihalesinde evini iyi niyetle satın alan kişiden ev geri alınamaz; bu durumda bedelin iadesi söz konusu olur.
İade nasıl istenir?
- Kesinleşmiş yeni kararla icra dairesine başvur.
- İcra dairesinden, alacaklıya ödenen paranın sana iadesi için işlem yapılmasını iste.
- Alacaklı parayı iade etmezse, aynı dosyadan veya yeni bir takiple ona karşı icra yoluna gidebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Kesinleşmemiş karar için icra takibi başlatıldıysa, istinaf veya temyiz başvurunu yap.
- İcranın durması için teminat göster ve icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı al.
- Adli yardımdan yararlanıyorsan teminat göstermek zorunda olmadığını bil.
- Nafaka kararlarında icranın geri bırakılamayacağını unutma.
- Karar bozulursa icra dairesine bildir ve işlemlerin durmasını sağla.
- Yeni karar kesinleşince ödediğin paranın iadesini icra dairesinden iste.
Dayanak mevzuat
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 36: İlama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu, hükmolunan para veya eşyanın depo edildiğini ispat eder ya da icra mahkemesince kabul edilecek rehin, esham, tahvilat veya banka kefaleti gösterir yahut malı haczedilmiş bulunursa, icranın geri bırakılması kararı almak üzere kendisine süre verilir; Devlet veya adli yardımdan yararlanan kişi teminat göstermez; nafaka hükümlerinde süre verilemez.
- 2004 sayılı Kanun m. 36: Bölge adliye mahkemesince başvurunun kesin olarak esastan reddi veya Yargıtayca hükmün onanması halinde teminata konu para alacaklıya ödenir; temyiz yolu açıksa temyiz süresi dolana kadar icranın geri bırakılması kararının etkisi devam eder.
- 2004 sayılı Kanun m. 40/1: Bir ilamın bölge adliye mahkemesince kaldırılması veya temyizen bozulması icra işlemlerini olduğu yerde durdurur.
- 2004 sayılı Kanun m. 40/2: İlam icra edildikten sonra kaldırılır veya bozulur ve aleyhine icra takibi yapılan kişinin hiç veya o kadar borcu olmadığı kesin bir ilamla tahakkuk ederse, ayrıca hükme gerek kalmaksızın icra tamamen veya kısmen eski haline iade olunur; üçüncü kişilerin iyi niyetle kazandıkları haklar saklıdır.
En çok sorulan sorular
İstinafa gidince icra durur mu?
Kendiliğinden durmaz. Teminat göstererek icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı alman gerekir.
Tehiri icra için ne kadar teminat gerekir?
Hükmolunan para veya eşya değeri kadar teminat gerekir. Nakit depo, banka teminat mektubu, rehin veya haczedilmiş mal gösterilebilir.
Nafaka kararında icra durdurulabilir mi?
Hayır. Nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için süre verilmez.
Karar bozuldu, ödediğim parayı geri alabilir miyim?
Bozmadan sonra hiç veya o kadar borcun olmadığı kesin bir kararla tespit edilirse, ayrıca dava açmadan icra eski haline iade edilir ve paran geri ödenir.
Evim icrada satıldı, karar bozuldu. Evimi geri alabilir miyim?
Evi iyi niyetle satın alan üçüncü kişinin hakkı korunur. Bu durumda ev yerine bedelin iadesi söz konusu olur.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.