İşveren Eğitim Masrafını veya Cezai Şartı İsteyebilir mi?
İşveren sana bir eğitim aldırdı ve şimdi işten ayrılmak istediğinde "Eğitim masraflarını öde" ya da "Sözleşmedeki cezai şartı öde" diyor. Bu taleplerin her zaman haklı olmadığını bilmen gerekir. Bu rehberde iş sözleşmelerindeki eğitim gideri iadesi ve cezai şart maddelerini anlatıyoruz.
İşçi aleyhine cezai şart geçersizdir
İş sözleşmelerine işçi aleyhine konulan cezai şartlar geçersizdir (TBK md. 420). Örneğin sözleşmede "İşçi iki yıl dolmadan istifa ederse işverene şu kadar ceza öder" gibi bir madde varsa ve bu madde yalnızca işçiyi bağlıyorsa, geçerli değildir.
Bu yüzden sözleşmendeki cezai şart maddesini imzalamış olsan bile, yalnızca işçi aleyhine düzenlenmişse ödemek zorunda değilsin.
Eğitim gideri iadesi farklıdır
Eğitim gideri iadesi, cezai şarttan farklıdır. İşveren, sana özel bir eğitim aldırdıysa ve bunun için gerçek bir masraf yaptıysa, belirli şartlarla bu masrafın bir kısmını senden isteyebilir. Mahkemeler bu tür maddeleri şu şartlarla geçerli kabul edebilir:
Sözleşmede açıkça yazılı olmalı
Eğitim giderinin iadesi, iş sözleşmesinde ya da eğitimden önce imzalanan ayrı bir sözleşmede açıkça kararlaştırılmış olmalıdır. Sonradan, işten ayrılırken bu konuda bir belge imzalatılması şüpheyle karşılanır.
Gerçek bir masraf olmalı
İstenebilecek tutar, işverenin eğitim için gerçekten yaptığı masrafla sınırlıdır. İşveren masrafı belgeleriyle göstermek zorundadır. Gerçek masrafı aşan tutarlar, cezai şart niteliğine dönüşebilir.
Mesleki gelişime katkı sağlamalı
Eğitim, sana iş piyasasında da kullanabileceğin bir nitelik kazandırmalıdır. Örneğin bir sertifika programı, yurt dışı eğitimi ya da pilotluk eğitimi gibi.
Buna karşılık şu eğitimlerin masrafı senden istenemez:
- İş sağlığı ve güvenliği eğitimi gibi, işverenin kanunen vermek zorunda olduğu eğitimler.
- İşe alıştırma eğitimi gibi, yalnızca o işyerinde işini yapabilmen için verilen eğitimler.
- İş yerinin kendi ürünleri ya da sistemleri hakkındaki iç eğitimler.
Süreyle orantılı olmalı
Sözleşmede genellikle "Eğitimden sonra belirli bir süre çalışmazsan masrafı iade edersin" gibi bir şart bulunur. Bu durumda, çalıştığın süre oranında masraf azaltılmalıdır. Örneğin üç yıl çalışma şartı varken iki yıl çalıştıysan, kalan bir yıla düşen kısım istenebilir.
Hangi durumlarda iade gerekmez?
- İşveren seni işten çıkardıysa.
- Maaşının ödenmemesi, sigortanın yatırılmaması ya da mobbing gibi işverenden kaynaklanan haklı bir sebeple istifa ettiysen.
- Sözleşmede kararlaştırılan çalışma süresini tamamladıysan.
Maaşından kesilemez
İşveren, eğitim giderini senin rızan olmadan maaşından, kıdem tazminatından ya da diğer alacaklarından kesemez. Eğitim giderini istiyorsa, bunun için ayrıca talepte bulunmalı ve gerekirse dava açmalıdır.
İşten ayrılırken "Eğitim masrafını kabul ediyorum" ya da "Alacağımdan mahsup edilmesine onay veriyorum" gibi bir belge imzalaman istenirse, imzalamadan önce dikkatlice oku.
Senet imzalattıysa
Bazı işverenler eğitimden önce işçiye boş ya da miktarı yazılı bir senet imzalatır. Bu senet sonradan icra takibine konu edilirse, senedin eğitim gideri teminatı olarak verildiğini ve gerçek masrafı aştığını ileri sürerek itiraz edebilir ya da menfi tespit davası açabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Sözleşmendeki cezai şart ve eğitim gideri maddelerini dikkatlice oku.
- Cezai şart yalnızca işçi aleyhine düzenlenmişse geçersiz olduğunu bil.
- İşverenden eğitim masrafının belgelerini iste.
- Çalıştığın süreye göre istenebilecek tutarı hesapla.
- İşten ayrılırken mahsup ya da borç kabul belgesi imzalamadan önce dikkatli ol.
- Uyuşmazlık olursa arabulucuya, ardından iş mahkemesine başvur.
En çok sorulan sorular
İşçi aleyhine konulan cezai şart geçerli mi?
Hayır. İş sözleşmesine yalnızca işçi aleyhine konulan cezai şart geçersizdir; imzalamış olsan bile ödemek zorunda değilsin.
İşveren eğitim masrafını hangi şartlarla isteyebilir?
Önceden yazılı olarak kararlaştırılmış olmalı, gerçek ve belgelenmiş bir masraf olmalı ve eğitim sana piyasada kullanabileceğin bir nitelik kazandırmalı.
Hangi eğitimlerin masrafı benden istenemez?
İş sağlığı ve güvenliği gibi zorunlu eğitimler, işe alıştırma eğitimleri ve iş yerinin kendi sistemleri hakkındaki iç eğitimler.
İşveren beni çıkardıysa eğitim masrafını öder miyim?
Hayır. İşveren seni çıkardıysa ya da haklı bir sebeple ayrıldıysan iade gerekmez.
İşveren eğitim masrafını maaşımdan kesebilir mi?
Hayır. Rızan olmadan maaşından, kıdem tazminatından ya da diğer alacaklarından kesemez; ayrıca talep etmesi gerekir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.