İşveren Hangi Durumlarda Tazminatsız İşten Çıkarabilir? 25/ıı ve Haklı Fesih
İşveren seni "derhal" işten çıkardığını söyledi ve kıdem tazminatı ödemeyeceğini belirtti. Ya da işveren olarak bir çalışanının ağır bir kusurla karşılaştın ve ne yapacağını bilmiyorsun. "İşveren hangi durumlarda tazminatsız işten çıkarabilir? 25/II nedir? Haksız yere çıkarıldıysam ne yapmalıyım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkını anlatıyoruz.
Haklı nedenle derhal fesih nedir?
Kural olarak işveren işçiyi çıkarırken ihbar süresine uymalı, en az bir yıllık kıdemi olan işçiye kıdem tazminatı ödemelidir. Ancak kanunda sayılan bazı hallerde işveren iş sözleşmesini ihbar süresi beklemeden hemen feshedebilir.
Bu hallerin hepsinde ihbar tazminatı ödenmez. Kıdem tazminatı ise yalnızca ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış nedeniyle yapılan fesihte ödenmez. Sağlık ve zorlayıcı nedenlerle yapılan fesihte kıdem tazminatı yine ödenir.
Sağlık nedenleri
- İşçinin kendi kastından, düzensiz yaşayışından veya içkiye düşkünlüğünden kaynaklanan bir hastalık ya da engellilik nedeniyle üst üste üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla işe gelmemesi
- İşçinin hastalığının tedavi edilemeyecek nitelikte olduğunun ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun sağlık kurulunca tespit edilmesi
Bunların dışındaki hastalık, kaza, doğum ve gebelik hallerinde işveren hemen fesih yapamaz. İşçinin ihbar süresi altı hafta aştıktan sonra fesih hakkı doğar. Bunu Hakkını Sor'daki hastalık nedeniyle fesih rehberinde bulabilirsin.
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı haller (25/II)
Uygulamada "25/II" denilen ve kıdem tazminatının ödenmediği haller şunlardır:
- İşe girerken gerekli niteliklere sahip olduğunu söyleyerek veya gerçeğe aykırı bilgi vererek işvereni yanıltmak
- İşverene veya ailesine hakaret etmek, onur kırıcı davranışlarda bulunmak ya da işveren hakkında asılsız ihbar ve suçlamalarda bulunmak
- İşverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunmak
- İşverene, ailesine veya başka bir işçiye sataşmak; işe sarhoş veya uyuşturucu almış olarak gelmek ya da işyerinde bunları kullanmak
- Güveni kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işyerinin sırlarını açıklamak gibi doğruluk ve bağlılığa aykırı davranmak
- İşyerinde yedi günden fazla hapis cezası gerektiren ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemek
- İzin almadan veya haklı bir neden olmadan üst üste iki iş günü, bir ay içinde iki kez tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda toplam üç iş günü işe gelmemek
- Hatırlatıldığı halde görevini yapmamakta ısrar etmek
- Kendi isteği veya ihmaliyle iş güvenliğini tehlikeye düşürmek ya da işyeri eşyasına otuz günlük ücretiyle ödeyemeyeceği kadar zarar vermek
Devamsızlık nedeniyle fesih Hakkını Sor'daki devamsızlık rehberinde ayrıntılı anlatılmaktadır.
Zorlayıcı nedenler ve tutukluluk
- İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir neden ortaya çıkarsa
- İşçi gözaltına alınır veya tutuklanır ve devamsızlığı ihbar süresini aşarsa
Bu hallerde de işveren derhal fesih yapabilir; ancak kıdem tazminatı ödenir. Tutuklanan işçinin durumunu Hakkını Sor'daki tutuklanan işçinin işten çıkarılması rehberinde bulabilirsin.
Süre sınırı: Altı iş günü
İşveren ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışa dayanarak fesih yapacaksa, bu davranışı öğrendiği günden itibaren altı iş günü içinde feshetmelidir. Her halde olayın üzerinden bir yıl geçtiyse fesih yapılamaz. Ancak işçi olaydan maddi çıkar sağladıysa, örneğin hırsızlık veya zimmet varsa, bir yıllık sınır uygulanmaz.
Altı iş günü geçtikten sonra yapılan fesih haklı nedene dayanmamış sayılır. Bu durumda işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanabilir.
İşçiysen: Savunma ve çıkış kodu
İşveren davranışların nedeniyle fesih yapacaksa senden savunma isteyebilir. Savunma hakkını Hakkını Sor'daki işveren savunma istedi rehberinde bulabilirsin.
İşveren 25/II nedeniyle fesih yaparsa SGK'ya "29" çıkış koduyla bildirir. Bu kod işsizlik ödeneği almanı engeller. Kodun haksız girildiğini düşünüyorsan Hakkını Sor'daki SGK çıkış kodu rehberine bak.
Haksız yere çıkarıldıysan
İşverenin gösterdiği neden gerçek değilse veya altı iş günlük süre geçirilmişse:
- Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı talep edebilirsin.
- İş güvencesi kapsamındaysan, yani en az otuz işçinin çalıştığı bir işyerinde en az altı aylık kıdemin varsa, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade isteyebilirsin. Bunu Hakkını Sor'daki işe iade davası rehberinde bulabilirsin.
- Diğer alacakların için de önce arabulucuya başvurman gerekir.
Feshin haklı nedene dayandığını ispat yükü işverendedir.
Kısaca yapılacaklar
- Fesih bildirimini yazılı iste ve gerekçesini oku.
- Gösterilen nedenin kanundaki hallerden birine uyup uymadığına bak.
- Feshin, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü içinde yapılıp yapılmadığını kontrol et.
- SGK çıkış kodunu e-Devlet'ten kontrol et.
- Fesih haksızsa kıdem, ihbar ve diğer alacakların için arabulucuya başvur.
- İş güvencen varsa işe iade için bir aylık süreyi kaçırma.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/I: İşçinin kendi kusurundan doğan hastalık nedeniyle üç iş günü üst üste veya ayda beş iş gününden fazla devamsızlığı ya da tedavisi mümkün olmayan ve çalışmasında sakınca bulunan hastalığı işverene derhal fesih hakkı verir; diğer hastalık, kaza, doğum ve gebelik hallerinde fesih hakkı bildirim süresinin altı hafta aşılmasından sonra doğar.
- 4857 sayılı Kanun m. 25/II: İşvereni yanıltma, hakaret, cinsel taciz, sataşma, işe sarhoş gelme, güveni kötüye kullanma, hırsızlık, işyerinde yedi günden fazla hapis cezası gerektiren suç, izinsiz devamsızlık, görev yapmamakta ısrar ve iş güvenliğini tehlikeye düşürme işverene derhal fesih hakkı verir.
- 4857 sayılı Kanun m. 25/III-IV: İşçiyi bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı sebep ve gözaltı veya tutukluluk nedeniyle devamsızlığın bildirim süresini aşması işverene derhal fesih hakkı verir; işçi feshin bu sebeplere uymadığını yargı yoluyla ileri sürebilir.
- 4857 sayılı Kanun m. 26: Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallere dayanan fesih hakkı öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her halde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılır; işçi olaydan maddi çıkar sağlamışsa bir yıllık süre uygulanmaz.
- 1475 sayılı İş Kanunu m. 14/1: İşveren tarafından ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı haller dışındaki sebeplerle yapılan fesihte en az bir yıllık kıdemi olan işçiye kıdem tazminatı ödenir.
En çok sorulan sorular
25/II ile çıkarılan işçi kıdem tazminatı alır mı?
Hayır. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış nedeniyle yapılan haklı fesihte kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez. Ancak feshin haklı olduğunu işveren ispat etmelidir.
İşveren kaç gün içinde fesih yapmalı?
Davranışı öğrendiği günden itibaren altı iş günü içinde. Bu süre geçtikten sonra o olaya dayanarak haklı fesih yapamaz.
Kaç gün işe gitmezsem işten çıkarılırım?
İzin almadan veya haklı bir neden olmadan üst üste iki iş günü, bir ayda iki kez tatil sonrası iş günü ya da bir ayda toplam üç iş günü işe gitmemek derhal fesih nedenidir.
Sağlık nedeniyle çıkarılırsam kıdem alır mıyım?
Evet. Sağlık ve zorlayıcı nedenlerle yapılan fesihte kıdem tazminatı ödenir; yalnızca ihbar tazminatı ödenmez.
Haksız yere 29 koduyla çıkarıldım, ne yapmalıyım?
Arabulucuya başvurarak kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer alacaklarını talep et; iş güvencen varsa bir ay içinde işe iade için başvur.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.