İşveren Maaşımdan Kesinti Yapabilir mi? Ücret Kesme Cezası
İşe geç kaldığın için, bir malzemeyi kırdığın için ya da bir hata yaptığın için işverenin maaşından kesinti yaptıysa, bu kesintinin yasal olup olmadığını bilmen gerekir. İşverenin maaştan istediği gibi kesinti yapma hakkı yoktur. Bu rehberde ücret kesme cezasının ve maaştan yapılan diğer kesintilerin kurallarını anlatıyoruz.
Ücret kesme cezası nedir?
Ücret kesme cezası, işverenin işçiye disiplin cezası olarak ücretinden kesinti yapmasıdır. Kanun bu cezayı sıkı şartlara bağlamıştır (4857 s.K. md. 38).
Hangi şartlarda verilebilir?
Sözleşmede gösterilmiş olmalı
İşveren, ancak toplu iş sözleşmesinde ya da iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle ücret kesme cezası verebilir. Sözleşmede yazmayan bir sebeple ücretinden kesinti yapılamaz.
Hemen bildirilmeli
Ücretinden kesilen tutar, kesinti sebebiyle birlikte sana hemen bildirilmelidir. Bordronda açıklama olmadan yapılan kesintiler hukuka aykırıdır.
Sınırı aşmamalı
Ücret kesme cezası olarak, bir ayda iki gündelik ücretinden fazla kesinti yapılamaz. Parça başı ya da yapılan işe göre ücret alıyorsan, iki günlük kazancından fazlası kesilemez.
Kesilen para işverene kalmaz
Ücret kesme cezası olarak kesilen paralar işverenin cebine girmez. Bu paralar, işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere, ilgili bakanlık tarafından belirlenen hesaba yatırılmalıdır.
Verdiğin zarar için kesinti
İş sırasında bir makineyi bozduysan ya da bir malzemeyi kırdıysan, işveren bu zararı ödemeni isteyebilir. Ancak bunu doğrudan maaşından kesemez:
- İşveren, senden olan alacağını senin rızan olmadan ücret alacağınla takas edemez (TBK md. 407).
- Yalnızca kasten verdiğin tespit edilen zararlar, ücretinin haczedilebilecek kısmı kadar takas edilebilir.
Yani kazayla ya da hafif bir dikkatsizlikle verdiğin bir zarar için işveren, senin rızan olmadan maaşından kesinti yapamaz. Zararın tazmini için işverenin ayrıca dava açması gerekir.
Kesintiye rıza gösterdiğine dair bir belge imzalaman istenirse, imzalamadan önce dikkatlice oku. İmzaladığın belge, kesintiyi kabul ettiğin anlamına gelebilir.
İşe geç kalma ve devamsızlık
İşe geç kaldığın ya da gelmediğin süreler için işveren, çalışmadığın sürenin ücretini ödemeyebilir. Bu bir ceza değil, çalışılmayan sürenin ücretidir. Ancak geç kaldığın birkaç dakika için tam günlük ücretinin kesilmesi gibi, çalışmadığın süreyi aşan kesintiler ücret kesme cezası sayılır ve yukarıdaki sınırlara tabidir.
Avans ve borç kesintileri
İşverenden avans ya da borç aldıysan, bunun maaşından taksitler hâlinde kesilmesi konusunda anlaşabilirsiniz. Bu kesintiler disiplin cezası değildir. Ancak kesintilerin anlaşmaya uygun yapıldığını bordrondan kontrol et.
Haksız kesinti yapıldıysa ne yapabilirsin?
Bordronu kontrol et
Her ay maaş bordronu iste ve kesintileri incele. Hangi kesintinin neden yapıldığını işverenden yazılı olarak sor.
İş müfettişliğine şikâyet
Kanuna aykırı ücret kesintileri için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bağlı iş teftiş birimlerine ya da CİMER üzerinden şikâyette bulunabilirsin. Kanuna aykırı kesinti yapan işverene idari para cezası verilebilir.
Kesilen ücreti geri iste
Haksız olarak kesilen ücretini işverenden geri isteyebilirsin. İşveren ödemezse, önce arabulucuya başvurman, anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açman gerekir. Ücret alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Haklı nedenle fesih
İşverenin sürekli olarak haksız kesintiler yapması, ücretinin kanuna uygun ödenmemesi anlamına gelebilir. Bu durumda iş sözleşmeni haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını talep etmen gündeme gelebilir.
Kısaca yapılacaklar
- Her ay maaş bordronu iste ve kesintileri kontrol et.
- Kesintinin sebebini işverenden yazılı olarak sor.
- Kesinti için rıza belgesi imzalamadan önce dikkatlice oku.
- Kanuna aykırı kesintileri iş teftişine ya da CİMER'e şikâyet et.
- Kesilen ücretini geri almak için arabulucuya, ardından iş mahkemesine başvur.
En çok sorulan sorular
İşveren disiplin cezası olarak maaşımdan kesinti yapabilir mi?
Ancak toplu iş sözleşmesinde ya da iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle ve kesinti sebebi sana hemen bildirilerek yapabilir.
Ücret kesme cezası en fazla ne kadar olabilir?
Bir ayda iki gündelik ücretinden fazla kesinti yapılamaz.
Kesilen para işverene mi kalır?
Hayır. Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için bakanlığın belirlediği hesaba yatırılır.
Kırdığım bir malzemenin bedeli maaşımdan kesilebilir mi?
Rızan olmadan kesilemez; yalnızca kasten verdiğin zararlar sınırlı ölçüde takas edilebilir, aksi hâlde işverenin dava açması gerekir.
İşe geç kaldığım saatlerin ücreti kesilebilir mi?
Çalışmadığın sürenin ücreti ödenmeyebilir, bu bir ceza değildir; ancak gerçekten çalışmadığın süreyi aşan kesinti yapılamaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.