İşveren Sendikadan İstifa Etmem İçin Baskı Yapıyor: Sendikal Hakların Engellenmesi Suçu
Sendikaya üye oldun ve kısa süre sonra işyerinde baskı başladı. Müdür "Sendikadan istifa etmezsen seni işten atarız, başına iş açarız" diyerek seni tehdit ediyor ya da sendika temsilcilerinin işyerine girmesi zorla engelleniyor. Belki de tam tersi, birileri seni istemediğin bir sendikaya üye olman için zorluyor. "Bu baskı suç mu, kime şikayet edebilirim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçunu ve haklarını korumak için atabileceğin adımları anlatıyoruz.
Sendika üyeliği serbesttir
Sendikaya üye olmak da olmamak da senin kararındır. Kanuna göre:
- Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz.
- İşçi, sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
- İşe alınman, belli bir sendikaya girme veya girmeme şartına bağlanamaz.
- Sendikaya üye olduğun, iş saatleri dışında veya işverenin izniyle iş saatlerinde sendikal faaliyete katıldığın için işten çıkarılamazsın ve farklı muamele göremezsin.
Sendikaya üyelik ve üyelikten çekilme e-Devlet üzerinden yapılır.
Sendikal hakların engellenmesi suçu nedir?
Türk Ceza Kanunu iki ayrı davranışı suç olarak düzenler.
Kişiye yönelik baskı:
- Bir kişiyi sendikaya üye olmaya veya olmamaya,
- Sendikanın faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya,
- Sendikadan veya sendika yönetimindeki görevinden ayrılmaya,
zorlamak amacıyla cebir veya tehdit kullanan kişiye altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
Sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi:
Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi halinde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Örneğin sendika toplantısının zorla dağıtılması veya sendika bürosunun kullanılmasının zorla engellenmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.
Bu suçlar şikayete bağlı değildir; savcılık öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.
Cebir veya tehdit ne demek?
Suçun birinci şekli için baskının cebir veya tehdit içermesi gerekir:
- Cebir: Fiziksel güç kullanmak, örneğin seni itmek, tutmak veya zorla bir yere götürmek.
- Tehdit: Sana veya yakınlarına zarar verileceğini söyleyerek korkutmak.
Yalnızca "sendikadan çıkarsan iyi olur" gibi tavsiye niteliğindeki sözler her zaman suç oluşturmayabilir. Ancak bu tür baskılar iş hukuku bakımından sendikal ayrımcılık sayılabilir ve tazminat hakkı doğurabilir.
İş hukukundaki hakların ayrıca saklıdır
Ceza davası bir yana, sendikal nedenle işten çıkarılırsan veya ayrımcılığa uğrarsan işverenden en az bir yıllık ücretin tutarında sendikal tazminat isteyebilirsin. Sendikal nedenle iş sözleşmen feshedildiyse işe iade davası açma hakkın da vardır.
Sendikal tazminat ve işe iade süreçleri için Hakkını Sor'daki sendika üyeliği rehberine bakabilirsin.
Ayrıca işçiyi kanuna aykırı şekilde sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlayanlara Sendikalar Kanunu uyarınca her bir üyelik için idari para cezası da verilir.
Baskıya uğrarsan ne yapmalısın?
- Tehdit içeren mesajların, e-postaların ve ses kayıtlarının ekran görüntülerini sakla.
- Baskıya tanık olan iş arkadaşlarının adlarını not et.
- Fiziksel saldırıya uğradıysan hemen hastaneden doktor raporu al.
- Üye olduğun sendikaya durumu yazılı olarak bildir; sendikanın hukuk birimi sana destek olabilir.
- Cumhuriyet başsavcılığına şikayet dilekçesi ver.
- Baskıyla e-Devlet üzerinden istifa ettirildiysen bu durumu da şikayetine yaz.
Kısaca yapılacaklar
- Sendikaya üye olmanın ve üyelikten ayrılmanın senin kararın olduğunu bil.
- Tehdit ve baskının delillerini, tanıkları ve doktor raporunu topla.
- Sendikana yazılı bildirimde bulun.
- Savcılığa şikayet dilekçesi ver.
- İşten çıkarıldıysan sendikal tazminat ve işe iade haklarını değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 118: Bir kimseyi sendikaya üye olmaya veya olmamaya, faaliyetlere katılmaya veya katılmamaya, sendikadan veya yönetimdeki görevinden ayrılmaya zorlamak için cebir veya tehdit kullanana altı aydan iki yıla; sendikanın faaliyetlerini cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla engelleyene bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m. 17: Sendikaya üye olmak serbesttir, kimse üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz; üyelik e-Devlet üzerinden kazanılır.
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m. 19: İşçi veya işveren sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlanamaz; çekilme e-Devlet üzerinden bildirilir.
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m. 25: Sendikal nedenle işe almama, ayrım yapma veya işten çıkarma yasaktır; aykırılıkta işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m. 78: Kanuna aykırı olarak üye kaydedenler ile işçiyi üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlayanlara her bir üyelik için idari para cezası verilir.
En çok sorulan sorular
İşveren sendikadan istifa etmem için beni tehdit edebilir mi?
Hayır. Sendikadan ayrılmaya zorlamak için cebir veya tehdit kullanan kişiye altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
Sendika toplantısını engellemek suç mu?
Evet. Sendikanın faaliyetlerini cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla engelleyene bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
Bu suç şikayete bağlı mı?
Hayır. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.
Sendikaya üye olduğum için işten çıkarılırsam ne olur?
İşverenden en az bir yıllık ücretin tutarında sendikal tazminat isteyebilir, ayrıca işe iade davası açabilirsin.
Baskıyla istifa ettirildim, üyeliğim geri gelir mi?
Yeniden e-Devlet üzerinden üyelik başvurusu yapabilirsin. Baskıyla istifa ettirildiğini de savcılığa yapacağın şikayette ve iş davasında delil olarak ileri sürebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.