İşveren Yol ve Yemek Parasını Kesti: Buna Hakkı Var mı?
Yıllardır çalıştığın işyerinde sana her ay yol parası ödeniyor ya da yemek kartına para yükleniyordu. Bir gün işveren "artık yol ve yemek ödemesi yapmayacağız" dedi. Ya da yeni işe başladın ve diğer çalışanlara verilen yemek ücretinin sana verilmediğini fark ettin. Bu rehberde yol ve yemek ücretiyle ilgili haklarını anlatıyoruz.
İşveren yol ve yemek ücreti vermek zorunda mı?
Kanunda, işverenin her işçiye yol ve yemek ücreti ödemesini zorunlu kılan genel bir kural yoktur. Ancak bu haklar şu yollarla doğabilir:
- İş sözleşmesinde yol ve yemek ücreti ödeneceği yazılıysa.
- İşyerinde geçerli bir toplu iş sözleşmesi bu hakları öngörüyorsa.
- İşveren, bu ödemeleri uzun süredir ve düzenli olarak yapıyorsa.
Bu durumlardan biri varsa, yol ve yemek ücreti senin bir hakkın hâline gelir.
İşyeri uygulaması nedir?
Bir ödeme sözleşmede yazmasa bile, işveren tarafından uzun bir süre boyunca düzenli ve kesintisiz olarak yapılıyorsa, bu ödeme "işyeri uygulaması" hâline gelir. İşyeri uygulaması, iş sözleşmesinin bir parçası sayılır. İşveren bu ödemeyi, artık istediği zaman tek taraflı olarak kaldıramaz.
İşveren yol ve yemek ücretini kaldırabilir mi?
Yol ve yemek ücreti sözleşmenin ya da işyeri uygulamasının bir parçasıysa, işverenin bunu kaldırması çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik sayılır.
- İşveren bu değişikliği yazılı olarak bildirmek zorundadır.
- Değişiklik, işçi bunu yazılı olarak kabul etmedikçe işçiyi bağlamaz.
- Kanunda öngörülen süre içinde yazılı olarak kabul etmediğin değişiklik, senin için geçerli olmaz.
Değişikliği kabul etmezsen, işveren iş sözleşmeni feshedebilir. Ancak bu durumda feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat etmek zorundadır ve şartları varsa kıdem ve ihbar tazminatını ödemesi gerekir. Sen de şartları taşıyorsan işe iade davası açabilirsin.
Ödenmeyen yol ve yemek ücreti
Hakkın olan yol ve yemek ücreti ödenmiyorsa, bu ücret alacağının ödenmemesi anlamına gelir. Bu durumda geçmişe dönük alacaklarını isteyebilir ve koşullar oluşursa iş sözleşmeni haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep edebilirsin.
Eşit davranma
İşveren, aynı işi yapan çalışanlar arasında haklı bir neden olmadan ayrım yapamaz. Diğer çalışanlara yol ve yemek ücreti veriliyorken, sana verilmiyorsa ve bunun objektif bir nedeni yoksa, eşit davranma ilkesine aykırılık söz konusu olabilir.
Kıdem tazminatına etkisi
Kıdem tazminatı hesaplanırken yalnızca çıplak maaş değil, düzenli olarak ödenen yol ve yemek ücreti gibi ödemeler de hesaba katılır. Buna "giydirilmiş ücret" denir. Bu yüzden işten ayrılırken kıdem tazminatının bu ödemeler eklenerek hesaplandığını kontrol et.
Yemekhanede yemek verilmesi
İşveren yemek ücreti ödemek yerine işyerinde yemek veriyorsa, bu da bir çalışma koşuludur. Bu yemeğin parasının da kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması gerekir.
Servis
İşveren işyerine servis sağlıyorsa ve bu uygulama uzun süredir devam ediyorsa, servisin kaldırılması da çalışma koşullarında bir değişiklik olabilir. Servisin kaldırılmasıyla işe ulaşımın için ciddi bir masraf doğuyorsa, bu konuda da yukarıdaki kurallar geçerlidir.
Kısaca yapılacaklar
- İş sözleşmeni ve toplu iş sözleşmesini incele.
- Yol ve yemek ödemelerinin düzenli yapıldığını gösteren bordro ve banka kayıtlarını sakla.
- İşveren ödemeyi kaldırırsa, değişikliği yazılı olarak kabul etme.
- Ödenmeyen alacakların için arabulucuya başvur.
- İşten ayrılırken kıdem tazminatının giydirilmiş ücretten hesaplandığını kontrol et.
En çok sorulan sorular
İşveren yol ve yemek parası vermek zorunda mı?
Kanunda genel bir zorunluluk yoktur; ancak sözleşmede, toplu iş sözleşmesinde yazıyorsa ya da uzun süredir düzenli ödeniyorsa hakkın olur.
İşyeri uygulaması ne demektir?
Sözleşmede yazmasa bile uzun süre düzenli ve kesintisiz yapılan bir ödemenin sözleşmenin parçası hâline gelmesidir.
İşveren yol ve yemek parasını tek taraflı kaldırabilir mi?
Hayır. Bu esaslı bir değişikliktir ve sen yazılı olarak kabul etmedikçe seni bağlamaz.
Yol ve yemek parası kıdem tazminatına eklenir mi?
Evet. Düzenli ödenen yol ve yemek parası giydirilmiş ücrete eklenerek kıdem tazminatı hesaplanır.
Başkalarına verilip bana verilmiyorsa ne yapabilirim?
Objektif bir neden yoksa bu eşit davranma borcuna aykırıdır ve ödenmeyen tutarı ile ayrımcılık tazminatı isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.