İşveren Zorla Ücretsiz İzne Çıkarabilir mi?
İşveren "İşler kötü gidiyor, bir süre ücretsiz izne çıkacaksın" dedi. Ya da sen bir sebeple bir süre işe gidemeyecek ve ücretsiz izin isteyeceksin. Ücretsiz izne çıkmak hem maaşını hem de sigorta primlerini etkiler. Bu rehberde ücretsiz iznin kurallarını ve işverenin seni zorla ücretsiz izne çıkarıp çıkaramayacağını anlatıyoruz.
Ücretsiz izin nedir?
Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin devam ettiği hâlde işçinin belirli bir süre çalışmadığı ve bu süre için ücret almadığı izindir. Bu süre boyunca iş sözleşmesi askıda kalır, yani sona ermez.
İşveren seni zorla ücretsiz izne çıkarabilir mi?
Hayır. Kural olarak işveren, işçiyi onun rızası olmadan ücretsiz izne çıkaramaz.
İşçiyi ücretsiz izne çıkarmak, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik sayılır. Böyle bir değişiklik için işverenin bunu yazılı olarak bildirmesi ve işçinin de altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmesi gerekir (4857 s.K. md. 22). Yazılı olarak kabul etmediğin bir değişiklik seni bağlamaz.
Yani:
- İşveren seni ücretsiz izne çıkarmak istiyorsa, yazılı onayını almak zorundadır.
- Onay vermezsen, işveren seni zorla ücretsiz izne çıkaramaz.
- İşveren onay vermediğin için iş sözleşmeni feshederse, bu fesih geçerli bir sebebe dayanmalıdır. Aksi hâlde kıdem ve ihbar tazminatı ile işe iade gibi haklarını kullanabilirsin.
Zorla ücretsiz izne çıkarıldıysan
İşveren rızan olmadan seni ücretsiz izne çıkardıysa ve maaşını ödemiyorsa:
- Bu durumu kabul etmediğini işverene yazılı olarak bildir.
- Ücretinin ödenmemesi, işçiye haklı fesih imkânı verir (4857 s.K. md. 24). Bu durumda iş sözleşmeni haklı sebeple feshederek kıdem tazminatını isteyebilirsin.
- Ödenmeyen ücretlerini de talep edebilirsin.
İş sözleşmeni feshetmeden önce, fesih bildirimini yazılı olarak ve sebebini açıkça belirterek yapman önemlidir. Aksi hâlde işveren, senin istifa ettiğini iddia edebilir.
Kendi isteğinle ücretsiz izin
Sen de işverenden ücretsiz izin isteyebilirsin. Örneğin bir yakınının bakımı, eğitim ya da kişisel bir sebeple.
- İşveren, kural olarak bu talebini kabul etmek zorunda değildir.
- Kabul ederse, ücretsiz iznin süresini ve şartlarını yazılı olarak belirlemeniz faydalı olur.
Kanundan doğan ücretsiz izin hakları
Bazı durumlarda kanun, işçiye ücretsiz izin hakkı tanır. Örneğin:
- Kadın işçi, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren, istek üzerine altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir (4857 s.K. md. 74).
- Bazı özel durumlar için kanunlarda başka ücretsiz izin hakları da düzenlenmiştir.
Ücretsiz iznin sonuçları
Maaş
Ücretsiz izin süresince maaş ödenmez.
SGK primleri
Ücretsiz izin süresince işveren SGK'ya prim ödemez. Bu süre, SGK'ya eksik gün olarak bildirilir. Bu da emeklilik için gereken prim gün sayına eklenmez. İstersen bu süre için isteğe bağlı sigorta primi ödeyebilirsin.
Genel sağlık sigortası
Ücretsiz izin süresince sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkının nasıl etkileneceği, iznin süresine göre değişebilir. Uzun bir ücretsiz izne çıkacaksan, bunu önceden SGK'dan öğrenmen faydalı olur.
Kıdem ve yıllık izin
Ücretsiz izinde geçen süre, kural olarak kıdem tazminatı hesabında ve yıllık izin hakkının hesaplanmasında çalışılmış gibi sayılmaz.
Ücretsiz izin dönüşü
Ücretsiz izin bittiğinde, işine eski koşullarla dönme hakkın vardır. İşveren seni işe başlatmazsa, bu durum işveren tarafından fesih olarak değerlendirilebilir.
Kısaca yapılacaklar
- İşveren seni ücretsiz izne çıkarmak istiyorsa, yazılı onay vermek zorunda olmadığını bil.
- Kabul etmiyorsan bunu işverene yazılı olarak bildir.
- Zorla ücretsiz izne çıkarıldıysan, haklı fesih imkânını değerlendir.
- Kendi isteğinle izne çıkıyorsan, süreyi ve şartları yazılı belirle.
- Uzun izinlerde SGK primi ve sağlık sigortası durumunu önceden kontrol et.
En çok sorulan sorular
İşveren beni zorla ücretsiz izne çıkarabilir mi?
Hayır. Ücretsiz izin esaslı bir değişikliktir ve yazılı onayın olmadan uygulanamaz.
Rızam olmadan ücretsiz izne çıkarıldım, ne yapabilirim?
Kabul etmediğini yazılı bildir; ücretin ödenmediği için sözleşmeni haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını isteyebilirsin.
Ücretsiz izin istersem işveren kabul etmek zorunda mı?
Kural olarak hayır; kabul ederse süresini ve şartlarını yazılı olarak belirlemeniz faydalı olur.
Doğumdan sonra ücretsiz izin hakkım var mı?
Evet. Kadın işçi analık izninin bitiminden itibaren isterse altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir.
Ücretsiz izinde sigorta primim yatar mı?
Hayır. Ücretsiz izin süresince prim yatmaz; isteğe bağlı sigortayla bu boşluğu doldurabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.