Kaçak Yapı İçin Hapis Cezası Var mı? İmar Kirliliği Suçu ve Davanın Düşmesi
Arsana ruhsat almadan bir ev yaptın, mevcut evine izinsiz bir kat çıktın ya da balkonunu kapatıp odaya çevirdin. Belediyenin idari para cezasının yanında bir de savcılıktan ifade için çağrıldın. "Kaçak yapı için hapis cezası mı var? Yıkarsam dava düşer mi?" diye soruyorsun. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre imar kirliliğine neden olma suçunu, cezasını ve davadan kurtulmanın yolunu anlatıyoruz.
İmar kirliliği suçu nedir?
Yapı ruhsatı almadan ya da aldığın ruhsata aykırı olarak bina yapmak veya yaptırmak suçtur. Bu suç, belediyenin vereceği idari para cezası ve yıkım kararından ayrıdır. Yani aynı kaçak yapı için hem belediye idari yaptırım uygular hem de ceza davası açılabilir.
Suç şu kişiler tarafından işlenebilir:
- Binayı kendisi yapan kişi
- Binayı bir müteahhide veya ustaya yaptıran arsa sahibi
Hangi yapılar bu suçu oluşturur?
- Ruhsat alınmadan yapılan ev, bina veya müstakil yapı
- Mevcut binaya izinsiz kat çıkılması
- Ruhsatta olmayan çatı katı veya ek bina yapılması
- Ruhsattaki projeden daha büyük alana veya daha fazla katla bina yapılması
Bina içindeki küçük tadilatların, örneğin boya, fayans veya mutfak yenilemenin bu suçu oluşturması beklenmez. Ancak taşıyıcı sistemi etkileyen değişiklikler veya binanın alanını büyüten eklemeler sorun yaratabilir. Balkon kapatma, sundurma ve benzeri eklemeler gibi sınırda kalan durumlar olayın özelliğine göre değerlendirilir.
Köyde veya belediye sınırı dışında da suç mu?
Bu suçun temel hükümleri yalnızca belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. Özel imar rejimi; sit alanları, kıyı alanları veya turizm bölgeleri gibi özel kurallara bağlı yerleri kapsar.
Belediye sınırı dışındaki bir köyde yapılan ruhsatsız bir ev bu suç kapsamında olmayabilir. Ancak o köyün özel imar rejimine tabi bir alanda bulunup bulunmadığını mutlaka kontrol etmelisin.
Cezası ne?
- Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapan ya da yaptıran kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
- Ruhsatsız başlatılan inşaatın şantiyesine elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına izin veren kişi de aynı cezayı alır.
- Yapı kullanma izni olmayan binalarda sanayi faaliyetine izin veren kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
Yıkarsam veya ruhsata bağlarsam dava düşer mi?
Evet, kanun bunun için özel bir imkan tanır. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yaptığın binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirirsen:
- Henüz dava açılmadıysa kamu davası açılmaz.
- Dava açıldıysa düşer.
- Mahkum olduysan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Uygun hale getirmek için şu yollar kullanılabilir:
- Yapı imar planına uygunsa belediyeden ruhsat almak
- Ruhsata aykırı kısmı, örneğin fazla katı veya eki yıkarak yapıyı ruhsata uygun hale getirmek
- Yapının tamamen yıkılması
Bu imkan yalnızca ruhsatsız bina yapma ve şantiyeye bağlantı izni verme fiilleri için geçerlidir. Yapı kullanma izni olmayan binada sanayi faaliyetine izin verme suçu için uygulanmaz.
Uygun hale getirdiğini gösteren belediye yazısını, yeni ruhsatı veya yıkım tutanağını savcılığa ya da mahkemeye mutlaka sun.
Belediyenin cezasına ne yapmalısın?
Ceza davasından ayrı olarak belediyenin verdiği imar para cezası ve yıkım kararına karşı idare mahkemesinde dava açabilirsin. Dava açma süresini kaçırmamak önemlidir. Bunun için Hakkını Sor'daki kaçak yapı imar cezası rehberine bakabilirsin.
Geçmişte yapı kayıt belgesi gibi özel düzenlemelerden yararlandıysan, bu belgenin ceza davasına etkisini avukatınla birlikte değerlendirmelisin.
Hakkında işlem yapıldıysa ne yapmalısın?
- İfade vermeden önce avukatına danış.
- Yapının ne zaman ve kim tarafından yapıldığını gösteren belgeleri, fotoğrafları ve faturaları topla. Yapıyı sen yapmadıysan, örneğin evi hazır satın aldıysan, bunu tapu ve satış belgeleriyle göster.
- Yapının belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi bir yerde olup olmadığını öğren.
- Yapıyı ruhsata bağlamanın veya aykırı kısmı yıkmanın mümkün olup olmadığını belediyeye sor.
- Uygun hale getirdiysen bunun belgesini dosyaya sun.
Kısaca yapılacaklar
- Bina yapmadan veya kat çıkmadan önce mutlaka ruhsat al.
- Kaçak yapı için hem idari ceza hem de ceza davası gelebileceğini bil.
- Yapıyı ruhsata uygun hale getirirsen dava açılmaz veya düşer.
- Belediyenin cezasına karşı süresinde idare mahkemesine başvur.
- Hakkında işlem yapıldıysa delillerini topla ve avukatına danış.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 184: Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapan ya da yaptıran ve ruhsatsız şantiyeye elektrik, su veya telefon bağlantısına izin veren bir yıldan beş yıla, kullanma izni olmayan binada sınai faaliyete izin veren iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır; hükümler (üçüncü fıkra hariç) belediye sınırları veya özel imar rejimi içindeki yerlerde uygulanır ve bina imar planına ve ruhsata uygun hale getirilirse dava açılmaz, açılmış dava düşer, ceza ortadan kalkar.
En çok sorulan sorular
Kaçak yapının cezası ne?
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapmanın cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Ayrıca belediye idari para cezası ve yıkım kararı verebilir.
Kaçak yapıyı yıkarsam dava düşer mi?
Yapıyı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirirsen dava açılmaz, açılmış dava düşer ve ceza ortadan kalkar.
Köydeki ruhsatsız ev için ceza davası açılır mı?
Bu suç belediye sınırları içinde ve özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. Belediye sınırı dışındaki köylerde genellikle uygulanmaz.
Ruhsatsız evi hazır satın aldım, suçlu ben miyim?
Suçu binayı yapan veya yaptıran kişi işler. Evi sonradan satın aldıysan bunu belgelerle göstermelisin.
Balkon kapatmak imar kirliliği suçu mu?
Olayın özelliğine göre değerlendirilir. Binanın alanını büyüten veya taşıyıcı sistemi etkileyen değişiklikler sorun yaratabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.