Kamulaştırma Bedeline Nasıl İtiraz Edilir?
Evin, tarlan ya da arsan yol, baraj veya başka bir kamu projesi için kamulaştırılıyorsa idarenin teklif ettiği bedeli kabul etmek zorunda değilsin. Kamulaştırmada malikin hem bedele hem de kamulaştırma işleminin kendisine karşı hakları vardır. Bu rehberde kamulaştırma sürecinin nasıl işlediğini ve hakkını nasıl koruyacağını anlatıyoruz.
Kamulaştırma nedir?
Kamulaştırma, devletin ya da belediye gibi bir kamu tüzel kişisinin, kamu yararı için özel mülkiyetteki bir taşınmazı bedelini peşin ödeyerek almasıdır (Anayasa md. 46 ve 2942 s.K.). Kamulaştırma ancak kamu yararı kararıyla ve gerçek karşılığı ödenerek yapılabilir.
1. Önce uzlaşma görüşmesi yapılır
İdare taşınmaz için bir bedel belirler ve seni uzlaşma görüşmesine çağırır (2942 s.K. md. 8). Bu görüşmede:
- İdarenin teklifini kabul edebilirsin. Bu durumda tapuda devir yapılır ve bedel sana ödenir.
- Teklifi yetersiz bulursan kabul etmeyebilirsin. Bunun için hiçbir yaptırım yoktur.
- Kendi taşınmazının değerini gösteren belgeler sunabilir, pazarlık yapabilirsin.
Uzlaşmada imzaladığın tutanakla bedeli kabul etmiş olursun ve sonradan aynı taşınmaz için daha yüksek bedel istemen çok zorlaşır. Bu yüzden imzalamadan önce taşınmazının gerçek değerini araştır.
2. Anlaşamazsan bedel tespiti davası açılır
Uzlaşma sağlanamazsa idare, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar (2942 s.K. md. 10). Bu davada:
- Mahkeme sana bir davetiye gönderir; duruşmaya katılman çok önemlidir.
- Mahkeme yerinde keşif yapar ve bilirkişi kuruluyla taşınmazın değerini belirler.
- Bilirkişiler taşınmazın cinsini, yüzölçümünü, konumunu, emsal satışları, varsa üzerindeki ağaçları ve yapıları dikkate alır.
- Bilirkişi raporuna itiraz edebilir, daha yüksek değer gösteren emsal satışları sunabilirsin.
Mahkeme bedeli belirleyince idare bu tutarı bankaya yatırır ve taşınmaz idare adına tescil edilir. Bedel senin adına bankaya yatırılır.
3. Kamulaştırma işlemine karşı iptal davası
Kamulaştırmanın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsan, örneğin kamu yararı kararında bir sorun varsa ya da taşınmazının kamulaştırılmasına gerek yoksa, idare mahkemesinde iptal davası açabilirsin. Bu davayı kamulaştırma işleminin sana tebliğinden itibaren 30 gün içinde açman gerekir (2942 s.K. md. 14).
Ayrıca tapu kaydında ya da bedel hesabında maddi bir hata varsa, örneğin yüzölçümü yanlış yazılmışsa, yine 30 gün içinde adli yargıda düzeltim davası açabilirsin.
4. Kısmi kamulaştırma
Taşınmazının yalnızca bir kısmı kamulaştırılıyorsa ve kalan kısım kullanılamaz hâle geliyorsa, örneğin tarla ikiye bölünüyorsa ya da arsa yapılaşmaya elverişsiz kalıyorsa, kalan kısmın değer kaybını da isteyebilirsin. Bu talebini bedel tespiti davasında mutlaka ileri sür.
5. Kamulaştırmasız el atma
İdare taşınmazını kamulaştırmadan, örneğin üzerinden yol geçirerek fiilen kullanmaya başladıysa, bu durumda bedelini ya da tazminatını isteyebilirsin. Taşınmazın imar planında yol, park gibi kamu alanına ayrılıp uzun süredir kamulaştırılmaması da benzer talepler doğurabilir. Bu davalar teknik olduğu için bir avukattan destek alman faydalı olur.
6. Geri alma hakkı
İdare kamulaştırma bedelini kesinleştirdiği tarihten itibaren beş yıl içinde taşınmazı kamulaştırma amacına uygun hiçbir işlem ya da tesis yapmadan olduğu gibi bırakırsa, taşınmazı aldığın bedel ve faiziyle geri isteyebilirsin (2942 s.K. md. 23).
Kısaca yapılacaklar
- Uzlaşma görüşmesine katıl ama teklifi hemen imzalama.
- Taşınmazının gerçek değerini emsal satışlarla araştır.
- Bedel tespiti davasında duruşmalara katıl, bilirkişi raporuna itiraz et.
- Kamulaştırma işlemine karşı 30 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabileceğini unutma.
- Kalan kısmın değer kaybını da talep et.
En çok sorulan sorular
İdarenin teklif ettiği kamulaştırma bedelini kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Uzlaşma görüşmesinde teklifi reddedebilirsin; bunun hiçbir yaptırımı yoktur.
Uzlaşma tutanağını imzalarsam ne olur?
Bedeli kabul etmiş olursun ve sonradan daha yüksek bedel istemen çok zorlaşır.
Uzlaşma olmazsa bedel nasıl belirlenir?
İdare asliye hukuk mahkemesinde dava açar; mahkeme keşif yapar ve bilirkişi kuruluyla bedeli belirler.
Bilirkişi raporuna itiraz edebilir miyim?
Evet. Rapora itiraz edebilir, daha yüksek değer gösteren emsal satışları sunabilirsin.
Tarlamın bir kısmı alındı, kalan kısım kullanılamıyor; ne yapabilirim?
Kalan kısmın da kamulaştırılmasını ya da değer kaybının bedele eklenmesini isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.