YouTube

Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinde Daire Satış Vaadi

1. Giriş ve Hukuki Nitelendirme: Alacağın Temliki Esası

Kat karşılığı inşaat sözleşmesi çerçevesinde yüklenicinin arsa sahibinden olan edimini (kendisine düşecek bağımsız bölümlerin mülkiyetinin devrini) üçüncü bir kişiye harici (adi yazılı) sözleşmeyle devretmeyi taahhüt etmesi durumunda, işlemin hukuki mahiyeti tapulu taşınmaz satışı veya resmî şekle tabi bir taşınmaz satış vaadi olarak değil, alacağın temliki (alacağın devri) olarak nitelendirilmektedir.

Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (HGK-2024/43, K. 2024/76), "bir başkasının taşınmazı üzerinde arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi hükümleri çerçevesinde bina inşa eden yüklenicilerin, söz konusu sözleşmede kendilerine bırakılacağı kararlaştırılan daireleri üçüncü kişilere satışlarının aslında arsa sahiplerinden olan alacaklarını temlik mahiyetinde olduğu ve 818 sayılı Kanun'un 163 üncü maddesi ( 6098 sayılı Kanun'un 184 üncü maddesi) hükmü gereğince yazılı yapılmasının yeterli olacağı öğreti ve uygulamada yerleşmiş bir kabuldür." tespitinde bulunmuştur. Aynı kararda kurul, "Yükleniciye yapılan bu devirden sonra dava konusu dairenin davacıya harici satış sözleşmesiyle satılması 818 sayılı Kanun'un 162 nci maddesi (6098 sayılı Kanun'un 184 üncü maddesi) kapsamında alacağın temliki mahiyetindedir." ve "Tapulu taşınmazların resmî olmayan devri geçersiz ise de açıklanan şekildeki temlik aynı Kanun'un 163 üncü maddesi gereğince yazılı şekilde yapılmış olması şartıyla geçerlidir." ifadelerine yer vermiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de (E. 2017/17230, K. 2018/1550) kökleşmiş uygulamayı şu şekilde özetlemiştir: "Kat karşılığı inşaat sözleşmesinde, yükleniciye ait olacağı kararlaştırılan bir bağımsız bölümün, yüklenici tarafından adi yazılı bir sözleşmeyle üçüncü kişiye satılması, Yargıtay’ın kökleşmiş uygulamasına göre, tapulu taşınmaza ilişkin bir satış sözleşmesi değil, Borçlar Kanunu’nun 162 ve sonraki maddelerinde düzenlenen ‘alacağın temliki’ hükümlerine tabi bir işlemdir." ve "Dolayısıyla, yazılı şekilde düzenlenmiş olması şartıyla, yüklenici, arsa sahibinden olan alacağını üçüncü kişiye devredebilir; ‘alacağın temliki’ hükmünde olan böyle bir sözleşme de hukuken geçerlidir."

Benzer biçimde Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (E. 2020/4379, K. 2021/7101) kararında: "Başka bir ifadeyle, böyle durumlarda, yüklenici kat karşılığı inşaat sözleşmesi gereğince, kendisine düşen bir bağımsız bölümü üçüncü kişiye satmış değil, kat karşılığı inşaat sözleşmesi çerçevesinde söz konusu bağımsız bölüm yönünden arsa sahibine karşı sahip olduğu alacağını, diğer bir ifadeyle sözleşmeden doğan kişisel hakkını (bağımsız bölümün mülkiyetinin kendisine devredilmesini isteme hakkını) üçüncü kişiye temlik etmiş sayılır." diyerek, işlemin doğrudan bir mülkiyet nakli değil, şahsi hakkın devri olduğunu hükme bağlamıştır.

2. Şekle Aykırılık ve Geçersizlik İddiasının Değerlendirilmesi

Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler kural olarak 2644 sayılı Tapu Kanunu m. 26 ve ilgili mevzuat uyarınca resmî şekilde yapılmak zorundadır. Ancak kat karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca yüklenicinin payına düşen bağımsız bölümlerin üçüncü kişilere devri taahhüdü bu kuralın açık bir istisnasını teşkil eder.

● Yazılı Şeklin Yeterliliği: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 184 üncü maddesinin güncel birinci fıkrası uyarınca: "Alacağın devrinin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır." Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (E. 2020/4379, K. 2021/7101) ve Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2022/71, K. 2023/335) kararlarında aktarılan ilamda belirtildiği üzere, "Türk Borçlar Kanunu'nun 184. maddesinde, alacağın temliki sözleşmesinin geçerliliği ise, sadece yazılı şekle tabi tutulmuş olup, resmi şekle bağlanmamıştır."

● Resmî Şekil İstisnası: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (E. 2020/6633, K. 2021/9648; E. 2022/8541, K. 2023/1443; E. 2022/8277, K. 2024/502), taşınmaz satışındaki resmî şekil kuralını hatırlattıktan sonra, "Bunun istinası ise, Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi uyarınca müteahhidin kendi payına düşen dairesinin adi yazılı şekilde satışının yapılmasıdır." tespitinde bulunmuştur. Daire, 2022/8541 Esas sayılı kararında, "Bu işlem 6098 sayılı Kanun'un 183 üncü ve devamı maddelerine göre alacağın temliki hükmünde olup geçerlidir." ifadesini kullanmış; 2024/1825 Esas sayılı kararında ise "Yazılı şekilde düzenlenmiş olması şartıyla, "alacağın temliki" hükmünde olan böyle bir sözleşme geçerlidir." sonucuna ulaşmıştır.

● Geçersizlik Savunmasının Reddi: Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay daireleri, ilk derece mahkemelerinin salt resmî şekilde (noterde düzenleme şeklinde) yapılmadığı gerekçesiyle sözleşmeyi geçersiz sayıp davayı reddetmesini bozma ve kaldırma sebebi yapmaktadır. Örneğin:

○ İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi (E. 2019/1759, K. 2021/1949): "Bu durumda davalı tarafından davacıya gayrimenkul satış vaadinde bulunulmamakta ancak davalının sahip olduğu devir ve tescil etme hakkı bir şahsi hak olarak davacıya devredilmektedir. Böyle bir devir sözleşmesi şekil şartına bağlı olmadığından taraflar arasındaki yazılı sözleşme geçerlidir." diyerek, ilk derece mahkemesince verilen "sözleşmenin geçersiz olduğunun kabulü ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir" tespitini yapmıştır.

○ İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi (E. 2020/169, K. 2020/176): "Bu durumda, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin, taşınmaz satış vaadi değil, alacağın devri (temliki) sözleşmesi olduğu anlaşılmaktadır." ve "Böyle bir devir sözleşmesi, resmi şekil şartına bağlı olmadığından, alacağın temliki niteliğindeki taraflar arasındaki adi yazılı sözleşme geçerlidir." gerekçesiyle davanın reddi kararını kaldırmıştır.

○ Yargıtay 19. Hukuk Dairesi (E. 2017/3101, K. 2019/5049 ve E. 2017/4320, K. 2018/6356): Davalının sahip olduğu hakkın şahsi hak olarak devredildiğini belirterek "Böyle bir devir sözleşmesi şekil şartına bağlı olmadığından taraflar arasındaki yazılı sözleşme geçerlidir." değerlendirmesini yapmıştır.

○ İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi (E. 2022/1875, K. 2023/1433): "alacağın temliki niteliğindeki satış vaadi sözleşmesinin yazılı olarak yapılması yeterli olup, ayrıca resmi şekilde yapılması zorunluluğu bulunmamaktadır." ve "Buna göre "alacağın temliki" niteliğindeki 13. Madde hükmünün yazılı olması gerekli ve yeterli olup ayrıca resmi olması zorunlu değildir." değerlendirmesinde bulunmuştur.

○ Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2020/460, K. 2021/153): Yargıtay içtihatlarına göre edime hak kazananların bağımsız bölümleri adi yazılı şekilde devretmelerinin mümkün olduğunu ve karşı tarafın edimini ifa etmesi hâlinde şekle aykırılık iddiasının hakkın kötüye kullanılması sayılacağını belirterek "asansör teslimine ilişkin edimin ifa edildiği de nazara alınarak sözleşmenin geçersizliğine yönelik savunmaya itibar edilmemiştir." gerekçesini kurmuştur.

3. Temlikin Geçerliliği ve Uygulanabilirliği İçin Aranan Şartlar ve İstisnalar

Adi yazılı devir sözleşmesinin geçerli kabul edilebilmesi ve hüküm doğurabilmesi yargı kararlarında belirli koşullara bağlanmıştır:

1. Temelde Geçerli Bir Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinin Varlığı:

○ Temlik edilecek bir alacağın doğabilmesi için arsa sahibi ile yüklenici arasındaki temel kat karşılığı inşaat sözleşmesinin resmî şekilde düzenlenmiş veya geçerli olması gerekir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu (E. 2024/1, K. 2025/2) ve Hukuk Genel Kurulu (E. 2021/493, K. 2022/1803), "kat karşılığı inşaat sözleşmeleri, arsa sahibi yönünden taşınmaz mülkiyetinin ileride yükleniciye devrine ilişkin bir yükümlülüğü (mülkiyetin nakline yönelik vaadi) içerdiğinden, bu tür sözleşmelerin noterde resen düzenleme şeklinde yapılmaları geçerlilik koşuludur." ilkesini vurgulamıştır.

○ Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (E. 2015/18279, K. 2017/4787), arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin resmî şekilde yapılmamasının temel ilişkiyi geçersiz kıldığını, dolayısıyla buna dayalı harici sözleşmenin de geçersiz olacağını belirtmiştir: "Bu durumda, davalı müteahhit ile dava dışı arsa sahipleri arasındaki sözleşme geçersiz olup, buna bağlı olarak düzenlenen taraflar arasındaki harici satış sözleşmesi de geçersizdir." Kararda, "Geçersiz sözleşmelerde herkes aldığını iade etmekle yükümlüdür." kuralı hatırlatılmıştır.

○ Benzer şekilde Adana 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2020/580, K. 2021/877), dosyaya arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi ibraz edilmediği için "bu sözleşmelerin alacağın temliki olarak nitelendirilebilmesi için ... Ltd. Şti.'nin tarafı olduğu bir arsa payı inşaat sözleşmesinin dosyaya ibraz edilmediği" gerekçesiyle harici sözleşmeleri geçersiz kabul etmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de (E. 2020/4379, K. 2021/7101), resmi şekilde düzenlenen kat karşılığı inşaat sözleşmesinin araştırılması gerektiğini ifade etmiştir: "Bu durumda davalı ile arsa sahipleri arasında mevcut ise resmi şekilde düzenlenen kat karşılığı inşaat sözleşmesinin celbi ile oluşacak sonuç çerçevesinde karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak mahkemece yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş".

2. Yazılı Şekil İspatı:

○ Alacağın temliki resmî şekle tabi olmasa dahi mutlaka yazılı şekilde yapılmalıdır. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi (E. 2017/106, K. 2017/142), davacının ödeme yapmasına rağmen şahsi hakkın devrine ilişkin yazılı bir belge sunamamış olmasını geçersizlik sebebi saymıştır: "davacının dava dışı ...a ödemeleri yaptığı ancak aralarında şahsi hakkın devrine ilişkin yazılı bir sözleşme sunamadığı bu yüzden temlik işleminin geçersiz kabul edilmesi gerektiği".

3. Birlikte Hareket Zorunluluğu (Birden Fazla Yüklenici Varsa):

○ Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (E. 2023/4663, K. 2024/2968), inşaatı üstlenen birden fazla yüklenici olması durumunda temlikin geçerliliği için yüklenicilerin birlikte hareket etmesi gerektiğini vurgulamıştır: "alacağın temliki kapsamında daire satışı için iki müteahhidin beraber hareket etmesi zorunlu olup, arsa maliklerine karşı zorunlu edim arkadaşı olarak hareket ettikleri de dikkate alındığında tüketiciye gerçekleştirilecek daire satışı için de beraber hareket etmelerinin zorunlu olduğu". Daire, yalnız bir müteahhidin vekilince imzalanan satışı geçersiz sayarak ödenen bedelin denkleştirici adalet uyarınca iadesini onamıştır.

4. Yüklenicinin Taraf Sıfatı ve Bağımsız Bölümün Kapsamı:

○ İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi (E. 2022/638, K. 2024/1595), davalının yüklenici olmayıp satıcı olduğu ve kat karşılığı sözleşmedeki payın satılmadığı hâllerde alacağın temliki kuralının uygulanamayacağını belirterek sözleşmelerin geçersizliğine hükmetmiştir: "taraflar arasındaki sözleşmelerde davalının yüklenici değil satıcı olduğu", "kat karşılığı inşaat sözleşmesinde yükleniciye (davalıya) ait olacağı kararlaştırılan bağımsız bölümlerin, yüklenici (davalı) tarafından adi yazılı sözleşmeyle davacılara satılmasının söz konusu olmadığı" ve "dava konusu taşınmaz satış sözleşmeleri resmi şekilde yapılmadıklarından geçersiz oldukları".

○ Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (E. 2020/6633, K. 2021/9648), yükleniciye düşen daire yönünden adi yazılı sözleşmenin geçerli olacağını; ancak sözleşmeye konu dairenin arsa sahibine ait olması hâlinde resmî şekle uyulmadığından geçersiz sayılacağını ve kaporanın sebepsiz zenginleşmeyle istenebileceğini ayırt etmiştir.

5. Üçüncü Kişinin Hak İleri Sürebilme Koşulu (Yüklenicinin Edimini İfası):

○ Alacağın temliki geçerli olsa dahi, üçüncü kişi temlik yoluyla yüklenicinin haklarına halef olur. Hukuk Genel Kurulu (E. 2021/493, K. 2022/1803), "Yükleniciden pay satın alan üçüncü kişiler de yüklenicinin halefi olduklarından ancak, yüklenici edimi tam olarak yerine getirip tapuyu almaya hak kazandığı takdirde hak sahibi olacaklardır." ilkesine yer vermiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de (E. 2017/17230, K. 2018/1550) yüklenicinin arsa sahibine karşı edimini yerine getirmemesi hâlinde üçüncü kişinin arsa sahibinden talepte bulunamayacağını, yükleniciden tazminat isteyebileceğini belirtmiştir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi (E. 2010/2374, K. 2011/2702) ise tapuda pay devri ve işin %99 oranında tamamlanmış olması hâlinde geçersizlik savunmasının ileri sürülemeyeceğini ifade etmiştir: "iş bedeli olarak verilmesi kararlaştırılan 7 nolu dairenin yüklenicinin sattığı dava dışı 3. kişiye devredilmesi (tapuda pay devri) ve işin %99 seviyesinde yüklenici tarafından tamamlanmış olması sebebiyle akit geçerli hale geldiğinden, geçersizlik iddiasında bulunulamaz."

4. Geçerli Sözleşmeye Bağlanan Hukuki Sonuçlar ve Talepler

Yüklenici ile üçüncü kişi arasındaki adi yazılı sözleşme alacağın temliki olarak geçerli kabul edildiğinde, geçersiz sözleşmelere uygulanan sebepsiz zenginleşme veya ödenen bedelin iadesi kuralları değil; geçerli sözleşmelerden doğan hak ve borçlar uygulama alanı bulur:

● Sözleşmedeki Cezai Şart ve Gecikme Tazminatı: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (E. 2020/6633, K. 2021/9648), "Geçerli bir sözleşme nedeniyle tarafların sözleşme ile kararlaştırdıkları cezai şartın geçerli olduğu kabul edilmelidir." tespitinde bulunmuştur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de (E. 2021/3981, K. 2022/9338) gecikme cezası ve rayiç kira bedeline ilişkin talepleri geçerli temlik ilişkisi çerçevesinde incelemiştir.

● Tazminat ve Rayiç Bedel İstemi:

○ Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2022/71, K. 2023/335), Yargıtay bozması sonrasında, "dava konusu taşınmazları temlik alan davacının, temlik eden davalıya karşı geçerli bir sözleşmeden kaynaklı tüm yasal haklarını talep edebileceği" sonucuna varmıştır.

○ İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi (E. 2021/3627, K. 2024/2434), TBK m. 184 uyarınca temlikin resmi şekle tabi olmadığını vurgulayarak, "Davacının dayandığı sözleşme geçerli olduğundan, davacı taraf dava konusu taşınmazların dava tarihi itibariyle rayiç bedelini gerçek zararı olarak talep ve dava edebilir." hükmünü kurmuştur.

○ İfanın imkânsızlaşması durumunda ise Yargıtay 3. Hukuk Dairesi (E. 2017/17230, K. 2018/1550 ve E. 2024/1825, K. 2025/891), ilk derece mahkemesinin sözleşmeyi şekil noksanlığı sebebiyle geçersiz sayarak yalnızca ödenen bedele hükmetmesini doğru bulmamış; sözleşmenin geçerli olduğunu ve davacının menfi zararını isteyebileceğini kabul etmiştir.

5. Sonuç

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ilgili Yargıtay Hukuk Daireleri (özellikle 3, 11 ve 19. Hukuk Daireleri) ve Bölge Adliye Mahkemelerinin yerleşik içtihatlarına göre:

1. Kat karşılığı inşaat sözleşmesi kapsamında yüklenicinin kendisine düşecek bağımsız bölümü üçüncü bir şahsa harici sözleşme ile devretmeyi taahhüt etmesi, taşınmaz satış vaadi değil, şahsi hakkın devri niteliğinde bir alacağın temliki işlemidir.

2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 184 üncü maddesi uyarınca alacağın temliki sözleşmeleri için adi yazılı şekil geçerlilik koşulu olup resmî şekil aranmamaktadır. Bu sebeple, sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılmadığı ve harici düzenlendiği gerekçesiyle şekle aykırılık nedeniyle geçersiz olduğu yönündeki iddia ve savunmalar dinlenmez.

3. Bu geçerliliğin ön koşulları; arsa sahibi ile yüklenici arasında geçerli bir kat karşılığı inşaat sözleşmesinin bulunması, temlikin yazılı olarak düzenlenmesi, temlike konu bağımsız bölümün yüklenicinin payına isabet etmesi ve birden fazla yüklenici varsa temlikin birlikte yapılmış olmasıdır.

4. Sözleşme geçerli bir alacağın temliki niteliğinde olduğundan, temlik alan üçüncü kişi yükleniciye karşı sözleşmeye bağlı cezai şart, rayiç bedel veya menfi zarar tazminatı gibi geçerli bir sözleşmeden doğan tüm yasal haklarını talep etme imkânına sahiptir.

En çok sorulan sorular

Yüklenicinin henüz yapılmamış daireyi satması nasıl nitelendirilir?

Yargıtay'a göre bu bir taşınmaz satış vaadi değil, yüklenicinin arsa sahibinden olan alacağının temlikidir.

Bu sözleşmenin noterde yapılması şart mı?

Hayır. Alacağın temliki niteliğinde olduğu için yazılı şekilde yapılması yeterlidir.

Satıcı "sözleşme resmi şekilde yapılmadı, geçersiz" diyebilir mi?

Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri bu savunmayı, yazılı temlikin geçerli olduğu gerekçesiyle reddetmektedir.

Daireyi aldığım kişi tapuyu vermezse ne yapabilirim?

Yüklenicinin arsa sahibinden olan hakkını devraldığın için tapu iptali ve tescil davası açabilirsin; yüklenicinin edimlerini yerine getirmiş olması önemlidir.

Sözleşme yaparken nelere dikkat etmeliyim?

Sözleşmenin yazılı olmasına, bağımsız bölümün açıkça belirtilmesine ve yüklenicinin inşaatı ne ölçüde tamamladığına dikkat et.

Hakkını Sor Hukuk Platformu

Sana bu konuda tavsiye ettiğimiz siteler

Bu konuda bu siteler sana yardımcı olabilir.

Soru sor Danışmanlık al