Kayyım Nedir, Nasıl Atanır? Vasiden Farkı
Yaşlı annen hastanede yatıyor ve bankadaki bir işlemi acilen yapması gerekiyor ama imza atabilecek durumda değil. Ya da yıllardır haber alınamayan bir akrabanın tapudaki payı yüzünden ortak taşınmazı satamıyorsun. Belki de miras paylaşımında çocuğunla senin menfaatin çatışıyor. "Kayyım nedir, vasiden farkı ne, kayyım nasıl atanır?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde kayyımlığın türlerini ve atanma sürecini anlatıyoruz.
Kayyım nedir?
Kayyım, bir kişinin belirli bir işini görmek ya da malvarlığını yönetmek için mahkeme tarafından atanan temsilcidir. Vesayet makamı, yani sulh hukuk mahkemesi tarafından atanır.
Vasiden farkı
Vasi, kısıtlanan kişinin bütün işlerinde onu temsil eder ve kişinin fiil ehliyeti sınırlanır. Kayyım ise yalnızca belirli bir iş için ya da malvarlığının yönetimi için atanır ve kural olarak kişinin fiil ehliyetini kaldırmaz. Vasi atanması hakkındaki ayrıntıları Hakkını Sor'daki vasi atanması rehberinde bulabilirsin.
Temsil kayyımı
Vesayet makamı şu hallerde, ilgilinin isteği üzerine ya da kendiliğinden temsil kayyımı atar:
Acil bir işi kendisi göremiyorsa
Ergin bir kişi, hastalığı, başka bir yerde bulunması ya da benzeri bir sebeple acil bir işini kendisi göremiyor veya bir temsilci atayamıyorsa kayyım atanır. Örneğin yoğun bakımda yatan bir kişinin acil bir banka ya da tapu işlemi için kayyım atanabilir.
Menfaat çatışması varsa
Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün ya da kısıtlının menfaati çatışıyorsa kayyım atanır. Örneğin baba ile çocuğun birlikte mirasçı olduğu bir mirasın paylaşımında, çocuğu temsil etmek üzere kayyım atanır.
Yasal temsilcinin görevine engel varsa
Veli ya da vasinin görevini yerine getirmesine bir engel varsa kayyım atanır.
Yönetim kayyımı
Vesayet makamı, yönetimi kimseye ait olmayan mallar için gereken önlemleri alır ve özellikle şu hallerde yönetim kayyımı atar:
- Bir kimse uzun süreden beri bulunamıyor ve oturduğu yer de bilinmiyorsa,
- Kısıtlanması için yeterli bir sebep olmamakla beraber, bir kişi malvarlığını kendi başına yönetemiyor ya da bunun için temsilci atayamıyorsa,
- Bir terekede mirasçılık hakları henüz belli değilse ya da ceninin menfaatleri bunu gerektiriyorsa,
- Bir tüzel kişi, örneğin bir şirket ya da dernek, gerekli organlarından yoksun kalmış ve yönetimi başka yoldan sağlanamıyorsa,
- Bir hayır işi ya da genel yarar amacıyla halktan toplanan paranın yönetilmesi sağlanamıyorsa.
Kayıp kişinin payı
Uzun süredir haber alınamayan bir paydaşın tapudaki payı nedeniyle ortak taşınmazla ilgili işlem yapılamıyorsa, o kişinin malvarlığını yönetmek üzere yönetim kayyımı atanmasını isteyebilirsin. Kişinin ölüm ihtimali çok yüksekse gaiplik kararı alınması da gündeme gelebilir.
İsteğe bağlı kayyımlık
İsteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri varsa, ergin bir kişiye kendi isteği üzerine kayyım atanabilir. Örneğin yaşlılık ya da hastalık nedeniyle işlerini yönetmekte zorlanan biri, kendisi için kayyım atanmasını isteyebilir.
Kayyım nereden istenir?
- Temsil kayyımı, kendisine kayyım atanacak kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi tarafından atanır.
- Yönetim kayyımı, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği ya da temsil edilen kişinin payına düşen malların bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesi tarafından atanır.
Başvuru
Başvuru dilekçeyle yapılır. Dilekçede kayyım atanmasını gerektiren sebebi, kayyımın yapacağı işi ve önerdiğin kayyım adayını belirtmelisin. Sebebi gösteren sağlık raporu, tapu kaydı, veraset ilamı gibi belgeleri eklemelisin.
Usul
Vasinin atanmasına ilişkin kurallar, kayyım atanmasında da uygulanır. Kayyım atanmasına ilişkin karar, ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan edilir.
Kayyım ne yapabilir?
Kayyım, yalnızca atandığı iş için ya da yönetimine bırakılan malvarlığı için yetkilidir. Kayyım, işlemleri yaparken vesayet makamının denetimi altındadır ve belirli önemli işlemler için vesayet makamının izni gerekir. Kayyımlık, atanma sebebi ortadan kalktığında ya da iş tamamlandığında sona erer.
Kısaca yapılacaklar
- Kayyım mı vasi mi gerektiğini belirle; yalnızca belirli bir iş için kayyım yeterlidir.
- Temsil kayyımı için kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvur.
- Kayıp bir paydaş varsa malların bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinden yönetim kayyımı iste.
- Dilekçende sebebi, yapılacak işi ve kayyım adayını belirt.
- Sağlık raporu, tapu kaydı gibi destekleyici belgeleri ekle.
- Miras paylaşımında çocuğunla menfaat çatışması varsa çocuk için kayyım atanmasını iste.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 397: Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir.
- 4721 sayılı Kanun m. 426: Ergin kişi hastalık veya başka yerde bulunma gibi sebeplerle acil işini göremiyorsa, yasal temsilci ile küçük veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa ya da yasal temsilcinin görevine engel varsa temsil kayyımı atanır.
- 4721 sayılı Kanun m. 427: Uzun süredir bulunamayan kişinin, malvarlığını yönetemeyen kişinin, mirasçıları belli olmayan terekenin, organları eksik tüzel kişinin ve halktan toplanan yardımların yönetimi için yönetim kayyımı atanır.
- 4721 sayılı Kanun m. 428: İsteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri varsa ergin kişiye kendi isteğiyle kayyım atanabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 430-431: Temsil kayyımı kişinin yerleşim yeri, yönetim kayyımı malların bulunduğu yer vesayet makamınca atanır; vasi atanmasına ilişkin usul kayyım atanmasında da uygulanır.
En çok sorulan sorular
Kayyım ile vasi arasındaki fark nedir?
Vasi, kısıtlanan kişinin bütün işlerinde onu temsil eder. Kayyım ise yalnızca belirli bir iş ya da malvarlığının yönetimi için atanır ve kural olarak kişinin fiil ehliyetini kaldırmaz.
Kayyım nereye başvurularak atanır?
Temsil kayyımı için kayyım atanacak kişinin yerleşim yerindeki, yönetim kayyımı için ise malların bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine başvurulur.
Hastanede yatan annem için kayyım atanabilir mi?
Evet. Ergin bir kişi hastalığı nedeniyle acil bir işini göremiyor ya da bir temsilci atayamıyorsa, temsil kayyımı atanabilir.
Mirasta çocuğum için neden kayyım atanır?
Anne ya da babanın menfaati ile çocuğun menfaati çatıştığında, örneğin ikisinin birlikte mirasçı olduğu bir paylaşımda, çocuğun haklarını korumak için kayyım atanır.
Kayıp bir paydaş yüzünden taşınmazı satamıyorum, ne yapabilirim?
Uzun süredir bulunamayan ve oturduğu yer bilinmeyen kişinin malvarlığını yönetmek için sulh hukuk mahkemesinden yönetim kayyımı atanmasını isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.