Kefil Olarak Borcu Ödedim: Paramı Asıl Borçludan ve Diğer Kefillerden Nasıl Geri Alırım?
Bir yakının krediye kefil oldun. Yakının borcu ödemedi ve banka parayı senden tahsil etti. Ya da bir kira sözleşmesine birkaç kişiyle birlikte kefil oldunuz ve borcun tamamı senden istendi. "Kefil olarak ödediğim parayı asıl borçludan nasıl geri alırım? Diğer kefillerden payını isteyebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde borcu ödeyen kefilin rücu hakkını anlatıyoruz.
Rücu hakkı nedir?
Rücu, başkasının borcunu ödeyen kişinin ödediği tutarı asıl borçludan geri istemesidir. Kefil, borçlunun yerine alacaklıya ödeme yaptığında, ödediği miktarı asıl borçludan isteme hakkına sahiptir.
Kefaletin genel kurallarını Hakkını Sor'daki kefil olmak rehberinde bulabilirsin.
Kefil alacaklının yerine geçer
Kanuna göre kefil, alacaklıya ödeme yaptığı ölçüde alacaklının haklarına halef olur. Yani alacaklının borçluya karşı sahip olduğu haklar, ödenen tutar kadar kefile geçer.
Bunun pratik anlamı şudur:
- Kefil, ödediği tutar için asıl borçluya karşı alacaklı olur.
- Alacaklının elindeki bazı güvenceler de kefile geçebilir.
- Kefil bu hakları asıl borcun vadesi geldiğinde kullanabilir.
Rehin ve diğer güvenceler
Kefil, aksi kararlaştırılmamışsa, rehin hakları ve aynı alacak için sağlanmış diğer güvencelerden yalnızca:
- Kefalet anında var olanlara
- Asıl borçlu tarafından sonradan özellikle bu alacak için verilmiş olanlara
halef olur.
Borcun yalnızca bir kısmını ödeyen kefil, rehin hakkının sadece bu kısmı karşılayan bölümüne halef olur. Alacaklının kalan alacağı için rehindeki hakkı, kefilin hakkından önce gelir.
Ödemeyi borçluya bildirmen şart
Borcu tamamen veya kısmen ödeyen kefil, bu durumu borçluya bildirmek zorundadır.
Kefil bildirimde bulunmaz ve ödemeden haberi olmayan borçlu da alacaklıya aynı borcu öderse, kefil asıl borçluya karşı rücu hakkını kaybeder. Bu durumda kefilin, iki kez ödeme alan alacaklıdan sebepsiz zenginleşme nedeniyle parasını geri isteme hakkı saklıdır.
Bu nedenle ödeme yaptığın anda asıl borçluya noter aracılığıyla veya yazılı olarak bildirim yap.
Borçlunun savunmalarını ileri sürmek
Kefil, asıl borçluya ait olan ve borçlunun ödeme güçsüzlüğünden doğmayan bütün savunmaları alacaklıya karşı ileri sürmek zorundadır. Örneğin borç zamanaşımına uğramışsa veya kısmen ödenmişse, kefil bunu alacaklıya karşı ileri sürmelidir.
Kefil bu savunmaların varlığını bilmeden ödeme yaparsa rücu hakkını korur. Ancak asıl borçlu, kefilin bu savunmaları bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispat ederse, kefil, savunmaları ileri sürseydi ödemekten kurtulacağı ölçüde rücu hakkını kaybeder.
Birden fazla kefil varsa
Birden çok kişi aynı borca birlikte kefil olduysa:
- Her biri kendi payı için adi kefil gibi, diğerlerinin payı için kefile kefil gibi sorumludur.
- Borçluyla birlikte veya kendi aralarında müteselsil kefil olan kefillerden her biri borcun tamamından sorumludur.
Ancak müteselsil kefillerden biri, kendisiyle birlikte sorumlu olan ve Türkiye'de takip edilebilen bütün kefillere karşı takibe başlanmadıkça, kendi payından fazlasını ödemekten kaçınabilir.
Diğer kefillere rücu
Aksine bir anlaşma yoksa, borcu ödeyen kefil, diğer kefillerin kendi paylarını daha önce ödememiş olmaları ölçüsünde onlara karşı da rücu hakkına sahiptir. Bu hak, asıl borçluya rücu etmeden önce de kullanılabilir.
Örneğin üç kişi eşit paylarla müteselsil kefil olduysa ve borcun tamamını sen ödediysen, diğer iki kefilden paylarını isteyebilirsin.
Zamanaşımı
Kefilin rücu hakkına ilişkin zamanaşımı, kefilin alacaklıya ödeme yaptığı anda işlemeye başlar. Bu nedenle ödemeden sonra rücu hakkını kullanmayı geciktirmemen önemlidir. Zamanaşımı sürelerini Hakkını Sor'daki alacak zamanaşımı rehberinde bulabilirsin.
Rücu hakkını nasıl kullanırsın?
- Alacaklıya yaptığın ödemenin belgelerini sakla: banka dekontu, icra dosyası tahsilat makbuzu.
- Ödemeyi asıl borçluya yazılı olarak bildir.
- Asıl borçludan ödediğin tutarı yazılı olarak iste.
- Ödeme yapılmazsa icra takibi başlatabilir veya alacak davası açabilirsin. İcra takibini Hakkını Sor'daki icra takibi nasıl başlatılır rehberinde bulabilirsin.
- Birlikte kefiller varsa, onlardan da paylarını iste.
Kısaca yapılacaklar
- Ödeme yapmadan önce borçlunun ileri sürebileceği savunmalar olup olmadığını araştır ve bunları alacaklıya karşı ileri sür.
- Ödemenin belgelerini sakla.
- Ödemeyi derhal asıl borçluya yazılı olarak bildir.
- Asıl borçludan ödediğin tutarı iste; ödemezse icra takibi başlat veya dava aç.
- Birlikte kefil olanlardan paylarını talep et.
- Zamanaşımının ödeme tarihinden itibaren işlediğini unutma.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 596: Kefil, alacaklıya ifada bulunduğu ölçüde onun haklarına halef olur ve bu hakları asıl borç muaccel olunca kullanabilir; rehin ve diğer güvencelerden kefalet anında var olan veya asıl borçlunun sonradan bu alacak için verdiklerine halef olur; kısmi ifada rehnin yalnızca karşılık gelen kısmına halef olur; rücu hakkına ilişkin zamanaşımı kefilin alacaklıya ifada bulunduğu anda işlemeye başlar.
- 6098 sayılı Kanun m. 597: Borcu tamamen veya kısmen ödeyen kefil durumu borçluya bildirmek zorundadır; bildirmez ve ödemeyi bilmeyen borçlu da alacaklıya öderse kefil rücu hakkını kaybeder; kefilin alacaklıya karşı sebepsiz zenginleşme davası hakkı saklıdır.
- 6098 sayılı Kanun m. 591: Kefil asıl borçluya ait def'ileri alacaklıya karşı ileri sürmek zorundadır; bunları bilmeksizin ödeme yaparsa rücu hakkına sahiptir, ancak bildiği veya bilmesi gerektiği ispat edilirse bu ölçüde rücu hakkını kaybeder.
- 6098 sayılı Kanun m. 587: Birden çok kefil birlikte kefil olmuşsa her biri kendi payı için adi kefil, diğerlerinin payı için kefile kefil gibi sorumludur; müteselsil kefillerin her biri borcun tamamından sorumludur; borcu ödeyen kefil, diğer kefillere paylarını ödememiş olmaları ölçüsünde rücu edebilir ve bu hakkı borçluya rücudan önce de kullanabilir.
En çok sorulan sorular
Kefil olarak ödediğim parayı geri alabilir miyim?
Evet. Ödediğin ölçüde alacaklının yerine geçersin ve asıl borçludan bu tutarı isteyebilirsin.
Ödemeyi borçluya bildirmem gerekir mi?
Evet. Bildirmezsen ve borçlu da haberi olmadan alacaklıya öderse, borçluya karşı rücu hakkını kaybedersin.
Birlikte kefil olduğum kişilerden payını isteyebilir miyim?
Evet. Aksine bir anlaşma yoksa, paylarını ödememiş olmaları ölçüsünde diğer kefillere rücu edebilirsin.
Rücu hakkı için zamanaşımı ne zaman başlar?
Alacaklıya ödeme yaptığın anda başlar.
Borçlu ödemezse ne yapabilirim?
İcra takibi başlatabilir veya alacak davası açabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.