Kesinleşen Ceza Kararı Değişir mi? Yargılamanın Yenilenmesi
Bir ceza davasında mahkum oldun ve karar kesinleşti. Sonradan, aleyhine ifade veren tanığın yalan söylediği ortaya çıktı ya da masum olduğunu gösteren yeni bir delil buldun. "Kesinleşen ceza kararı değiştirilebilir mi, yargılamanın yenilenmesi nedir, nasıl başvurulur?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde ceza davalarında yargılamanın yenilenmesini anlatıyoruz.
Yargılamanın yenilenmesi nedir?
Kesinleşen bir ceza kararı kural olarak değiştirilemez. Ancak kanunda sayılan bazı ağır hatalar ortaya çıkarsa, kesinleşmiş bir dava yeniden görülebilir. Buna yargılamanın yenilenmesi denir. Uygulamada muhakemenin iadesi olarak da bilinir.
Bu yol, olağan kanun yollarından farklıdır ve yalnızca kanunda sayılan sebeplerle kullanılabilir.
Hükümlü lehine yenileme sebepleri
Kesinleşmiş bir dava, şu hallerde hükümlü lehine yeniden görülebilir:
- Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahte olduğu anlaşılırsa
- Yeminli dinlenen bir tanık veya bilirkişinin, hükmü etkileyecek şekilde hükümlü aleyhine kasten veya ihmalle gerçek dışı beyanda bulunduğu anlaşılırsa
- Hükme katılan hakimlerden biri, hükümlünün kusuru dışında, ceza gerektirecek şekilde görevini kötüye kullandıysa
- Ceza hükmü bir hukuk mahkemesi kararına dayanıyorsa ve bu karar başka bir kesin kararla ortadan kalktıysa
- Yeni olaylar veya yeni deliller ortaya çıktıysa ve bunlar tek başına ya da önceki delillerle birlikte sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayla mahkum edilmesini gerektirecek nitelikteyse
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, mahkumiyet kararının sözleşmeyi ihlal ederek verildiğine ve hükmün bu ihlale dayandığına karar verdiyse
Uygulamada en sık başvurulan sebep, yeni delil ve yeni olay sebebidir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararı
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararına dayanan yenileme istemi, bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Diğer sebepler için kanunda genel bir süre sınırı yoktur.
Hükümlü aleyhine yenileme
Kanun, şu sınırlı hallerde sanık aleyhine de yenilemeye izin verir:
- Sanık lehine kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahte olduğu anlaşılırsa
- Hakimlerden biri sanık lehine görevini kötüye kullandıysa
- Sanık beraat ettikten sonra suçla ilgili olarak hakim önünde güvenilir şekilde ikrarda bulunduysa
Yenilemenin kabul edilmediği haller
- Kanunun aynı maddesindeki ceza sınırları içinde kalarak cezanın değiştirilmesi amacıyla yenileme istenemez. Yani yalnızca "cezam daha az olmalıydı" demek yeterli değildir.
- Hatanın giderilmesini sağlayacak başka bir yol varsa yenileme yoluna gidilemez.
- Bir suç iddiasına dayanan yenileme istemi, örneğin yalancı tanıklık iddiası, kural olarak bu fiil nedeniyle kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmü varsa kabul edilir. Bu şart yeni delil sebebinde aranmaz.
Hükmün infaz edilmiş olması engel değildir
Ceza infaz edilmiş olsa ya da hükümlü vefat etmiş olsa bile yargılamanın yenilenmesi istenebilir. Hükümlü öldüyse eşi, üstsoyu, altsoyu ve kardeşleri bu talepte bulunabilir.
Bu, özellikle hükümlünün adının temize çıkarılması ve sabıka kaydının silinmesi açısından önemlidir.
Nasıl başvurulur?
- Yenileme istemi, hükmü veren mahkemeye dilekçeyle yapılır.
- Dilekçede yenileme sebebi açıkça gösterilmeli ve bunu doğrulayan deliller belirtilmelidir.
- Mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına duruşma yapmadan karar verir.
- İstem kanuna uygun değilse veya sebep ve deliller gösterilmemişse reddedilir.
- İstem kabule değer görülürse savcıya ve ilgili tarafa tebliğ edilir; görüşlerini iki hafta içinde bildirebilirler.
- Mahkemenin bu kararlarına itiraz edilebilir.
İnfaz durdurulur mu?
Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmün infazını kendiliğinden durdurmaz. Ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir. Bu yüzden talebinde infazın durdurulmasını da iste.
Kısaca yapılacaklar
- Kesinleşen ceza kararı yalnızca kanunda sayılan sebeplerle yeniden görülebilir.
- En sık başvurulan sebep, beraati gerektirecek yeni delil veya olaydır.
- Sadece ceza miktarını değiştirmek için yenileme istenemez.
- İstem, hükmü veren mahkemeye dilekçeyle yapılır.
- Ceza infaz edilmiş veya hükümlü ölmüş olsa da yenileme istenebilir.
- Talebinde infazın durdurulmasını da iste.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 311: Sahte belge, gerçek dışı tanıklık veya bilirkişi oyu, hakimin görevini kötüye kullanması, dayanılan hukuk hükmünün kaldırılması, yeni olay veya delil ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ihlal kararı hallerinde hükümlü lehine yargılama yenilenir; AİHM kararına dayanan istem bir yıl içinde yapılır.
- 5271 sayılı Kanun m. 312-313: Yenileme istemi infazı ertelemez, mahkeme infazın durdurulmasına karar verebilir; hükmün infaz edilmiş olması veya hükümlünün ölümü yenilemeye engel değildir.
- 5271 sayılı Kanun m. 314: Sahte belge, hakimin sanık lehine kusuru veya beraatten sonra güvenilir ikrar hallerinde sanık aleyhine yargılama yenilenir.
- 5271 sayılı Kanun m. 315-316: Aynı madde sınırları içinde cezanın değiştirilmesi amacıyla ve başka yol varsa yenileme kabul edilmez; suç iddiasına dayanan istem kural olarak kesinleşmiş mahkumiyet hükmü bulunmasına bağlıdır.
- 5271 sayılı Kanun m. 318-319: İstem hükmü veren mahkemeye sunulur ve duruşma yapılmadan kabule değer olup olmadığına karar verilir; bu kararlara itiraz edilebilir.
En çok sorulan sorular
Kesinleşen ceza kararı değiştirilebilir mi?
Kanunda sayılan sebeplerden biri varsa yargılamanın yenilenmesi yoluyla dava yeniden görülebilir.
Yeni delil bulursam yargılamanın yenilenmesini isteyebilir miyim?
Evet. Yeni delil tek başına veya önceki delillerle birlikte beraati ya da daha hafif cezayı gerektirecek nitelikteyse yenileme isteyebilirsin.
Yargılamanın yenilenmesi için süre var mı?
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına dayanan istem için karardan itibaren bir yıllık süre vardır. Diğer sebepler için kanunda genel bir süre sınırı yoktur.
Cezamı çektim, yine de yenileme isteyebilir miyim?
Evet. Hükmün infaz edilmiş olması yargılamanın yenilenmesine engel değildir.
Yenileme istersem cezanın infazı durur mu?
Kendiliğinden durmaz. Ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.