Kesinleşen Hapis Cezası Zamanaşımına Uğrar mı? Ceza Zamanaşımı Kaç Yıl?
Yıllar önce hakkında hapis cezası kesinleşti ama cezaevine hiç girmedin, belki o dönem yurt dışındaydın ya da adresin değişmişti. Şimdi "Bu ceza hâlâ geçerli mi, bir gün yakalanırsam cezayı çekmek zorunda mıyım? Kesinleşen ceza kaç yılda zamanaşımına uğrar?" diye soruyorsun. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre ceza zamanaşımını, sürelerini ve zamanaşımını kesen durumları anlatıyoruz.
Ceza zamanaşımı nedir?
Ceza zamanaşımı, kesinleşmiş bir cezanın kanunda belirlenen süre içinde infaz edilmemesi halinde artık infaz edilememesidir. Yani mahkûmiyet hükmü vardır ama devlet bu cezayı belli bir süre içinde çektirmezse çektirme yetkisini kaybeder.
Bunu dava zamanaşımıyla karıştırma. Dava zamanaşımı hüküm kesinleşmeden önceki yargılama dönemini ilgilendirir. Henüz kesinleşmemiş bir dosyan varsa Hakkını Sor'daki ceza davasında zamanaşımı rehberine bakabilirsin.
Ceza zamanaşımı süreleri
Kanuna göre cezalar şu sürelerin geçmesiyle infaz edilmez:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında kırk yıl
- Müebbet hapis cezalarında otuz yıl
- Yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında yirmi dört yıl
- Beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl
- Beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında on yıl
Suçu işlediğin sırada on iki ile on beş yaş arasındaysan bu sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındaysan üçte ikisi geçince ceza infaz edilmez.
Hükümde farklı türde cezalar varsa, örneğin hem hapis hem adli para cezası verilmişse, en ağır ceza için öngörülen sürenin geçmesi gerekir.
Süre ne zaman başlar ve neye göre hesaplanır?
Ceza zamanaşımı şu tarihlerden biriyle başlar:
- Hükmün kesinleştiği gün
- İnfaz herhangi bir şekilde kesintiye uğramışsa, örneğin hükümlü cezaevinden kaçmış veya izinden dönmemişse, kesintinin olduğu gün
Süre hesaplanırken verilen cezanın tamamı değil, kalan ceza miktarı esas alınır. Örneğin altı yıl hapis cezası alıp bir yılını çektikten sonra firar eden kişi için kalan ceza beş yıl olduğundan beş yıla kadar hapis için öngörülen on yıllık süre uygulanır.
Süreler gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; bir ay otuz gün, yıl ise resmi takvime göre hesaplanır.
Ceza zamanaşımını kesen durumlar
Şu durumlarda ceza zamanaşımı kesilir ve süre baştan işlemeye başlar:
- Cezanın infazı için yetkili makamın, yani savcılığın sana kanuna göre tebligat yapması
- Cezanın infazı için yakalanman
- Mahkûm olduktan sonra, üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemen
Yani savcılıktan cezaevine teslim olman için çağrı kâğıdı gelmişse süre bu tebligatla yeniden başlar. Çağrı kâğıdına uymazsan hakkında yakalama emri çıkarılır ve yakalandığın an süre bir kez daha kesilir. Çağrı kâğıdı ve teslim süresi için Hakkını Sor'daki cezaevine teslim çağrısı rehberine bakabilirsin.
Dava zamanaşımından farklı olarak, ceza zamanaşımında kesilme sonrası sürenin en fazla ne kadar uzayabileceğine ilişkin bir üst sınır öngörülmemiştir. Bu yüzden tebligat veya yakalamayla süre her seferinde baştan başlar.
Yurt dışında yaşamak zamanaşımını doldurur mu?
Ceza zamanaşımı, yalnızca zaman geçmesiyle kendiliğinden işler; yurt dışında olman tek başına süreyi durdurmaz. Ancak hakkında yakalama kararı ve kırmızı bülten gibi işlemler varsa, yurda girişte yakalanırsan süre kesilir. Ayrıca savcılığın usulüne uygun yaptığı tebligatlar da süreyi keser.
Yurt dışında işlenen bazı ağır suçlarda, örneğin devletin güvenliğine karşı bazı suçlarda müebbet veya on yıldan fazla hapis cezaları için zamanaşımı hiç uygulanmaz.
Hak yoksunlukları ne olur?
Mahkûmiyete bağlı olarak memuriyet, seçilme ve benzeri haklardan yoksun bırakıldıysan, bu yoksunluklar ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder. Cezayı çekmeden yurt dışında kalmak, hak yoksunluklarının kendiliğinden sona ermesini sağlamaz. Hak yoksunlukları için Hakkını Sor'daki hak yoksunluğu rehberine bakabilirsin.
Müsadereye ilişkin hükümler ise kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçtikten sonra infaz edilmez.
Zamanaşımı dolduysa ne yapmalısın?
- Ceza zamanaşımı kendiliğinden uygulanır ve sen bundan vazgeçemezsin.
- Buna rağmen kayıtlarda yakalama emri hâlâ görünüyorsa, infazı yürüten savcılığa dilekçe vererek zamanaşımı nedeniyle cezanın infaz edilmemesini ve yakalama kararının kaldırılmasını isteyebilirsin.
- Cezanın zamanaşımı nedeniyle yerine getirilip getirilemeyeceği konusunda anlaşmazlık varsa infaz hâkimliğinden karar istenir; bu karara karşı itiraz edebilirsin.
- Hesabı yaparken kesinleşme tarihini, tebligat tarihlerini ve varsa yakalanma tarihlerini dosyadan tek tek çıkar.
Zamanaşımı dolsa bile mahkûmiyet adli sicil kaydında yer alır. Kaydın silinmesi ayrı şartlara bağlıdır; bunun için Hakkını Sor'daki adli sicil kaydının silinmesi rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Hükmün kesinleşme tarihini ve kalan ceza miktarını öğren.
- Kalan cezaya göre on, yirmi, yirmi dört, otuz veya kırk yıllık süreden hangisinin uygulanacağını belirle.
- Savcılığın tebligat tarihlerini ve varsa yakalanma tarihlerini kontrol et; bunlar süreyi baştan başlatır.
- Yeni bir kasıtlı suç işlemenin süreyi keseceğini unutma.
- Süre dolduysa savcılığa dilekçe vererek yakalama kararının kaldırılmasını iste.
- Hesabı bir avukata dosya üzerinden yaptır; bir günlük hata bile sonucu değiştirir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 68: Cezalar kırk, otuz, yirmi dört, yirmi veya on yıl geçmesiyle infaz edilmez; süre hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı günden başlar ve kalan ceza esas alınır.
- 5237 sayılı Kanun m. 69: Cezaya bağlı hak yoksunlukları ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder.
- 5237 sayılı Kanun m. 70: Müsadereye ilişkin hüküm, kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçtikten sonra infaz edilmez.
- 5237 sayılı Kanun m. 71: İnfaz için hükümlüye yapılan tebligat veya hükümlünün yakalanması ile hükümlünün üst sınırı iki yıldan fazla hapis gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi ceza zamanaşımını keser.
- 5237 sayılı Kanun m. 72: Ceza zamanaşımı kendiliğinden uygulanır ve hükümlü bundan vazgeçemez.
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 98 ve 101: Cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülürse infaz hâkimliğinden duruşmasız karar istenir; bu karara itiraz edilebilir.
En çok sorulan sorular
Kesinleşen hapis cezası kaç yılda düşer?
Beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında on yıl, beş yıldan fazla hapiste yirmi yıl geçmesi gerekir. Daha ağır cezalarda süre daha uzundur.
Süre verilen cezaya mı, kalan cezaya mı göre hesaplanır?
Kalan ceza miktarına göre hesaplanır.
Çağrı kâğıdı gelmesi zamanaşımını keser mi?
Evet. Savcılığın infaz için yaptığı tebligat süreyi keser ve süre baştan başlar.
Yurt dışında yaşarsam ceza zamanaşımı işler mi?
İşler; ancak tebligat yapılması veya yurda girişte yakalanman süreyi keser.
Zamanaşımı dolarsa sabıka kaydım silinir mi?
Kendiliğinden silinmez. Adli sicil kaydının silinmesi ayrı şartlara bağlıdır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.