Kira Sözleşmesinde Geçersiz Maddeler: Muacceliyet Şartı, Gecikme Cezası ve Depozito Sınırı
Kiralık ev tutarken önüne hazır bir sözleşme konuldu ve imzaladın. Sonra fark ettin ki içinde "kira bir gün gecikirse kalan tüm aylar muaccel olur", "geç ödemede günlük ceza ödenir", "depozito altı aylık kiradır" gibi maddeler var. "İmzaladığım her madde geçerli mi? Hangi maddeler kiracıyı bağlamaz?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinde geçersiz sayılan maddeleri anlatıyoruz.
Kanun kiracıyı korur
Konut ve çatılı işyeri kiralarında kanun, kiracıyı zayıf taraf kabul eder ve bazı konularda kiracı aleyhine yapılan anlaşmaları geçersiz sayar. Sözleşmeyi imzalamış olman bu maddeleri geçerli hale getirmez. Geçersiz madde, sözleşmenin geri kalanını etkilemez; sözleşme o madde olmadan devam eder.
1. Muacceliyet şartı geçersizdir
Sözleşmelerde sık görülen bir madde: "Kira bedeli zamanında ödenmezse, sözleşme süresi sonuna kadar olan tüm kira bedelleri muaccel olur." Yani bir ay geciktirirsen, kalan bütün ayların kirasını birden ödemen istenir.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında bu madde geçersizdir. Kanun açıkça, kira bedelinin zamanında ödenmemesi halinde sonraki kira bedellerinin muaccel olacağına ilişkin anlaşmaları geçersiz sayar.
2. Gecikme cezası (cezai şart) geçersizdir
"Kira geç ödenirse her gün için 500 lira ceza ödenir" veya "kira bedelinin yüzde 10'u kadar gecikme cezası ödenir" gibi maddeler de geçersizdir. Kanun, kira bedelinin zamanında ödenmemesi halinde ceza koşulu ödeneceğine ilişkin anlaşmaları geçersiz sayar.
Bu, ev sahibinin gecikme nedeniyle hiçbir şey isteyemeyeceği anlamına gelmez. Ev sahibi gecikilen kira için yasal temerrüt faizi isteyebilir. Bunu Hakkını Sor'daki yasal faiz ve temerrüt faizi rehberinde bulabilirsin.
Cezai şart ve gecikme tazminatı konusunu Hakkını Sor'daki cezai şart ve kira gecikme tazminatı rehberinde de bulabilirsin.
3. Kira ve yan giderler dışında ödeme yükümlülüğü getirilemez
Kiracıya, kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez. Örneğin:
- Sözleşme yenilenirken "yenileme ücreti" istenmesi
- Ev sahibinin kendi vergisini veya sigortasını kiracıya ödetmesi
- Kiralananla ilgisi olmayan bir hizmet için ödeme yapılması
gibi maddeler geçersizdir.
Isıtma, aydınlatma, su gibi kullanma giderleri ise, sözleşmede aksi yazmıyorsa veya yerel adet aksini gerektirmiyorsa, kiracıya aittir. Aidatın kime ait olduğunu Hakkını Sor'daki apartman aidatı rehberinde bulabilirsin.
4. Depozito en fazla 3 aylık kira olabilir
Sözleşmeyle kiracıdan güvence (depozito) alınması kararlaştırılabilir. Ancak bu güvence üç aylık kira bedelini aşamaz. "Depozito altı aylık kiradır" maddesi, üç ayı aşan kısım için geçersizdir.
Ayrıca kanuna göre güvence olarak verilen para, kiraya verenin onayı olmadan çekilmemek üzere bir bankada vadeli tasarruf hesabına yatırılır. Uygulamada depozitonun elden verilmesi yaygın olsa da kanunun öngördüğü yöntem budur.
Depozitonun iadesini Hakkını Sor'daki depozito iadesi rehberinde bulabilirsin.
5. Bağlantılı sözleşme geçersizdir
Kira sözleşmesinin yapılması veya sürdürülmesi, kiracının yararı olmaksızın, kiralananın kullanımıyla doğrudan ilgisi olmayan bir borç altına girmesine bağlanmışsa, bu bağlantılı sözleşme geçersizdir.
Örneğin "evi kiralayabilmen için ev sahibinin oğlunun dükkanından mobilya alman gerekir" ya da "kiraya devam etmek için ev sahibine borç para vermelisin" şartları geçersizdir.
6. Dava yoluyla tahliye hükümleri kiracı aleyhine değiştirilemez
İhtiyaç, yeniden inşa veya yeni malikin ihtiyacı gibi dava yoluyla tahliye sebeplerine ilişkin hükümler kiracı aleyhine değiştirilemez. Örneğin "ev sahibi istediği zaman sebep göstermeden kiracıyı çıkarabilir" maddesi geçersizdir.
Sözleşme süresinin sonunda ev sahibi, sadece süre bitti diye sözleşmeyi sona erdiremez. Bunu Hakkını Sor'daki kira 10 yıllık uzama süresi rehberinde bulabilirsin.
7. Kira artışı sınırı
Yenilenen kira dönemlerinde kira artışına ilişkin anlaşmalar, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu oranı aşan artış maddesi, aşan kısım için geçersizdir. Bunu Hakkını Sor'daki kira artış oranı rehberinde bulabilirsin.
Geçerli olabilecek maddeler
Her madde geçersiz değildir. Örneğin:
- Kiracının evi özenle kullanması
- Evcil hayvan beslenmemesi gibi kullanım şartları
- Kiralananın alt kiraya verilmemesi
- Kiracının küçük temizlik ve bakım giderlerini karşılaması
- Tahliye taahhüdü: Ancak kanundaki şartlara uygun yapılmışsa
Tahliye taahhüdünün geçerlilik şartlarını Hakkını Sor'daki tahliye taahhütnamesi rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- İmzaladığın kira sözleşmesini dikkatle oku.
- Muacceliyet şartı ve gecikme cezası maddelerinin geçersiz olduğunu bil.
- Depozitonun üç aylık kirayı aşmadığını kontrol et.
- Kira ve yan giderler dışında istenen ödemelere itiraz et.
- Kira artışının kanuni sınırı aşıp aşmadığını hesapla.
- Uyuşmazlık çıkarsa arabulucuya başvur; kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunludur.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 340: Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmenin kurulması veya sürdürülmesi, kiracının yararı olmaksızın kiralananın kullanımıyla doğrudan ilişkisi olmayan bir borç altına girmesine bağlanmışsa, kirayla bağlantılı sözleşme geçersizdir.
- 6098 sayılı Kanun m. 341: Kiracı, sözleşmede aksi öngörülmemişse veya aksine yerel adet yoksa ısıtma, aydınlatma ve su gibi kullanma giderlerine katlanmakla yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 342: Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracının vereceği güvence üç aylık kira bedelini aşamaz; para güvence, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere vadeli tasarruf hesabına yatırılır.
- 6098 sayılı Kanun m. 343: Kira sözleşmelerinde kira bedelinin belirlenmesi dışında kiracı aleyhine değişiklik yapılamaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 344: Yenilenen kira dönemlerinde kira bedeline ilişkin anlaşmalar, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir.
- 6098 sayılı Kanun m. 346: Kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez; özellikle kira bedelinin zamanında ödenmemesi halinde ceza koşulu ödeneceğine veya sonraki kira bedellerinin muaccel olacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir.
- 6098 sayılı Kanun m. 354: Dava yoluyla kira sözleşmesinin sona erdirilmesine ilişkin hükümler kiracı aleyhine değiştirilemez.
En çok sorulan sorular
Kira geç ödenirse kalan tüm aylar muaccel olur maddesi geçerli mi?
Konut ve çatılı işyeri kiralarında geçersizdir.
Kira sözleşmesindeki gecikme cezası ödenir mi?
Kira bedelinin geç ödenmesi halinde ceza koşulu öngören maddeler geçersizdir. Ev sahibi ancak yasal temerrüt faizi isteyebilir.
Depozito en fazla ne kadar olabilir?
Üç aylık kira bedelini aşamaz.
İmzaladığım için bu maddeler geçerli olmaz mı?
Hayır. Kanunun geçersiz saydığı maddeler, imzalanmış olsa bile kiracıyı bağlamaz. Sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur.
Ev sahibi sözleşme yenilerken ek ücret isteyebilir mi?
Kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez. Yenileme ücreti gibi talepler geçersizdir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.