Kişilik Hakkım İhlal Edildi: Hangi Davaları Açabilirim, Tazminat Nasıl İstenir?
Biri hakkında asılsız iddialar yaydı, işyerinde itibarın zedelendi ya da özel hayatına ilişkin bilgiler herkesin önünde konuşuldu. Belki de bu durum hâlâ sürüyor. "Kişilik haklarım ihlal edildi, hangi davaları açabilirim? Sadece tazminat mı istenir, yoksa saldırının durdurulmasını da isteyebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Medeni Kanundaki kişilik hakkının korunması davalarını anlatıyoruz.
Kişilik hakkı nedir?
Kişilik hakkı, kişinin kişiliğine bağlı değerler üzerindeki hakkıdır. Bu değerler arasında:
- Yaşam, sağlık ve beden bütünlüğü
- Onur, şeref ve itibar
- Özel hayat ve aile hayatının gizliliği
- Ad ve resim üzerindeki hak
- Kişisel veriler
yer alır.
Hangi saldırı hukuka aykırıdır?
Kanuna göre kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır. Ancak saldırı şu üç sebepten biriyle haklı kılınabilir:
- Kişilik hakkı zedelenen kişinin rızası
- Daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar; örneğin gerçeğe uygun ve kamuyu ilgilendiren bir haber
- Kanunun verdiği yetkinin kullanılması; örneğin bir savcının soruşturma yapması
Bu sebeplerden biri yoksa saldırı hukuka aykırıdır ve korunma isteyebilirsin.
Açılabilecek davalar
Kanun kişilik hakkı zedelenen kişiye birden fazla dava hakkı tanır. Bunları ayrı ayrı veya birlikte açabilirsin.
Saldırı tehlikesinin önlenmesi davası
Henüz gerçekleşmemiş ama gerçekleşmesi yakın bir saldırının önlenmesini isteyebilirsin. Örneğin hakkında yayımlanacağını öğrendiğin karalayıcı bir yazının yayımlanmasının önlenmesi.
Saldırıya son verilmesi davası
Sürmekte olan bir saldırının durdurulmasını isteyebilirsin. Örneğin internette yayında olan bir içeriğin kaldırılması veya sürekli tekrarlanan rahatsız edici davranışların durdurulması.
Hukuka aykırılığın tespiti davası
Saldırı sona ermiş olsa bile etkileri devam ediyorsa, saldırının hukuka aykırı olduğunun tespit edilmesini isteyebilirsin.
Düzeltme ve kararın yayımlanması
Bu davalarla birlikte, düzeltmenin veya mahkeme kararının üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını isteyebilirsin. Bu, özellikle itibarın zedelendiği durumlarda önemlidir.
Maddi ve manevi tazminat
Saldırı nedeniyle uğradığın maddi zararların tazminini ve manevi zararın karşılığı olarak manevi tazminat isteyebilirsin. Hakim manevi tazminat yerine veya buna ek olarak, örneğin saldırıyı kınayan bir karar verip yayımlanmasına da hükmedebilir.
Elde edilen kazancın verilmesi
Saldırıda bulunan kişi bu saldırıdan kazanç elde ettiyse, örneğin fotoğrafını izinsiz reklamda kullanarak para kazandıysa, bu kazancın sana verilmesini isteyebilirsin.
Hangi mahkemede açılır?
Kişilik haklarının korunması davasını kendi yerleşim yerindeki veya davalının yerleşim yerindeki mahkemede açabilirsin. Uygulamada bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar.
Kanunun tanıdığı bu seçimlik yetki, davayı kendi şehrinde açmanı kolaylaştırır.
Manevi tazminat mirasçılara geçer mi?
Manevi tazminat istemi kişiye sıkı sıkıya bağlıdır. Karşı tarafça kabul edilmedikçe başkasına devredilemez. Kişilik hakkı zedelenen kişi bu istemi sağlığında ileri sürmemişse, istem mirasçılara geçmez.
Süreler
Tazminat istemleri için haksız fiil zamanaşımı uygulanır. Zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiğin tarihten itibaren iki yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde dava açman gerekir. Fiil aynı zamanda daha uzun zamanaşımına tabi bir suçsa, o süre uygulanır.
Zamanaşımını Hakkını Sor'daki alacak zamanaşımı rehberinde bulabilirsin.
Özel durumlar
Bazı kişilik hakkı ihlalleri için ayrıca özel yollar vardır:
- İnternetteki içerikler için erişim engeli ve içeriğin kaldırılması: Bunu Hakkını Sor'daki internette hakkımdaki haber nasıl kaldırılır rehberinde bulabilirsin.
- İzinsiz paylaşılan fotoğraflar: Bunu Hakkını Sor'daki fotoğrafım izinsiz paylaşıldı rehberinde bulabilirsin.
- Hakaret ve iftira gibi suç oluşturan durumlar için ayrıca şikayet yoluna gidilebilir.
Kısaca yapılacaklar
- Saldırıyı gösteren delilleri topla: ekran görüntüleri, yayınlar, mesajlar, tanıklar.
- Saldırının sürüp sürmediğini ve etkilerinin devam edip etmediğini belirle.
- Hangi davaları açacağına karar ver: önleme, durdurma, tespit, tazminat.
- Davayı kendi yerleşim yerindeki veya davalının yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde aç.
- Kararın yayımlanmasını da iste.
- Tazminat için iki yıllık ve on yıllık süreleri kaçırma.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24: Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse hakimden korunmasını isteyebilir; rıza, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılmasıyla haklı kılınmadıkça her saldırı hukuka aykırıdır.
- 4721 sayılı Kanun m. 25: Davacı saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini, düzeltmenin veya kararın yayımlanmasını isteyebilir; maddi ve manevi tazminat ile elde edilen kazancın verilmesi istemleri saklıdır; manevi tazminat istemi kabul edilmedikçe devredilemez ve ileri sürülmemişse mirasçılara geçmez; dava davacının veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 58: Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören manevi tazminat isteyebilir; hakim bunun yerine veya buna ek olarak saldırıyı kınayan bir karar verip yayımlanmasına hükmedebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 72: Tazminat istemi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılda ve her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar; ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü fiillerde bu süre uygulanır.
En çok sorulan sorular
Kişilik hakkım ihlal edildi, hangi davaları açabilirim?
Saldırı tehlikesinin önlenmesi, saldırının durdurulması, hukuka aykırılığın tespiti, kararın yayımlanması, maddi ve manevi tazminat ile elde edilen kazancın verilmesi davalarını açabilirsin.
Davayı kendi şehrimde açabilir miyim?
Evet. Kendi yerleşim yerindeki veya davalının yerleşim yerindeki mahkemede açabilirsin.
Manevi tazminat için ne kadar sürem var?
Zararı ve faili öğrendiğin tarihten itibaren iki yıl, her halde fiilden itibaren on yıl.
Gerçeği söyleyen biri de kişilik hakkımı ihlal etmiş olur mu?
Gerçeğe uygun ve kamuyu ilgilendiren bir bilgi, üstün kamusal yarar nedeniyle haklı sayılabilir. Bunu her somut olayda mahkeme değerlendirir.
Ölen yakınım adına manevi tazminat isteyebilir miyim?
Yakının bu istemi sağlığında ileri sürmemişse istem mirasçılara geçmez. Ancak kendi kişilik hakkın zedelendiyse kendi adına dava açabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.