Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu: Alıkoymanın Cezası Ne?
Eşin seni evden çıkarmıyor, kapıyı kilitleyip telefonunu elinden alıyor. Ya da bir alacaklı seni zorla arabasına bindirip saatlerce bırakmadı. Belki de bir mağazada hırsızlık şüphesiyle odaya kapatıldın. "Bu yaşadıklarım suç mu, cezası ne, nereye şikayet etmeliyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu ve cezalarını anlatıyoruz.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma nedir?
Kanuna göre bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek ya da bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişi bu suçu işlemiş olur.
Yani birini istemediği bir yerde tutmak, bir yere gitmesini engellemek ya da istemediği bir yere zorla götürmek bu suçu oluşturabilir. Halk arasında "alıkoyma" ya da "kaçırma" olarak bilinen fiiller bu kapsamdadır.
Örnekler
- Eşini ya da çocuğunu odaya veya eve kilitlemek,
- Birini zorla araca bindirip götürmek,
- Bir kişinin evden çıkmasını fiziksel olarak engellemek,
- Borcunu ödemesi için birini bir yerde tutmak,
- Yetkisi olmadığı halde bir kişiyi bir odada beklemeye zorlamak.
Cezalar
Temel hal
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
Cebir, tehdit ya da hile kullanılması
Fail suçu işlemek için ya da işlediği sırada cebir, tehdit ya da hile kullanırsa ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir.
Cezanın bir kat artırıldığı haller
Suç şu hallerde işlenirse ceza bir kat artırılır:
- Silahla,
- Birden fazla kişi tarafından birlikte,
- Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
- Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak,
- Anne, baba, çocuk gibi üstsoy ya da altsoya, eşe veya boşandığı eşe karşı,
- Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumdaki kişiye karşı.
Yani eşini ya da çocuğunu eve kapatan kişi, temel cezanın iki katı cezayla karşılaşır.
Diğer ağırlaştırıcı haller
- Suç mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olursa, ayrıca bin güne kadar adli para cezası verilir.
- Suç cinsel amaçla işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
- Suç sırasında mağdur ağır şekilde yaralanırsa, ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır.
Etkin pişmanlık
Suçu işleyen kişi, soruşturma başlamadan önce mağdura zarar vermeden onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakırsa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
Şikayet şartı var mı?
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma şikayete bağlı bir suç değildir. Savcılık durumu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma başlatır ve şikayetini geri çeksen bile soruşturma devam eder.
Hürriyetten yoksun kılmaya maruz kalırsan ne yapmalısın?
- Fırsat bulduğunda hemen 112'yi ara.
- Telefonuna ulaşamıyorsan KADES uygulamasını ya da bir yakınını kullanarak yardım iste.
- Kurtulduktan sonra en yakın karakola ya da savcılığa başvur.
- Yaralandıysan hastaneden adli rapor al.
- Olayın yaşandığı yeri, süresini ve faillerin bilgilerini not et.
- Mesaj, arama kaydı ve kamera görüntüsü gibi delilleri sakla.
Aile içinde yaşanıyorsa
Eşin ya da bir aile üyen seni evde tutuyor, dışarı çıkmanı engelliyorsa, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma ve uzaklaştırma kararı isteyebilirsin. Bu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil ya da belge aranmaz. ALO 183 Sosyal Destek Hattı'ndan da destek alabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Hürriyetin kısıtlanıyorsa ilk fırsatta 112'yi ara.
- Karakol ya da savcılığa şikayette bulun.
- Adli rapor al ve delilleri sakla.
- Aile içi bir durumsa koruma ve uzaklaştırma kararı iste.
- Alacağını tahsil etmek için asla kimseyi alıkoyma; icra yoluna başvur.
- Hakkında şikayet varsa ifade vermeden önce avukat iste.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 109/1-2: Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye bir yıldan beş yıla, cebir, tehdit veya hile kullanılması halinde iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası verilir.
- 5237 sayılı Kanun m. 109/3: Suçun silahla, birden fazla kişiyle, kamu görevi nedeniyle veya nüfuz kötüye kullanılarak, üstsoy, altsoy, eş veya boşanılan eşe, çocuğa ya da savunamayacak kişiye karşı işlenmesi halinde ceza bir kat artırılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 109/4-6: Mağdurun önemli ekonomik kaybında ayrıca adli para cezası verilir; cinsel amaçla işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır; ağır yaralanma halinde ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır.
- 5237 sayılı Kanun m. 110: Soruşturma başlamadan önce mağduru zarar vermeden kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakan failin cezasının üçte ikisine kadarı indirilir.
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m. 8/3: Koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığı konusunda delil veya belge aranmaz.
En çok sorulan sorular
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılmanın cezası ne?
Temel cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Cebir, tehdit ya da hile kullanılırsa iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası verilir. Suç eşe, çocuğa ya da silahla işlenirse ceza bir kat artırılır.
Eşimi evden çıkarmamak suç mu?
Evet. Eşini hukuka aykırı olarak evde tutmak, dışarı çıkmasını engellemek kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturur ve eşe karşı işlendiği için ceza bir kat artırılır.
Bu suç şikayete bağlı mı?
Hayır. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma şikayete bağlı bir suç değildir. Savcılık kendiliğinden soruşturur ve şikayetin geri alınması soruşturmayı sona erdirmez.
Fail mağduru kendiliğinden bırakırsa ceza indirilir mi?
Evet. Soruşturma başlamadan önce mağduru zarar vermeden kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakan failin cezasının üçte ikisine kadarı indirilir.
Mağazada hırsızlık şüphesiyle odaya kapatılmak suç mu?
Yetkisi olmayan kişilerin seni hukuka aykırı olarak bir yerde tutması bu suçu oluşturabilir. Hırsızlık şüphesi varsa yapılması gereken polisi çağırmaktır. Suçüstü halinde herkesin geçici yakalama yetkisi olsa da, yakalanan kişinin derhal kolluğa teslim edilmesi gerekir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.